काठमाडौं। नयाँ वैज्ञानिक अनुसन्धानले ब्रह्माण्ड विज्ञानका केही अत्यन्त गहिरा र रहस्यमय पत्ता लगाएको छ। 

एक अध्ययनअनुसार बिग ब्याङ्गपछि तुरुन्तै बनेका ‘प्रिमोर्डियल ब्ल्याक होल’ पहिले वैज्ञानिकहरूले अनुमान गरेभन्दा धेरै लामो समयसम्म अस्तित्वमा रहन सक्ने सम्भावना देखिएको छ। 

यसमा अझ रोचक त यो छ, यी अत्यन्त साना ब्ल्याक होलहरू अन्ततः ह्वाइट होल जस्तो व्यवहार देखाउने अवस्थासम्म पुग्न सक्ने सम्भावना समेत देखाइएको छ। जसले पदार्थ र ऊर्जा बाहिर फ्याँक्ने तर भित्र केही पनि प्रवेश गर्न नदिने प्रकृतिको संकेत दिएको छ। 

‘प्रिमोर्डियल ब्ल्याक होल’हरू सामान्य स्टेलर ब्ल्याक होलभन्दा फरक हुन्छन्। स्टेलर ब्ल्याक होलहरू ठूला ताराहरूको जीवन अन्त्य भएर पतन हुँदा बन्ने गर्छन्। भने प्रिमोर्डियल ब्ल्याक होलहरू ब्रह्माण्डको सुरुवाती क्षणहरूमा अत्यन्त तातो, घना र अस्थिर अवस्थाहरूमा भएको सूक्ष्म क्वान्टम उतार-चढावबाट बनेका हुन सक्छन् भन्ने सिद्धान्त छ।

यस्ता ब्ल्याक होलहरूहरू अत्यन्त साना पनि हुन सक्छन् र अत्यन्त ठूलो संख्यामा पनि बनेका हुन सक्ने सम्भावना छ । यही कारणले वैज्ञानिकहरूले यिनलाई ‘डार्क म्याटर’को सम्भावित स्रोतका रूपमा पनि अध्ययन गरिरहेका छन्।

ब्ल्याक होलहरूको व्यवहार बुझ्न स्टीफन हकिन द्वारा प्रस्तावित हकिन विकिरण सिद्धान्त अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यस सिद्धान्तले ‘ब्ल्याक होल’ पूर्ण रूपमा कालो वस्तु होइन, बरु यसले अत्यन्त सूक्ष्म मात्रामा थर्मल विकिरण उत्सर्जन गर्छ भनेर भन्छ । र यो प्रक्रियामा ब्ल्याक होलले आफ्नो ऊर्जा गुमाउँदै जान्छ र बिस्तारै सानो हुँदै जान्छ। जसलाई बाष्पीकरण भनिन्छ।

यस नियमअनुसार साना ब्ल्याक होलहरू छिटो बाष्पीकरण हुन्छन् भने ठूला ब्ल्याक होलहरू अत्यन्त लामो समयसम्म टिक्न सक्छन्। सम्भवतः ब्रह्माण्डको वर्तमान उमेरभन्दा पनि धेरै लामो समय सम्म टिक्न सक्छन् ।

‘इबर्ली कलेज अफ साइन्स’का अनुसन्धानकर्ता ड्यानियल पाराइजो र उनका सहकर्मीहरूले गरेको गणितीय तथा सैद्धान्तिक विश्लेषणले ब्ल्याक होलहरूको अन्तिम अवस्थाबारे नयाँ दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्। उनीहरूको अनुसन्धान अनुसार, ब्ल्याक होल बाष्पीकरण हुँदै जाँदा जब यो अत्यन्त सानो द्रव्यमान अर्थात् ‘प्लाङ्क मास’को नजिक पुग्छ। तब यसको व्यवहार परम्परागत भौतिक नियमहरूबाट अलग हुन थाल्छ। 

प्लाङ्क मास करिब २० माइक्रोग्राम जति हुन्छ। जुन अत्यन्त सानो भए पनि भौतिकशास्त्रमा एक महत्वपूर्ण सीमा  बाउन्ड्री मानिन्छ ।

‘प्लाङ्क मास’लाई विशेष मानिनुको कारण के हो भने यही बिन्दुमा क्वान्टम भौतिकी र गुरुत्वाकर्षण दुवै प्रभावकारी रूपमा एकैसाथ सक्रिय हुन्छन्।

यस अवस्थालाई बुझ्न अहिलेको भौतिकशास्त्र पूर्ण रूपमा सक्षम छैन। यही कारणले यस चरणलाई ‘प्लाङ्कियन ब्ल्याक’होल भनिन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरू भन्छन्, ‘यस अवस्थामा ब्ल्याक होलको परम्परागत संरचना, विशेषगरी घटना क्षितिज, बिस्तारै कमजोर हुँदै जान सक्छ र अन्ततः हराउन पनि सक्छ।’

यस अनुसन्धानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र विवादास्पद पक्ष भने यही अन्तिम चरण हो। पाराइजोका अनुसार, जब ब्ल्याक होल प्लाङ्क मास नजिक पुग्छ। तब यसको पूर्ण बाष्पीकरण तुरुन्तै हुँदैन। बरु, यो एक स्थिर अवस्थाजस्तो व्यवहार देखाउन थाल्छ। यस अवस्थामा ब्ल्याक होलले नयाँ प्रकारको विकिरण उत्सर्जन गर्न सक्छ। जसलाई प्युरिफाइङ विकिरण भनिएको छ। यो विकिरणले ब्रह्माण्डको क्वान्टम अवस्थालाई पुनः संरचना गर्ने वा सफा गर्ने जस्तो प्रभाव देखाउन सक्छ भन्ने परिकल्पना गरिएको छ।

उक्त नयाँ अवस्थाले ब्ल्याक होललाई पूर्ण रूपमा समाप्त गर्नुको सट्टा एक नयाँ प्रकारको वस्तुमा रूपान्तरण गर्न सक्छ। जसलाई बाह्य रूपमा हेर्दा ह्वाइट होल जस्तो देखिन सक्छ। ह्वाइट होल सैद्धान्तिक रूपमा ब्ल्याक होलको उल्टो संरचना हो, जसले पदार्थ र ऊर्जा बाहिर फ्याँक्छ तर कुनै पनि कुरा भित्र प्रवेश गर्न दिँदैन। यदि यस्तो वस्तु अस्तित्वमा आयो भने यसले ब्रह्माण्डमा ऊर्जा प्रवाह र पदार्थ वितरणबारे हाम्रो बुझाइलाई नै परिवर्तन गर्न सक्छ।

तर वैज्ञानिकहरू स्वयं पनि यस निष्कर्षमा सावधानी अपनाउनुपर्ने बताउँछन्। किनभने ह्वाइट होल वा ब्ल्याक होलको यस्तो अन्तिम अवस्था बुझ्न अहिलेको भौतिकशास्त्र पर्याप्त छैन। यसका लागि क्वान्टम ग्राभिटी नामक एकीकृत सिद्धान्त आवश्यक हुन्छ। जुन अहिले पनि पूर्ण रूपमा विकास भएको छैन। 

यद्यपि यो अध्ययन अहिले प्रि-पियर रिभ्यु प्लेटफर्मअर्क्साइभमा मात्र प्रकाशित भएको छ। जसको अर्थ यो प्रारम्भिक अनुसन्धान हो। र अन्तिम वैज्ञानिक प्रमाणको रूपमा स्वीकार गरिएको छैन।

यदि भविष्यमा यी निष्कर्षहरू पुष्टि भएमा, यसले ब्रह्माण्डको प्रारम्भिक अवस्था, ब्ल्याक होलको जीवनचक्र, ऊर्जा क्षय प्रक्रिया, र डार्क म्याटरको रहस्यबारेको आम  बुझाइमा ठूलो क्रान्ति ल्याउन सक्ने दाबी गरिन्छ।