काठमाडौं। एरियाना ग्रान्डेको पछिल्लो म्युजिक भिडियो सार्वजनिक भएपछि उनको गीत वा प्रस्तुतिभन्दा बढी चर्चा उनको शरीरलाई लिएर भइरहेको छ।

सामाजिक सञ्जालमा उनको शारीरिक बनावटबारे अनेकौँ टिप्पणी आएका छन्। केहीले आफूलाई प्रशंसक भन्दै उनको स्वास्थ्यप्रति चिन्ता जनाएका छन् भने केहीले यस्तो टिप्पणीलाई शरीरमाथिको अनावश्यक निगरानी भनेका छन्।

यो बहस नयाँ भने होइन। मनोरञ्जन क्षेत्रमा कलाकारको कामभन्दा उसको रूप, तौल, पहिरन र शारीरिक बनावटलाई लिएर टिप्पणी हुने गरेको लामो समयदेखि देखिन्छ। फरक यति हो, अहिले सामाजिक सञ्जालले त्यस्ता टिप्पणीलाई तत्काल ठूलो समूहसम्म पुर्‍याइदिन्छ। एउटा भिडियो सार्वजनिक भएको केही समयमै त्यसको सामग्रीभन्दा कलाकारको शरीर नै चर्चाको विषय बन्न सक्छ।

ग्रान्डेले आफ्नो करियरमा यस्ता टिप्पणी धेरैपटक सामना गरेकी छन्। आफ्नो शरीर र स्वास्थ्यबारे बाहिरबाट अनुमान लगाउनु उचित नभएको उनले विभिन्न अवसरमा बताउँदै आएकी छन्।

उनको सार्वजनिक अभिव्यक्तिलाई हेर्दा अहिले भइरहेको बहस केवल प्रशंसकको सामान्य जिज्ञासा हो भनेर टार्न पनि सजिलो छैन।

कलाकार सार्वजनिक व्यक्ति हो। उसको काम सार्वजनिक हुन्छ। त्यसैले गीत, फिल्म वा म्युजिक भिडियोमाथि दर्शकको प्रतिक्रिया आउनु स्वाभाविक हो। कसैलाई गीत राम्रो लाग्न सक्छ, कसैलाई मन नपर्न सक्छ।

अभिनय, निर्देशन, संगीत वा प्रस्तुतिमाथि आलोचना पनि हुन सक्छ। तर कलाकारको शरीर कस्तो देखियो, उसको तौल कति होला वा उसको स्वास्थ्य अवस्था कस्तो छ भनेर बाहिरबाट निष्कर्ष निकाल्नु कामको आलोचनाभन्दा फरक कुरा हो।

‘स्वास्थ्यको चिन्ता’ भन्ने कुरा आफैँमा गलत होइन। समस्या त्यसलाई व्यक्त गर्ने तरिकामा हुन्छ। कुनै व्यक्तिको स्वास्थ्यबारे साँच्चिकै चिन्ता छ भने पनि उसको शरीरलाई सार्वजनिक रूपमा विश्लेषण गर्नु आवश्यक हुँदैन। सामाजिक सञ्जालमा लेखिएको एउटा टिप्पणी सम्बन्धित व्यक्तिसम्म मात्र पुग्दैन। त्यसलाई हजारौँ मानिसले पढ्न, साझा गर्न र त्यसै विषयमा थप टिप्पणी गर्न सक्छन्। यसरी एउटा व्यक्तिगत विषय सार्वजनिक तमासाजस्तो बन्न सक्छ।

कसैलाई बाहिरबाट हेरेर उसको स्वास्थ्यबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न पनि सकिँदैन। मानिसको शरीर र स्वास्थ्यबीचको सम्बन्ध यति सरल हुँदैन कि फोटो वा भिडियो हेरेर त्यसको अवस्था बताउन सकियोस्। त्यसैले ‘यस्तो देखिएकाले पक्कै केही भएको छ’ भन्ने किसिमका टिप्पणी अनुमानमा आधारित हुन्छन्।

सामाजिक सञ्जालले भने अनुमानलाई तथ्यजस्तो देखाउने वातावरण बनाइदिन सक्छ। एकजनाले गरेको टिप्पणी अर्कोले दोहोर्‍याउँछ, तेस्रोले त्यसमा आफ्नो धारणा थप्छ र केही समयपछि त्यही कुरा व्यापक चर्चामा पुग्छ। मूल भिडियोमा कलाकारले के गर्न खोजेकी थिइन् भन्ने कुरा ओझेलमा पर्छ।

यो प्रवृत्ति विशेषगरी महिला कलाकारको हकमा बढी देखिन्छ। उनीहरूको कामसँगै शरीर, अनुहार, उमेर, पहिरन र सौन्दर्यलाई पनि निरन्तर मूल्याङ्कन गरिन्छ। केही समयअघि राम्रो देखिएकी कलाकार अहिले किन फरक देखिइन् भन्ने प्रश्नदेखि लिएर उनी कति दुब्लाइन् वा मोटाइन् भन्नेसम्मका टिप्पणी सामान्यजस्तै भएका छन्।

समाजले महिलाको उपस्थितिलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा पनि यसको प्रभाव देखिन्छ। कलाकारको प्रतिभा र उपलब्धिभन्दा उसले आफ्नो शरीर कसरी प्रस्तुत गर्छे भन्ने कुराले बढी महत्व पाउन थाल्छ। कुनै निश्चित शारीरिक बनावटलाई आकर्षक वा ‘आदर्श’ मान्ने प्रवृत्तिले त्यसबाट फरक देखिने व्यक्तिलाई असहज बनाउँछ।

यस्तो दबाब सेलिब्रेटीमा मात्र सीमित रहँदैन। सामाजिक सञ्जालमा देखिने छविहरू हेर्दै हुर्किरहेका किशोरकिशोरीले पनि आफूलाई अरूसँग तुलना गर्न सक्छन्। आफू कस्तो देखिनुपर्छ भन्ने धारणामा सामाजिक सञ्जालका तस्बिर र भिडियोको प्रभाव पर्न सक्छ। त्यसैले शरीर र सौन्दर्यबारे सार्वजनिक बहस गर्दा त्यसले समाजमा कस्तो सन्देश पुर्‍याइरहेको छ भन्ने कुरा पनि विचार गर्नुपर्ने हुन्छ।

स्वास्थ्य र सौन्दर्यलाई एउटै विषय बनाउनु पनि समस्याको अर्को पक्ष हो। आकर्षक देखिनुलाई स्वस्थ हुनुको प्रमाण मान्न सकिँदैन। त्यस्तै, प्रचलित सौन्दर्यको मापदण्डभन्दा फरक देखिने व्यक्ति अस्वस्थ छ भन्ने निष्कर्ष पनि सही हुँदैन। मानिसको स्वास्थ्य उसको बाहिरी रूप हेरेर निर्धारण हुने कुरा होइन।

कलाकारको शरीरलाई लिएर हुने बहसमा अर्को समस्या के छ भने दर्शक र सेलिब्रेटीबीचको सम्बन्ध सामाजिक सञ्जालले अस्वाभाविक रूपमा नजिक बनाइदिएको छ। कलाकारले आफ्नो जीवनका केही पक्ष सार्वजनिक गर्छन्, प्रशंसकसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्छन् र आफ्नो काम सामाजिक सञ्जालमै प्रस्तुत गर्छन्। त्यसले दर्शकलाई उनीहरू कलाकार मात्र नभई व्यक्तिगत रूपमा चिनेको व्यक्तिजस्तो महसुस गराउन सक्छ।

तर सामाजिक सञ्जालमा पहुँच हुनु र निजी जीवनमाथि अधिकार हुनु एउटै कुरा होइन।

कलाकारले आफ्नो गीत सार्वजनिक गरेकी छन् भने त्यसबारे प्रतिक्रिया दिन सकिन्छ। उनले म्युजिक भिडियो सार्वजनिक गरेकी छन् भने त्यसको प्रस्तुति वा अभिनयबारे समीक्षा गर्न सकिन्छ। तर त्यसकै आधारमा उनको शरीर र स्वास्थ्यबारे निर्णय सुनाउने अधिकार दर्शकलाई प्राप्त हुँदैन।

ग्रान्डेको प्रसङ्गलाई यही सीमाको सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ। सेलिब्रेटीको जीवनमा सार्वजनिक चासो हुन्छ, तर त्यो चासोको पनि एउटा सीमा हुन्छ। चर्चित हुनु भनेको आफ्नो शरीर र निजी अवस्थाबारे आउने हरेक टिप्पणी स्वीकार गर्नुपर्ने बाध्यता होइन।

हामीले सामाजिक सञ्जालमा कुनै कलाकारको तस्बिर वा भिडियो देख्दा पहिलो नजरमै उसको शरीरबारे सोच्न थालेका छौँ भने समस्या कलाकारमा मात्र छैन, हाम्रो हेर्ने तरिकामा पनि छ। कुनै सिर्जना हेर्दा कलाकारको शरीरभन्दा उसले प्रस्तुत गरेको कुरा, उसको काम र उसको प्रतिभाबारे कुरा गर्ने बानी विकास गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

कलाकारको गीत मन नपर्न सक्छ। फिल्म कमजोर लाग्न सक्छ। म्युजिक भिडियो प्रभावहीन लाग्न सक्छ। यी सबै वैध प्रतिक्रिया हुन्। तर कसैको शरीरमाथि सार्वजनिक मूल्याङ्कन गर्नु र उसको सिर्जनामाथि आलोचना गर्नु एउटै कुरा होइन।

डिजिटल माध्यमले सबैलाई बोल्ने ठाउँ दिएको छ। त्यसैले अहिले चुनौती बोल्न पाउने अधिकारमा भन्दा आफूले बोलेको कुराको सीमा बुझ्नमा छ। सामाजिक सञ्जालमा लेखिएको सामान्यजस्तो लाग्ने एउटा वाक्य पनि सम्बन्धित व्यक्तिका लागि व्यक्तिगत र संवेदनशील विषय बन्न सक्छ।

एरियाना ग्रान्डेको शरीरलाई लिएर उठेको बहस त्यसैले केही दिनको सामाजिक सञ्जाल ट्रेन्डमा मात्र सीमित विषय होइन। यसले हामी सेलिब्रेटीलाई कति नजिकबाट हेर्न चाहन्छौँ, उनीहरूको निजी सीमालाई कति सम्मान गर्छौँ र कलाकारको मूल्याङ्कन गर्दा उसको शरीरलाई कति महत्व दिन्छौँ भन्ने कुरा देखाउँछ।

सायद अब कुनै कलाकारको नयाँ भिडियो हेर्दा हामीले सोध्नुपर्ने प्रश्न ‘उनी कस्ती देखिइन् ?’ भन्दा ‘उनले के प्रस्तुत गरिन् ?’ हुन सक्छ।

किनकि कलाकारको शरीर हेर्न सकिन्छ, तर त्यसलाई आफ्नो टिप्पणीको विषय बनाउनैपर्छ भन्ने छैन।