बागलुङ। कानुनले बर्खायाममा नदीजन्य पदार्थ उत्खननमा रोक लगाए पनि कालीगण्डकीमा भने बालुवा र ढुंगा निकाल्ने क्रम रोकिएको छैन । बागलुङ र पर्वत क्षेत्रमा मध्यबर्खामै डोजर र ठूला मेसिन प्रयोग गरी नदी दोहन भइरहेको छ ।

विश्वमा शालिग्राम शिला पाइने एकमात्र नदीका रूपमा चिनिने कालीगण्डकीबाट अवैध रूपमा बालुवा, ढुंगा र गिट्टी निकाल्ने गरिएको हो ।

ढुंगा, गिट्टी तथा बालुवाको उत्खनन, बिक्री तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी मापदण्ड, २०७७ अनुसार असार १ देखि भदौ १५ गतेसम्म नदीजन्य पदार्थ उत्खननका लागि ठेक्का लगाउनसमेत पाइँदैन । तर, नियमविपरीत मध्यरातमा समेत मेसिन प्रयोग गरेर नदीजन्य पदार्थ निकाल्ने गरिएको स्थानीयको गुनासो छ ।

कालीगण्डकीको बागलुङतर्फ काठेखोला दोभान तथा पर्वतको कुश्मा नगरपालिकाअन्तर्गत नयाँपुल, सहस्रधारालगायत क्षेत्रमा नदी किनारमा बालुवाका थुप्रा देखिन्छन् । स्थानीयका अनुसार रातको समयमा ठूला मेसिन प्रयोग गरेर बालुवा निकाल्ने क्रम बढी हुने गरेको छ ।

संघीय सरकारले जारी गरेको मापदण्डअनुसार बर्खामा नदीजन्य पदार्थ उत्खननमा प्रतिबन्ध रहे पनि सम्बन्धित निकायले प्रभावकारी अनुगमन नगरेको स्थानीयको आरोप छ । कतिपय स्थानमा प्रहरी चौकीकै अगाडि नदी दोहन भइरहे पनि नियन्त्रणको प्रयास नभएको उनीहरूको गुनासो छ ।

अनियन्त्रित उत्खननका कारण कालीगण्डकीको प्राकृतिक धारसमेत परिवर्तन हुन थालेको स्थानीय बताउँछन् । पर्वतको मालढुंगास्थित माझी बस्ती नदी कटानको जोखिममा परेको छ ।

बर्खामा नदीको बहाव बढ्दा बस्तीमा पानी पस्ने त्रासले स्थानीय रातभर जाग्राम बस्नुपर्ने अवस्था आएको उनीहरूको भनाइ छ । कतिपय ठाउँमा नदी कटानका कारण खेतीयोग्य जमिनसमेत जोखिममा परेको छ ।

नदीजन्य पदार्थको अवैध उत्खननले प्राकृतिक स्रोतको दोहनसँगै नदीको बहाव, तटीय क्षेत्र र आसपासका बस्तीको सुरक्षामाथि समेत प्रश्न उठाएको छ । नियम कार्यान्वयन गर्ने निकाय भने नदी किनारमै भइरहेको यस्तो दोहनप्रति मौन देखिएका छन् ।