एजेन्सी। विश्व गणितको सबैभन्दा प्रतिष्ठित पुरस्कार मानिने फिल्ड्स मेडल यसपटक पहिलो पटक दुई चिनियाँ नागरिकले जितेका छन्। होङ वाङ र यु देङले अमेरिकाका जोन पार्डन तथा क्यानडाका ज्याकब सिमरम्यानसँगै यो सम्मान प्राप्त गरेका हुन्।

उनीहरूलाई जनही १५ हजार क्यानडेली डलर (लगभग ११ लाख ६० हजार नेपाली रुपैयाँ) नगद पुरस्कार दिइएको छ। एक शताब्दीभन्दा लामो समयदेखि गणितज्ञहरूलाई चुनौती दिइरहेका जटिल समस्याहरू समाधान गरेबापत उनीहरूलाई यो सम्मान प्रदान गरिएको हो। ३५ वर्षीया होङ वाङ फिल्ड्स मेडल पाउने इतिहासकी तेस्री महिला बनेकी छिन्।

यो पुरस्कार बिहीबार अमेरिकामा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय गणितज्ञ सम्मेलनमा प्रदान गरिएको थियो। कृत्रिम बुद्धिमत्ताले मानवीय गणना क्षमतामाथि चुनौती दिइरहेका बेला यो सम्मान विशेष अर्थपूर्ण मानिएको छ।

यो उपलब्धिपछि चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा ठूलो उत्साह देखिएको छ। ‘फिल्ड्स मेडल’ र ‘पहिलो चिनियाँ गणितज्ञ फिल्ड्स मेडल विजेता’ जस्ता ह्यासट्यागहरू वेइबो र रेडनोटमा लाखौँ पटक हेरिएका छन्। एक प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘यो सम्पूर्ण चिनियाँ जनताको गौरव हो।’ अर्कोले भनेका छन्, ‘हामी इतिहास रचिरहेको क्षणका साक्षी बनिरहेका छौँ।’

चिनियाँ सञ्चारमाध्यमहरूले दुवै गणितज्ञको शैक्षिक यात्रा र उनीहरूको योगदानबारे विस्तृत समाचार प्रकाशित गरेका छन्। पहिलो चिनियाँ मूलका फिल्ड्स मेडल विजेता शिङ–तुङ याउले भनेका छन्, ‘चीनको गणित समुदायका लागि यो दशकौँदेखिको सपना पूरा भएको क्षण हो।’

होङ वाङले सहकर्मी जोशुवा जाहलसँग मिलेर जापानी गणितज्ञ सोइची काकेयाले सन् १९१७ मा उठाएको प्रश्नको समाधान दिएकी हुन्। प्रश्न थियो—यदि एउटा पेन्सिललाई पूर्ण रूपमा एक फन्को घुमाइयो भने त्यसले न्यूनतम कति क्षेत्रफल ओगट्छ?

उनीहरूले पेन्सिललाई समतल सतहमा नभई त्रिआयामिक अन्तरिक्षमा राखेर विश्लेषण गरेका थिए। यो अनुसन्धान गत वर्ष प्रकाशित भएको थियो। वाङले भनिन्, ‘यो समस्या यति आकर्षक किन छ भने यस्तै घटना गणितमा मात्र होइन, अन्य धेरै वैज्ञानिक क्षेत्रमा पनि स्वाभाविक रूपमा देखिन्छ।’

३७ वर्षीय यु देङ (युनिभर्सिटी अफ शिकागोका प्राध्यापक) लाई अर्को ऐतिहासिक समस्या समाधान गरेबापत सम्मानित गरिएको हो। सन् १९०० मा जर्मन गणितज्ञ डेभिड हिल्बर्टले उठाएको प्रश्न (हिल्बर्टको छैटौँ समस्या) मा समग्र प्रणालीको व्यवहारलाई त्यसका सूक्ष्म कणहरूको गतिका आधारमा कसरी व्याख्या गर्न सकिन्छ भन्ने थियो।

देङले ग्यासको व्यवहार अध्ययन गर्दै यसको समाधान प्रस्तुत गरेका हुन्। उनले भने, ‘जुन महान् गणितज्ञहरूको म सधैँ प्रशंसक थिएँ, उनीहरूको सूचीमा आफ्नो नाम जोडिनु मेरा लागि ठूलो सम्मान हो।’

होङ वाङले हार्मोनिक विश्लेषण (तरङ्गहरूको गति र व्यवहारसम्बन्धी अध्ययन) मा महत्वपूर्ण योगदान दिएकी छन्।

फिल्ड्स मेडल हरेक चार वर्षमा ४० वर्षमुनिका उत्कृष्ट गणितज्ञहरूलाई प्रदान गरिन्छ। यसलाई गणित क्षेत्रको सबैभन्दा प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान मानिन्छ।

सन् १९९१ मा चीनको गुइलिनमा जन्मिएकी होङ वाङले प्राथमिक विद्यालयमा दुई कक्षा छोडेकी थिइन्। १६ वर्षको उमेरमा सन् २००७ मा पेकिङ विश्वविद्यालयमा भर्ना भएकी थिइन्। सुरुमा भू-विज्ञान पढे पनि एक वर्षपछि गणित विभागमा सरिन्। त्यसपछि फ्रान्सको पेरिस–सुद विश्वविद्यालय र एकोल पोलिटेक्निकमा अध्ययन गरेर अमेरिकाको एमआईटीबाट विद्यावारिधि पूरा गरिन्। हाल उनी न्युयोर्क विश्वविद्यालय र फ्रान्सको आईएचईएसमा प्राध्यापक छिन्।

पदक पाएपछि फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोँले उनलाई फोन गरेर बधाई दिएका थिए र सामाजिक सञ्जालमा लेखेका थिए, ‘उहाँ हाम्रो अनुसन्धान र उच्च शिक्षाको उत्कृष्टताको प्रतीक हुनुहुन्छ।’

यु देङ पनि सन् २००७ मा पेकिङ विश्वविद्यालयमा भर्ना भएका थिए। पछि एमआईटीमा सरिए र प्रिन्स्टन विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि गरे। सन् २०२४ देखि उनी युनिभर्सिटी अफ शिकागोमा अध्यापन गरिरहेका छन्।

[अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूको सहयोगमा तयार गरिएको]