काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’ले बाढीपहिरो प्रभावित नुवाकोटसहितका क्षेत्रको स्थलगत निरीक्षण गर्दै उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका लागि राज्यका सबै संयन्त्र पूर्ण क्षमतामा परिचालन गरिएको बताएका छन् । प्रभावित नागरिक, स्थानीय जनप्रतिनिधि, सुरक्षाकर्मी, स्वास्थ्यकर्मी तथा उद्धार र राहतमा खटिएका टोलीसँग प्रत्यक्ष जानकारी लिएपछि काठमाडौं फर्किएका प्रधानमन्त्री शाहले अहिले सरकारको पहिलो प्राथमिकता नागरिकको जीवनरक्षा, बेपत्ताको खोजी तथा उद्धार र घाइतेको उपचार रहेको बताएका हुन् ।

प्रधानमन्त्रीका अनुसार बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका गरी १३ हजार २९५ सुरक्षाकर्मी परिचालन भएका छन् । जसमा नेपाल प्रहरीका ७ हजार २५०, नेपाली सेनाका ४ हजार २०० र सशस्त्र प्रहरी बलका १ हजार ८४५ जना छन् । उद्धार तथा राहत कार्यको निरन्तर समन्वय र अनुगमनका लागि नेपाली सेनाको संयुक्त सञ्चालन समिति, राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको शीघ्र कार्य टोली तथा प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयको द्रुत कार्य टोली सक्रिय रहेको उनले जानकारी दिएका छन् ।

एकैदिन ६९ हवाई उडान, ५७३ जनाको उद्धार

बाढीपहिरोका कारण दुर्गम तथा सडक सम्पर्क विच्छेद भएका क्षेत्रमा फसेका नागरिकको उद्धार हवाई तथा स्थलमार्गबाट निरन्तर भइरहेको छ । प्रधानमन्त्री शाहका अनुसार बुधबार मात्रै ६९ वटा हवाई उडान सञ्चालन गरी ५७३ जनाको उद्धार गरिएको छ ।

थप हेलिकप्टर तयारी अवस्थामा राखिएको र निजी क्षेत्रका हेलिकप्टरलाई समेत सरकारी समन्वय तथा निर्देशन प्रणालीअन्तर्गत उद्धार र राहतमा परिचालन गरिएको छ । हवाई उद्धारका क्रममा बिरामी, गर्भवती तथा सुत्केरी महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र अपांगता भएका व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिइएको छ ।

रसुवा, नुवाकोट र धादिङलगायत प्रभावित क्षेत्रमा फसेका नागरिक तथा सुरक्षाकर्मीलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने काम पनि जारी छ । तत्कालका लागि करिब ३ हजार ५०० जनालाई राख्न विद्यालय तथा सार्वजनिक र सामुदायिक भवनमा अस्थायी आवासको व्यवस्था गरिएको सरकारले जनाएको छ ।

तीन जिल्लामा डेढ करोड राहत रकम परिचालन

बाढीपीडितलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउन रसुवामा १ करोड, नुवाकोटमा १ करोड र धादिङमा ५० लाख रुपैयाँ परिचालन गरिएको छ । प्रभावित क्षेत्रमा चाउचाउ, बिस्कुट, स्लिपिङ ब्याग, म्याट्रेस, ब्ल्याङ्केटलगायतका राहत सामग्रीसहित १० ट्रक पठाइएको छ ।

खाद्य तथा गैरखाद्य सामग्री थप रूपमा हेलिकप्टरबाट समेत प्रभावित क्षेत्रमा पुर्‍याउने काम भइरहेको छ । अस्थायी राहत शिविर सञ्चालन गरी प्रभावित नागरिकका लागि खाना, खानेपानी तथा आधारभूत सेवाको व्यवस्था गरिएको छ ।

नेपाल रेडक्रस, नेपाल स्काउट, लायन्स क्लब तथा अन्य स्वयंसेवी संस्थासमेत उद्धार तथा राहत कार्यमा परिचालित भएका छन् । रेडक्रसबाट मात्रै करिब ३० हजार जनालाई पुग्ने राहत सामग्री प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको प्रधानमन्त्री शाहले बताएका छन् ।

अस्पताललाई तयारी अवस्थामा राखियो

बाढीपहिरोका कारण घाइते तथा बिरामीको संख्या बढ्न सक्ने अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै स्वास्थ्य आपत्कालीन कार्यसञ्चालन केन्द्र सक्रिय पारिएको छ । वीर अस्पताल, ट्रमा सेन्टर, शिक्षण अस्पताल, सिभिल अस्पताल, पाटन अस्पताल तथा प्रहरी अस्पताललाई तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

वीर अस्पताल र ट्रमा सेन्टरमा १००–१०० तथा पाटन अस्पतालमा ६० वटा आपत्कालीन शय्या तयारी अवस्थामा राखिएको छ । आवश्यकताअनुसार मेडिकल टोली, औषधि, एम्बुलेन्स र रक्तसञ्चार सेवा प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ ।

सरकारले बाढीपहिरोबाट प्रभावित तथा घाइते नागरिकको निःशुल्क उपचार सुनिश्चित गरेको जनाएको छ । ट्रमा सेन्टर, वीर अस्पताल र शिक्षण अस्पतालबाट आवश्यक औषधि तथा उपकरणसहित मेडिकल टोली परिचालन गरिएको छ भने धुलिखेल अस्पताललगायत अन्य स्वास्थ्य संस्थालाई समेत तयारी अवस्थामा राखिएको छ ।

राहत सामग्रीका लागि तीन स्थानमा भण्डारण केन्द्र

प्रभावित क्षेत्रमा राहत तथा उद्धार सामग्रीको आपूर्ति व्यवस्थित गर्न त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित राष्ट्रिय आपत्कालीन गोदाम, नुवाकोटको बट्टारस्थित नेपाली सेनाको ब्यारेक तथा धादिङको बैरेनीस्थित नेपाली सेनाको ब्यारेकलाई मुख्य भण्डारण तथा वितरण केन्द्रका रूपमा प्रयोग गरिएको छ ।

यी केन्द्रमा संकलित राहत सामग्रीलाई प्रभावित क्षेत्रको आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा हवाई तथा स्थलमार्गबाट पठाउने व्यवस्था मिलाइएको छ । जेनेरेटर, पोर्टेबल मोबाइल टावर, ब्याट्री, स्वास्थ्य सामग्री, टेन्ट तथा फलाम र ढुंगा काट्ने उपकरणसमेत प्रभावित क्षेत्रमा पठाइँदैछ ।

विपद् व्यवस्थापनका लागि प्रयोग हुने फिल्ड अस्पताल सेटसमेत त्रिशूलीतर्फ पठाइएको प्रधानमन्त्री शाहले बताएका छन् ।

७० भन्दा बढी दूरसञ्चार साइट बन्द

बाढीपहिरोका कारण प्रभावित क्षेत्रमा दूरसञ्चार सेवा पनि नराम्ररी प्रभावित भएको छ । हालसम्म नेपाल टेलिकमका ३८ र एनसेलका ३२ गरी कम्तीमा ७० वटा टावर तथा साइट बन्द भएका छन् ।

दूरसञ्चार सेवा तत्काल पुनःस्थापित गर्न प्राविधिक टोलीसँगै जेनेरेटर र ब्याट्री हेलिकप्टरमार्फत प्रभावित क्षेत्रमा पुर्‍याइएको छ । प्रभावित नागरिकलाई तत्काल सञ्चार सुविधा उपलब्ध गराउन नेपाल टेलिकमले दैनिक २ जीबी डाटा, ५० एसएमएस तथा निःशुल्क भ्वाइस कलको सुविधा दिएको छ भने एनसेलले पनि निःशुल्क भ्वाइस, डाटा र एसएमएस सुविधा उपलब्ध गराएको छ ।

अस्थायी मोबाइल कनेक्टिभिटी तथा मोबाइल चार्जिङ सुविधा विस्तार गर्ने कामसमेत भइरहेको छ ।

सडक, पुल र विद्युत् संरचना पुनःस्थापनामा जोड

बाढीपहिरोबाट क्षतिग्रस्त सडक, पुल, खानेपानी, विद्युत् तथा दूरसञ्चार संरचना तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन सम्बन्धित मन्त्रालय, विभाग तथा निकायलाई आवश्यक जनशक्ति, उपकरण र स्रोत परिचालन गर्न निर्देशन दिइएको छ ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणसँगको समन्वयमा विद्युत् संरचना तथा ओपीजीडब्लू पुनःस्थापनाको काम अघि बढाइएको छ । विशेषगरी उद्धार तथा राहत अभियानमा प्रत्यक्ष सहयोग पुर्‍याउने संरचनालाई प्राथमिकतामा राखेर पुनःसञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ ।

प्रभावित क्षेत्रमा इन्धनको मौज्दात बढाइयो

बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रमा इन्धनको अभाव हुन नदिन पनि सरकारले आवश्यक व्यवस्था गरेको छ । नुवाकोटका विभिन्न आयल स्टोरमा २३ हजार लिटर डिजल र ६ हजार लिटर पेट्रोल मौज्दात रहेको छ ।

त्यहाँ थप १५ हजार लिटर डिजल र १५ हजार लिटर पेट्रोल पठाइएको छ । यस्तै, हवाई उद्धार तथा राहतका लागि आवश्यक हवाई इन्धन ८ हजार लिटर मौज्दात रहेकोमा थप ९ हजार लिटर पठाइएको सरकारले जनाएको छ ।

ड्रोनबाट क्षतिको विवरण संकलन

प्रभावित क्षेत्रको वास्तविक अवस्था र क्षतिको यथार्थ विवरण संकलन गर्न ड्रोन सर्वेक्षण तथा स्थलगत मूल्यांकनलाई समेत तीव्र पारिएको छ । यसबाट फसेका नागरिक, अवरुद्ध सडक, पुल तथा अन्य भौतिक संरचनाको अवस्था पहिचान गरी उद्धार र राहतलाई थप लक्षित बनाउने सरकारको तयारी छ ।

यसैबीच, सम्भावित थप बाढीपहिरो तथा अन्य जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै भोटेकोशी र त्रिशूली नदीको बहाव निरन्तर निगरानीमा राखिएको छ । रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका नदी तटीय तथा जोखिमयुक्त क्षेत्रका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा जान र उच्च सतर्कता अपनाउन सरकारले आग्रह गरेको छ ।

मृतकका परिवारलाई आर्थिक सहायता दिने तयारी

सरकारले बाढीपहिरोमा ज्यान गुमाएकाका परिवारलाई प्रचलित कानुनअनुसार आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने जनाएको छ । मृतकको पहिचान तथा शव व्यवस्थापनलाई पनि व्यवस्थित रूपमा अघि बढाइएको छ ।

राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग परिचालन भइरहेको प्रधानमन्त्री शाहले बताएका छन् । भारतबाट राहत सामग्री प्राप्त भएको तथा अमेरिका, युरोपेली संघ, विश्व स्वास्थ्य संगठन र अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट महासंघलगायतका अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग आवश्यक सहयोग र समन्वय भइरहेको उनले जानकारी दिएका छन् ।

प्रधानमन्त्री शाहले संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारसँगै सुरक्षा निकाय, स्वास्थ्य संस्था, रेडक्रस, स्वयंसेवी संस्था तथा विकास साझेदारबीच निरन्तर समन्वय भइरहेको बताएका छन् । सम्बन्धित जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तथा स्थानीय तहलाई प्रभावित क्षेत्रको आवश्यकता पहिचान गरी तत्काल प्रतिकार्य अघि बढाउन निर्देशन दिइएको छ ।

उनका अनुसार अहिले सरकारको सम्पूर्ण ध्यान नागरिकको जीवनरक्षा, बेपत्ताको खोजी तथा उद्धार, घाइतेको उपचार, प्रभावित परिवारलाई तत्काल राहत र सुरक्षित बसोबास तथा क्षतिग्रस्त अत्यावश्यक पूर्वाधारको शीघ्र पुनःस्थापनामा केन्द्रित छ ।

प्रधानमन्त्री शाहले उद्धार तथा राहत कार्यका लागि आवश्यक स्रोतसाधनको अभाव हुन नदिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै संकटको अवस्था सामान्य नहुँदासम्म राज्यका सबै संयन्त्र मैदानमै परिचालित रहने बताएका छन् ।