काठमाडौं। अन्तर्राष्ट्रिय तनाव न्यूनीकरण र सम्भावित युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यले स्विट्जरल्यान्डमा सम्पन्न अमेरिका-इरान उच्चस्तरीय वार्तापछि रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलघाँटीको प्रशासनिक नियन्त्रण इरानमै रहने सहमति सार्वजनिक गरिएको छ।

यो विकासलाई मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलन र ऊर्जा मार्ग सुरक्षासँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धि मानिएको छ।

वार्तापछि इरानका प्रमुख वार्ताकार तथा संसद् अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर घालीबाफले अब युद्धपूर्वको अवस्था पुनः नफर्किने स्पष्ट संकेत दिएका छन्। उनले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअनुसार हर्मुज जलघाँटी इरानद्वारा नै प्रशासित रहने दाबी गर्दै यो निर्णय देशको सार्वभौमिक अधिकारसँग सम्बन्धित भएको बताएका छन्।

स्विट्जरल्यान्डको बर्गनस्टक रिसोर्टमा भएको वार्तापछि तेहरान फर्किएका घालीबाफले पत्रकार तथा सरकारी माध्यममार्फत दिएको सन्देशमा वार्तालाई ‘सकारात्मक र परिणाममुखी’ भनेका छन्। उनका अनुसार वार्तामा हर्मुज जलघाँटीको व्यवस्थापन मात्र होइन, लेबनानमा जारी द्वन्द्व, इरानी तेल व्यापार, प्रतिबन्ध नीति तथा विदेशमा रोक्का सम्पत्तिको फुकुवासम्बन्धी विषयमा समेत उल्लेखनीय प्रगति भएको छ।

घालीबाफले अहिले प्रक्रिया प्रारम्भिक चरणमा रहेको स्वीकार गर्दै कूटनीतिक संवाद निरन्तर जारी रहने बताएका छन्। उनका अनुसार यो प्रक्रिया केवल जलमार्ग व्यवस्थापनमा सीमित नभई क्षेत्रीय सुरक्षा संरचना पुनःनिर्माणसँग पनि जोडिएको छ।

वार्तामा सहभागी दुवै पक्ष सोमबार हर्मुज जलघाँटी खुला राख्ने, समुद्री मार्गको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने र लेबनानमा जारी द्वन्द्व व्यवस्थापनका लागि सञ्चार संयन्त्र स्थापना गर्ने विषयमा सहमत भएका थिए। मध्यस्थकर्ताहरूका अनुसार दुवै देशबीच सम्भावित दुर्घटना र गलत बुझाइबाट उत्पन्न हुन सक्ने तनाव रोक्न प्रत्यक्ष सम्पर्क संयन्त्र स्थापना गर्ने समझदारीसमेत बनेको छ।

यसैबीच अमेरिकी पक्षबाट उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरानले संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आणविक निरीक्षकहरूलाई पुनः देशभित्र प्रवेश गरी काम गर्न अनुमति दिने जानकारी दिएका छन्। त्यसपछि अमेरिकाले इरानी तेलमाथि लगाइएका केही प्रतिबन्धहरू अस्थायी रूपमा निलम्बन गरेको पनि जनाइएको छ।

सम्झौताअनुसार इरानले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धमा आंशिक राहत पाउने र विदेशमा रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरू क्रमशः फुकुवा हुने अपेक्षा गरिएको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले घालीबाफले वार्तापछि ओमानको पनि भ्रमण गरेका थिए भन्ने जानकारी सार्वजनिक गरेका छन्। ओमान हर्मुज जलघाँटीसँग भौगोलिक रूपमा जोडिएको महत्वपूर्ण क्षेत्र मानिन्छ।

यसअघि युद्धको प्रारम्भिक चरणमा इरानले बन्द गरेको हर्मुज जलमार्ग पछिल्लो सहमतिपछि पुनः सञ्चालनमा आएको थियो। तर लेबनानमा इजरायली आक्रमणपछि उत्पन्न तनावका कारण तेहरानले पुनः जलघाँटी बन्द गर्ने घोषणा गरेको थियो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्तिमा चिन्ता थपेको थियो।

कतार र पाकिस्तानका मध्यस्थकर्ताहरूका अनुसार हाल दुवै पक्ष व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षित आवागमन सुनिश्चित गर्न, सम्भावित दुर्घटना रोक्न र गलत बुझाइबाट उत्पन्न हुन सक्ने तनाव न्यूनीकरण गर्न प्रत्यक्ष सञ्चार संयन्त्र स्थापना गर्न सहमत भएका छन्।

समुद्री यातायात निगरानी गर्ने संस्थाहरूले वार्तापछि सहमति नजिकिँदै जाँदा सोमबार हर्मुज जलघाँटीमा जहाजहरूको आवागमन पुनः तीव्र रूपमा बढेको देखिएको बताएका छन्।

यसले क्षेत्रीय व्यापारिक गतिविधि क्रमशः सामान्य अवस्थातर्फ फर्किँदै गएको संकेत दिएको छ।