काठमाडौं। संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रिय हवाई यातायात तथा अन्तरिक्ष प्रशासनले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव नजिक दिगो मानव बस्ती स्थापना गर्ने विस्तृत योजना सार्वजनिक गरेको छ। 

नासाले यसलाई दीर्घकालीन मानव अन्तरिक्ष अन्वेषणको सबैभन्दा महत्वपूर्ण चरणमध्ये एकका रूपमा व्याख्या गर्दै वैज्ञानिक अनुसन्धान, प्रविधि विकास र व्यावसायिक गतिविधिलाई एउटै संरचनामा जोड्ने लक्ष्य लिएको छ।

यो योजना नासाको आर्टेमिस कार्यक्रमसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित छ। जसअन्तर्गत सन् २०२५ पछिका वर्षहरूमा पुनः चन्द्रमामा मानव अवतरण गराउने र स्थायी उपस्थिति स्थापना गर्ने उद्देश्य राखिएको छ।

नासाका अनुसार चन्द्र बस्ती विकास योजना तीन चरणमा अघि बढाइनेछ। पहिलो चरण सन् २०२९ सम्म रहनेछ, जसमा पूर्ण रूपमा रोबोटिक अन्वेषण र प्रविधि परीक्षणमा जोड दिइनेछ। 

यस चरणमा चन्द्र सतहको विस्तृत अध्ययन, अवतरण प्रणालीको परीक्षण, सञ्चार प्रणालीको विकास तथा पानीको बरफ र खनिज स्रोतको पहिचानमा केन्द्रित काम गरिनेछ। 

दक्षिणी ध्रुव क्षेत्रलाई विशेष रूपमा छनोट गर्नुको कारण त्यहाँ स्थायी रूपमा छायाँ पर्ने खाल्डाहरू हुनु हो, जहाँ पानीको बरफ हुन सक्ने वैज्ञानिक सम्भावना उच्च मानिन्छ।

दोस्रो चरण सन् २०२९ देखि २०३२ सम्म सञ्चालन हुनेछ। जसमा प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक पूर्वाधार तयार गरिनेछ। यस अवधिमा अस्थायी आवास संरचना स्थापना, सौर्य ऊर्जा प्रणाली निर्माण, सञ्चार र नेभिगेसन संरचना विकास तथा आपूर्ति व्यवस्थापन प्रणाली विस्तार गरिनेछ। 

यस चरणमा अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष केन्द्र जस्तै सहकार्य मोडेललाई आधार बनाएर विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय साझेदार तथा निजी कम्पनीहरूको सहभागिता बढाइने नासाले जनाएको छ।

तेस्रो चरण सन् २०३२ पछि सुरु हुनेछ। जसमा चन्द्रमामा दीर्घकालीन र दिगो मानव बस्ती स्थापना गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस चरणमा चन्द्रमाका प्राकृतिक स्रोतहरूको उपयोग गरेर अक्सिजन, पानी र इन्धन उत्पादन गर्ने प्रविधि विकास गरिनेछ। 

साथै स्थायी वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र स्थापना गरी चन्द्रमालाई मंगल ग्रहलगायत गहिरो अन्तरिक्ष अभियानका लागि आधार बिन्दुका रूपमा प्रयोग गर्ने योजना नासाले अघि सारेको छ।

नासाले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवलाई छनोट गर्नुको प्रमुख कारण त्यहाँ सूर्यको प्रकाश लामो समयसम्म उपलब्ध हुने क्षेत्रहरू हुनु हो। जसले सौर्य ऊर्जा उत्पादनलाई सहज बनाउँछ। 

साथै स्थायी छायाँ भएका भागहरूमा पानीको बरफ भेटिन सक्ने सम्भावना भएकाले भविष्यमा पिउने पानी तथा रकेट इन्धन उत्पादनका लागि उपयोग गर्न सकिने वैज्ञानिक विश्वास रहेको छ। यो क्षेत्र चन्द्रमाको सबैभन्दा पुरानो भूभाग नजिक पर्ने भएकाले सौर्यमण्डलको उत्पत्ति र विकासबारे अध्ययनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।

नासाले यो परियोजनालाई अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र निजी क्षेत्रको सहभागितासहित अघि बढाउने बताएको छ। यसमा युरोपेली अन्तरिक्ष संस्था, जापान अन्तरिक्ष अन्वेषण संस्था लगायतका संस्थासँग सहकार्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।

साथै निजी अन्तरिक्ष कम्पनीहरूको प्रविधि र लगानीलाई समेत समेटेर दिगो अन्तरिक्ष अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो परियोजना केवल वैज्ञानिक अन्वेषणमा सीमित नभई भविष्यको अन्तरिक्ष अर्थतन्त्र विस्तार गर्ने, नयाँ प्रविधिहरू विकास गर्ने र मानवलाई मंगल ग्रहसम्म पुर्‍याउने दीर्घकालीन रणनीतिक योजना हो।

नासाले यसलाई मानव सभ्यताको अर्को ठूलो छलाङका रूपमा व्याख्या गर्दै चन्द्रमाबाट सुरु हुने नयाँ अन्तरिक्ष युगको आधारशिला हुने विश्वास व्यक्त गरेको छ।