काठमाडौं । पौडी खेल्न पानी चाहिन्छ। तर, पारा पौडी खेलाडीका लागि पानीमा उत्रिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। नियमित प्रशिक्षण, अपाङ्गमैत्री पूर्वाधार, दक्ष प्रशिक्षक, फिजियोथेरापी, रिकभरी, पोषण, यातायात र आर्थिक सहयोग पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

नेपालका चार पारा पौडी खेलाडी भने यिनै आधारभूत सुविधाको अभावबीच अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा देशको झण्डा फहराउने सपना बोकेर अभ्यास गरिरहेका छन्। उनीहरूका कथा फरक छन्, संघर्ष फरक छन्, तर लक्ष्य एउटै छ, पानीमा आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्ने र नेपालका लागि पदक जित्ने।

सन् २०१० देखि नेपालले पारा एसियाली खेलकुदमा सहभागिता जनाउँदै आएको छ। तर, यो प्रतियोगितामा नेपालको पदक यात्रा अझै सीमित छ। सन् २०२३ मा चीनको हाङझाउमा भएको १९औँ पारा एसियाली खेलकुदमा तेक्वान्दोकी पलेशा गोवर्धनले जितेको कांस्य पदक नै हालसम्म नेपालको एक मात्र पदक हो।

अब चार पारा पौडी खेलाडी त्यो इतिहासमा अर्को अध्याय थप्ने तयारीमा छन्।

पारा पौडी संघको आयोजनामा मुख्य प्रशिक्षक सुवास श्रेष्ठले सृजना सार्की, जेनिशा कठायत, हर्कमान घर्ती र मेम्बर सिङ्गी स्याङ्बोलाई प्रशिक्षण दिइरहेका छन्।

पछिल्ला केही महिनादेखि उनीहरू नियमित अभ्यासमा छन्। खेलाडीको मेहनत र लगनमा कमी छैन। समस्या छ भने तयारीका लागि आवश्यक स्रोत र पूर्वाधारमा।

प्रशिक्षणका लागि स्विमिङ पुलकै व्यवस्था गर्नु उनीहरूको पहिलो चुनौती थियो। रिफ्रेस रिक्रिएसन सेन्टरले सहुलियत दरमा पुल र लेन उपलब्ध गराएपछि अभ्यास केही सहज भएको छ। तर, पानीमा अभ्यास गर्न पाउनु मात्रै पर्याप्त छैन।

फिजियोथेरापी, रिकभरी, ज्याकुजी, पोषण, यातायात र आवश्यक खेल सामग्रीको अभाव अझै छ। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने खेलाडीका लागि यी सुविधा तयारीको अभिन्न हिस्सा हुन्।

प्रशिक्षक श्रेष्ठका लागि पनि यही सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो सीमित स्रोतका बीच खेलाडीको क्षमतालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्‍याउनु।

खेलाडीमा प्रतिभा छ, मेहनत छ र आत्मविश्वास पनि छ। तर, पर्याप्त सुविधा नहुँदा उनीहरूले आफ्नो क्षमताअनुसार तयारी गर्न पाइरहेका छैनन्।

१९ वर्षीया सृजना सार्कीका लागि आगामी प्रतियोगिता विशेष हुनेछ। यो उनको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता हो।

जुम्लाकी सृजनाको जीवन तीन वर्षअघि अचानक बदलियो। माटो खन्ने क्रममा पहिरो वा ढिस्कोमा पुरिएपछि उनले अपाङ्गताको सामना गर्नुपर्‍यो। त्यसपछि जीवन सहज रहेन। तर, उनले आफ्नो सपना भने छाडिनन्।

अहिले गोकर्णेश्वरमा बसेर स्नातक तहको अध्ययनको तयारी गरिरहेकी उनी प्रशिक्षणका लागि नियमित रूपमा अभ्यासस्थल पुग्छिन्। कहिले ट्याक्सी त कहिले टेम्पो चढेर प्रशिक्षणमा पुग्ने उनको दैनिकी बनेको छ।

पछिल्लो समय पौडीमा उनले विशेष मेहनत गरिरहेकी छन्। पहिलोपटक अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने अवसरले उनलाई उत्साहित बनाएको छ।

तर, उनी केवल सहभागितामा सीमित हुन चाहन्नन्।

उनको चाहना पानीमा उत्रिँदा आफ्नो विगतका कठिनाइ होइन, आफ्नो क्षमता देखाउने हो। त्यसैले पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रालाई उनी पदकको सम्भावनासँग जोडेर हेरिरहेकी छन्।

बागलुङका २१ वर्षीय हर्कमान घर्तीको जीवन पनि एउटा दुर्घटनापछि बदलियो।

करिब ११ वर्षअघि उनको गाउँमा पहिलोपटक बिजुली पुगेको थियो। त्यही क्रममा मेन इन्सुलेटर समात्दा उनलाई करेन्ट लाग्यो। दुर्घटनामा उनले दुवै हात गुमाए।

तर, हात गुमेपछि उनको सपना रोकिएन।

हर्कमान पछिल्लो छ वर्षदेखि घरेलु खेलकुदमा सक्रिय छन्। पौडी उनको खेलयात्राको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। एक वर्षअघि उनले जापानमा अन्तर्राष्ट्रिय एथलिट लाइसेन्ससमेत बनाएका थिए।

अहिले उनको लक्ष्य तत्कालको प्रतियोगिताभन्दा पनि ठूलो छ। आगामी ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपका लागि आवश्यक समय र क्वालिफिकेसन पूरा गर्ने उनको योजना छ।

तर, त्यसका लागि पर्याप्त प्रशिक्षण सुविधा चाहिन्छ। ज्याकुजी, फिजियोथेरापी र रिकभरीजस्ता सुविधा नियमित रूपमा उपलब्ध नहुँदा तयारी प्रभावित हुने गरेको उनी बताउँछन्।

त्यसैले आगामी प्रतियोगितामा पदकको शतप्रतिशत ग्यारेन्टी गर्न नसकिने उनको भनाइ छ। तर, प्रतिस्पर्धा गर्ने आत्मविश्वास भने कमजोर छैन।

दुवै हात गुमाएका हर्कमानका लागि पौडी केवल खेल होइन, आफ्नो पहिचान संसारसामु स्थापित गर्ने माध्यम बनेको छ।

सुदूरपश्चिमकी जेनिशा कठायतका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता नयाँ अनुभव होइन। उनी करिब नौ वर्षदेखि पौडीमा सक्रिय छिन्।

कक्षा १० मा पढिरहेका बेला उनले खुट्टा गुमाइन्। त्यसपछि पनि पौडीसँगको सम्बन्ध टुटेन। बरु यही खेललाई उनले आफ्नो आत्मविश्वास र पहिचानको आधार बनाइन्।

चीनमा भएको १९औँ एसियाली खेलकुदमा उनले नेपालको प्रतिनिधित्व गरिसकेकी छन्। त्यसबेला उनले आफूले अपेक्षा गरेअनुसार प्रदर्शन गर्न सकिनन्।

तर, त्यो अनुभवले उनलाई रोक्नेभन्दा अझ राम्रो तयारी गर्न प्रेरित गर्‍यो।

अहिले उच्च शिक्षालाई निरन्तरता दिँदै प्रशिक्षणमा पनि ध्यान दिइरहेकी जेनिशा यसपटक अघिल्लो अनुभवलाई सुधारिएको प्रदर्शनमा बदल्न चाहन्छिन्।

उनको लक्ष्य स्पष्ट छ—पदक।

मेम्बर सिङ्गी स्याङ्बोको पौडी यात्रा पनि दुर्घटनाबाटै सुरु भएको हो।

१७ वर्षको उमेरमा रसुवागढी नाकानजिक भएको सडक दुर्घटनामा उनले एउटा खुट्टा गुमाए। त्यतिबेला उनी कन्टेनर गाडीमा हेल्परका रूपमा काम गर्दै गाडी चलाउन सिकिरहेका थिए।

दुर्घटनापछि जीवन सहज रहेन। कृत्रिम खुट्टाको व्यवस्थापनका क्रममा उनको सम्पर्क पौडी खेलसँग जोडियो।

सुरुमा पौडी उनको ठूलो योजना थिएन। अवसर पाएपछि पानीमा उत्रिए। विस्तारै त्यही पानी उनको जीवनको नयाँ बाटो बन्यो।

अहिले २६ वर्षका स्याङ्बो नियमित प्रशिक्षणमा छन्। करिब दुई महिनादेखि निरन्तर अभ्यास गरिरहेका उनी आफ्नो तयारी राम्रो भइरहेको बताउँछन्।

अब उनको लक्ष्य सहभागिता मात्र होइन।

‘मेडल नै ल्याउने’ उनको स्पष्ट उद्देश्य छ।

प्रशिक्षण र दैनिक खर्च व्यवस्थापनमा केही सहयोग पाइरहे पनि सबै आवश्यक सुविधा पर्याप्त छैनन्। तर, त्यसले उनको आत्मविश्वास कमजोर बनाएको छैन।

सृजनाका लागि यो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा हो। जेनिशा आफ्नो अघिल्लो अनुभव सुधार्न चाहन्छिन्। हर्कमानको लक्ष्य ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपको बाटो तय गर्नु हो। मेम्बर सिङ्गी भने पहिलो ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय अवसरमै पदक जित्न चाहन्छन्।

उनीहरूको विगत फरक छ।

कसैले पहिरोमा अपाङ्गता बेहोरे। कसैले करेन्टबाट दुवै हात गुमाए। कसैले किशोरावस्थामै खुट्टा गुमाए। कसैको जीवन सडक दुर्घटनाले बदलियो।

तर, उनीहरूलाई जोड्ने कुरा एउटै छ—हार नमान्ने इच्छाशक्ति।

उनीहरू अहिले पनि पर्याप्त सुविधाविनै अभ्यास गरिरहेका छन्। अपाङ्गमैत्री खेल पूर्वाधार सीमित छन्। फिजियोथेरापी र रिकभरीको व्यवस्था सहज छैन। पोषण र खेल सामग्रीको पर्याप्त उपलब्धता छैन। प्रशिक्षणस्थलसम्म पुग्नसमेत कतिपय अवस्थामा व्यक्तिगत संघर्ष गर्नुपर्छ।

तर, स्विमिङ पुलमा उत्रिएपछि उनीहरूको ध्यान यी समस्याबाट केही समयका लागि हट्छ।

पानीमा हरेक स्ट्रोकसँगै उनीहरू आफ्नो समय सुधार्न खोज्छन्। हरेक अभ्याससँगै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा राम्रो प्रदर्शन गर्ने सपना बुन्छन्।

त्यहाँ उनीहरूको शारीरिक अवस्थाभन्दा खेल क्षमता महत्वपूर्ण हुन्छ।

मुख्य प्रशिक्षक सुवास श्रेष्ठका लागि यी चार खेलाडी केवल खेलाडी होइनन्, सम्भावना बोकेका प्रतिभा हुन्।

उनीहरूको मेहनत र इच्छाशक्ति बलियो छ। तर, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न नियमित र वैज्ञानिक प्रशिक्षण आवश्यक हुन्छ। त्यसका लागि पर्याप्त समय, उपकरण, रिकभरी, पोषण र आर्थिक स्रोत चाहिन्छ।

सीमित साधनका बीच खेलाडीलाई तयार पार्नु चुनौतीपूर्ण भए पनि उनीहरूमा रहेको सम्भावनाले प्रशिक्षकलाई उत्साहित बनाएको छ।

उपलब्ध स्रोतबाट अधिकतम उपयोग गर्दै खेलाडीको प्रविधि, समय र प्रदर्शन सुधार्ने प्रयास भइरहेको छ। तर, पदकको लक्ष्य राख्ने हो भने तयारीलाई अझ व्यवस्थित र दीर्घकालीन बनाउनुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट छ।

नेपालको पारा खेलकुदले अझै लामो यात्रा तय गर्न बाँकी छ। एउटा पदकले मात्रै संरचनागत समस्या समाधान हुँदैन। खेलाडीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धी बनाउन निरन्तर लगानी, पूर्वाधार र वैज्ञानिक प्रशिक्षण आवश्यक हुन्छ।

अहिले भने यी चार खेलाडी पानीमा आफ्नो भविष्य खोजिरहेका छन्।

सृजना पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा आफ्नो क्षमता देखाउन चाहन्छिन्। जेनिशा विगतको अनुभवलाई सुधारिएको प्रदर्शनमा बदल्न चाहन्छिन्। हर्कमानको सपना ओलम्पिक र विश्व च्याम्पियनसिपसम्म पुग्ने छ। मेम्बर सिङ्गी दुर्घटनाले खोसेको खुट्टाको पीडालाई पदकको खुसीमा बदल्न चाहन्छन्।

उनीहरूलाई अहिले सबैभन्दा धेरै चाहिएको कुरा अवसर हो।

किनकि मेहनत गर्ने क्षमता उनीहरूसँग छ। सपना उनीहरूसँग छ। देशका लागि खेल्ने इच्छाशक्ति पनि छ।

अब प्रश्न उनीहरूले कति मेहनत गर्छन् भन्ने मात्र होइन। उनीहरूको मेहनतलाई राज्य र खेलकुद क्षेत्रले कति साथ दिन्छ भन्ने पनि हो।

तस्वीरहरू :