काठमाडौं। वैदेशिक रोजगारीका लागि साउदी अरब पुगेका नेपाली कामदारमध्ये ९११ जना विभिन्न कसुरमा जेलमा रहेको तथ्यांकले विदेश जाने कामदारको कानुनी सचेतनाको प्रश्नलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ।

नेपाली राजदूतावास रियादका अनुसार ११ अगस्ट २०२६ सम्म जेलमा रहेका नेपालीमध्ये ४९९ जनाको मुद्दामा फैसला भइसकेको छ भने ४१२ जना अझै न्यायिक प्रक्रियामा छन्।

यो तथ्यांकमध्ये सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दाको संख्या हो। जेलमा रहेका ९११ नेपालीमध्ये ८३५ जना अर्थात् ९१.६ प्रतिशत लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दामा जोडिएका छन्। यसले अपरिचित व्यक्तिको सामान वा पार्सल बोक्ने, प्रतिबन्धित वस्तुको ओसारपसारमा अनजानमै संलग्न हुने वा आर्थिक लोभमा गैरकानुनी गतिविधिमा फस्ने जोखिमलाई उजागर गरेको छ।

नेपालबाट वैदेशिक रोजगारीमा जाने क्रममा कतिपय कामदारलाई परिचित वा अपरिचित व्यक्तिले सामान, झोला वा पार्सल अर्को व्यक्तिसम्म पुर्‍याइदिन आग्रह गर्ने गरेका हुन्छन्। सामान्य सहयोग ठानेर यस्तो जिम्मेवारी लिँदा त्यसमा प्रतिबन्धित वस्तु भेटिए त्यसको कानुनी जिम्मेवारी बोक्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

यही कारण नेपाली राजदूतावासले साउदी जाने तथा त्यहाँ कार्यरत नेपालीलाई आफूले नजानेको सामान नबोक्न र अरूको पार्सल लैजानुअघि त्यसको सामग्रीबारे पूर्ण रूपमा सुनिश्चित हुन आग्रह गरेको छ।

कार्यवाहक राजदूत सिर्जना अधिकारीले स्थानीय कानुनको जानकारी राखेर काम गर्न तथा लागूऔषध, मदिरा र अन्य प्रतिबन्धित वस्तुसँग सम्बन्धित गतिविधिबाट टाढा रहन आग्रह गरेकी छन्।

साउदी अरबमा लागूऔषधसम्बन्धी कसुरलाई गम्भीर अपराधका रूपमा लिइन्छ। लागूऔषधको उत्पादन, बिक्री, ओसारपसार वा तस्करीमा संलग्न भएको प्रमाणित भएमा अपराधको प्रकृति र प्रमाणअनुसार कठोर सजाय हुन सक्छ।

दूतावासको उपलब्ध विवरणअनुसार केही लागूऔषधसम्बन्धी मुद्दामा १८ वर्षसम्म कैद र ४० लाख साउदी रियालसम्म जरिवाना भएको छ। गम्भीर प्रकृतिका तस्करीका मुद्दामा मृत्युदण्डसम्मको सजाय हुन सक्ने भएकाले यस्ता गतिविधिबाट पूर्ण रूपमा टाढा रहन नेपाली कामदारलाई सचेत गराइएको छ।

नेपाली कामदार जेल पर्नुको अर्को कारण मदिरासम्बन्धी कसुर पनि रहेको दूतावासले जनाएको छ। साउदी अरबमा मदिराको उत्पादन, बिक्री, ओसारपसार तथा सेवनसम्बन्धी गतिविधि कानुनी समस्याको कारण बन्न सक्छ।

नेपालमा सामान्य मानिने कतिपय व्यवहार गन्तव्य मुलुकमा गैरकानुनी हुन सक्ने भएकाले विदेश जानुअघि त्यहाँको कानुनी व्यवस्था बुझ्नु अत्यावश्यक हुन्छ। ‘नेपालमा यस्तो चल्छ’ भन्ने सोचले साउदीमा कानुनी छुट पाउने अवस्था हुँदैन।

जेलमा रहेका ९११ नेपालीमध्ये ४९९ जनाको फैसला भइसकेको छ। बाँकी ४१२ जनाको मुद्दा अझै विचाराधीन रहेको छ। फैसला भएका मुद्दामा पनि सजायको अवधि र जरिवाना अपराधको प्रकृतिअनुसार फरक रहेको छ।

केही मुद्दामा एक महिनाको कैद र एक हजार रियाल जरिवानादेखि गम्भीर कसुरमा लामो कैद तथा ठूलो रकमको जरिवाना भएको विवरण छ।

साउदी कानुनमा हत्या पनि गम्भीर अपराधका रूपमा लिइन्छ र प्रमाणित भएमा मृत्युदण्डसम्मको सजाय हुन सक्ने व्यवस्था रहेको बताइएको छ। त्यसैले कानुनको अज्ञानता वा क्षणिक आवेगले पनि नेपाली कामदारलाई गम्भीर जोखिममा पार्न सक्छ।

साउदी अरबमा करिब चार लाख नेपाली कार्यरत रहेको अनुमान छ। ठूलो संख्यामा नेपाली रोजगारीका लागि रहेको मुलुकमा ९११ जना जेलमा हुनु केवल व्यक्तिगत कानुनी समस्या मात्र होइन, वैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारलाई दिइने पूर्वतयारी र कानुनी सचेतनासँग पनि जोडिएको विषय हो।

श्रम काउन्सिलर कबिराज उप्रेतीले बढी कमाइको लोभमा कानुन उल्लंघन नगर्न र अरूको अनुरोधमा अपरिचित सामान नबोक्न नेपालीलाई आग्रह गरेका छन्। उनका अनुसार छोटो बाटोबाट आम्दानी गर्ने प्रयासले लामो समयसम्म कानुनी समस्या भोग्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

साउदीमा जेलमा रहेका नेपालीको तथ्यांकले वैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारलाई सीप र रोजगारसम्बन्धी जानकारी मात्र दिएर नपुग्ने देखाएको छ। उनीहरूलाई गन्तव्य मुलुकको कानुन, निषेधित वस्तु, लागूऔषध, मदिरा, कागजात र आपराधिक कसुरबारे व्यावहारिक जानकारी दिन आवश्यक छ।

विशेषगरी विमानस्थलबाटै अपरिचित सामान बोकेर नहिँड्ने, अरूको पार्सल नलिने, कागजात कसैलाई प्रयोग गर्न नदिने र आफूले गर्न लागेको काम कानुनी हो कि होइन भन्ने यकिन गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्ने देखिन्छ।