काठमाडौं। काठमाडौंको नयाँ बानेश्वरस्थित तत्कालीन संसद भवन अहिले पनि जलेर ध्वस्त भएको अवस्थामा छ। जेनजी आन्दोलनका क्रममा भएको तोडफोड र आगजनीपछि वीरेन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रका अधिकांश संरचना क्षतिग्रस्त भएका हुन्। कुनै समय देशको महत्वपूर्ण राजनीतिक गतिविधिको केन्द्रका रूपमा रहेको यो परिसर अहिले भने जलेका संरचना, भत्किएका भौतिक पूर्वाधार र क्षतिग्रस्त सामग्रीले भरिएको देखिन्छ।

चीन सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा निर्माण भएको वीरेन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र २०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनपछि संघीय संसद सञ्चालनका लागि प्रयोग हुँदै आएको थियो। प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रियसभाका बैठकदेखि संसदीय समितिका गतिविधिसम्म यही परिसरबाट सञ्चालन हुँदै आएका थिए। करिब १६० रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको परिसरमा संसदका विभिन्न भवन, सचिवालय, सुरक्षा संरचना, बगैंचा, खुला क्षेत्र तथा पार्किङस्थल रहेका थिए।

तर आन्दोलनका क्रममा भएको आगजनी र तोडफोडले ती संरचनाको स्वरूप नै बदलिदिएको छ। भदौ २४ गते भएको घटनामा भवनभित्र रहेका कार्यालय, प्रहरी ब्यारेक, मेस, क्यान्टिन, सिसिटिभी कक्ष, सञ्चार उपकरण तथा अन्य प्रशासनिक सामग्री ठूलो मात्रामा नष्ट भएको जाँचबुझ आयोगको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। संसद परिसरमा रहेका सुरक्षासम्बन्धी उपकरण, सवारीसाधन र अन्य सामग्रीसमेत आगजनीबाट क्षतिग्रस्त भएका थिए।

जाँचबुझ आयोगका अनुसार आन्दोलनकारीको ठूलो समूह विभिन्न स्थानबाट संसद भवन परिसरभित्र प्रवेश गरेपछि अवस्था थप तनावपूर्ण बनेको थियो। प्रदर्शनकारीहरूले पर्खाल तथा गेटमा क्षति पुर्‍याउँदै परिसरमा प्रवेश गरेको र त्यसपछि तोडफोड तथा आगजनी फैलिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। सुरक्षार्थ खटिएका प्रहरी तथा अन्य सुरक्षा निकायले भीडलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न नसक्दा अवस्था झन् जटिल बनेको आयोगको निष्कर्ष छ।

घटनाको क्रममा प्रहरीका सुरक्षासम्बन्धी सामग्री, हतियार तथा सञ्चार उपकरणसमेत जोखिममा परेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ। सुरक्षाकर्मीहरू सुरक्षित स्थानतर्फ हटेपछि संसद भवन परिसरमा तोडफोड र आगजनी थप फैलिएको बताइएको छ। भवनका विभिन्न भागमा आगो लागेपछि भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको थियो।

आगजनीपछि काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा क्षतिग्रस्त भएका सवारीसाधनसमेत संसद भवन परिसरमा ल्याएर राखिएको देखिन्छ। यसले अहिले परिसरको दृश्यलाई झनै उजाड र अस्तव्यस्त बनाएको छ।

कुनै समय संविधान निर्माण, संसद बैठक र महत्वपूर्ण राजनीतिक निर्णयको साक्षी बनेको यो भवन अहिले भने आन्दोलनको विध्वंसात्मक पक्षको स्मारकजस्तो देखिन्छ। जलेका भित्ताहरू, भत्किएका संरचना र क्षतिग्रस्त सामग्रीले विगतको राजनीतिक केन्द्रलाई खण्डहरमा परिणत गरिदिएको छ।