एजेन्सी। मध्यपूर्वमा अमेरिका र इरानबीच पुनः सैन्य तनाव बढ्दै गएपछि पाकिस्तानले दुवै देशलाई तत्काल हिंसा अन्त्य गरी कूटनीतिक संवादको मार्गमा फर्किन आग्रह गरेको छ।

गत महिना दुवै पक्षबीच भएको प्रारम्भिक समझदारी (एमओयू) कार्यान्वयनमा ल्याउँदै वार्ता पुनः सुरु गर्नुपर्नेमा जोड दिँदै पाकिस्तानले वर्तमान सङ्कटको समाधान युद्धबाट नभई संवादबाट मात्र सम्भव हुने स्पष्ट पारेको हो।

पछिल्ला केही दिनयता अमेरिका र इरानबीच सैन्य गतिविधि तीव्र बन्दै जाँदा मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था पुनः जटिल बनेको छ। दुवै पक्षले एकअर्काका रणनीतिक हितलाई लक्षित गरी आक्रमण र जवाफी कारबाही जारी राखेका कारण क्षेत्रीय तनाव थप बढेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

बिहीबार इस्लामाबादमा आयोजित नियमित पत्रकार सम्मेलनमा पाकिस्तानका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता ताहिर अन्द्राबीले समझदारी कार्यान्वयनमा चुनौती देखिए पनि सबै पक्षलाई हिंसा रोक्न र प्राविधिक तहको संवाद पुनः सुरु गर्न प्रोत्साहित गरिने बताए।

उनका अनुसार पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको रूपमा आफ्नो भूमिका निरन्तर निभाइरहेको छ र वर्तमान परिस्थितिमा सबै पक्षले संयमता अपनाउनु आवश्यक छ। उनले सैन्य गतिविधि बढ्दै जाँदा सम्पूर्ण क्षेत्रको शान्ति र स्थायित्व जोखिममा पर्ने भएकाले तत्काल तनाव न्यूनीकरणका लागि कूटनीतिक पहल आवश्यक रहेको बताए।

अमेरिका र इरानबीचको पछिल्लो तनावको मुख्य केन्द्र हर्मुज जलघाँटी बनेको छ। विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक मानिने यो जलघाँटीबाट दैनिक ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल र प्राकृतिक ग्यास विश्व बजारतर्फ निर्यात हुने गर्दछ।

पाकिस्तानले हर्मुज जलघाँटीमा समुद्री सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताउँदै अन्तर्राष्ट्रिय जहाजहरूको निर्बाध आवागमन सुनिश्चित गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। प्रवक्ता अन्द्राबीले जलघाँटीको अवस्था छिट्टै सामान्य हुने अपेक्षा व्यक्त गर्दै कुनै पनि अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर पार्न सक्ने चेतावनी दिए।

हर्मुज जलघाँटीमा बढेको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा पुनः वृद्धि देखिएको छ। ऊर्जा आपूर्तिको मुख्य मार्ग जोखिममा परेपछि विश्वभरका बजारमा इन्धनको मूल्य बढ्ने चिन्ता बढेको हो।

विशेषज्ञहरूका अनुसार तेलको मूल्य बढेपछि अधिकांश आयातमुखी मुलुकमा इन्धन महँगिने, ढुवानी लागत बढ्ने, उत्पादन खर्च वृद्धि हुने र त्यसको प्रत्यक्ष असर खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा पर्ने सम्भावना रहन्छ। यसले मुद्रास्फीति बढाउनुका साथै विश्व अर्थतन्त्रमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

गत जुन महिनामा अमेरिका र इरानबीच युद्धको जोखिम कम गर्ने उद्देश्यले प्रारम्भिक समझदारी भएको थियो। त्यस क्रममा दुवै पक्षले तनाव कम गर्दै प्राविधिक तथा कूटनीतिक वार्ता अघि बढाउने सहमति गरेका थिए।

तर पछिल्ला सैन्य आक्रमण र जवाफी कारबाहीका कारण उक्त समझदारी प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन। यसले दुवै देशबीचको विश्वासको वातावरण कमजोर बनाएको विश्लेषण गरिएको छ।

पाकिस्तानले यस अवस्थालाई चिन्ताजनक भन्दै दुवै पक्षले समझदारीप्रति प्रतिबद्ध रहनुपर्ने र वार्तालाई निरन्तरता दिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ।

पाकिस्तानका विदेश मन्त्रालयका अनुसार अमेरिका–इरान तनाव केवल दुई देशबीचको विषय मात्र नभई यसले सम्पूर्ण विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा खाद्य सुरक्षामा समेत व्यापक प्रभाव पार्न सक्छ।

विशेषगरी ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोध आएमा विकासशील तथा आयातमा निर्भर राष्ट्रहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने चेतावनी दिइएको छ।

इन्धनको मूल्यवृद्धिले उद्योग, यातायात, कृषि र उत्पादन क्षेत्रमा अतिरिक्त आर्थिक भार पर्ने भएकाले यसको असर विश्वव्यापी रूपमा फैलिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

पाकिस्तानले सबै पक्षलाई संयमता अपनाउँदै युद्धको विकल्प रोज्नुभन्दा संवाद, कूटनीति र पारस्परिक विश्वासको आधारमा समाधान खोज्न आग्रह गरेको छ।

साथै, वर्तमान परिस्थितिलाई थप जटिल बन्न नदिन अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि सक्रिय कूटनीतिक पहल गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।