काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन यसअघिका महाधिवेशनभन्दा केही फरक देखिँदैछ। यसपटक नेतृत्व चयन मात्रै होइन, पार्टीको संरचना, प्रतिनिधित्व, बन्दसत्रको शैलीदेखि प्रचार गर्ने तरिकासम्म केही नयाँ प्रयोग हुँदैछन्।

गत विशेष महाधिवेशनबाट विधानमा गरिएको संशोधनलाई कार्यान्वयन गर्दै कांग्रेसले युवा, महिला, विभिन्न समुदाय, विदेशमा रहेका कांग्रेसजन र विभिन्न पेसामा रहेका व्यक्तिलाई पार्टीको मूल संरचनामा समेट्ने व्यवस्था गरेको छ।

कांग्रेसले ३५ वर्षमुनिका युवाको प्रतिनिधित्व वडादेखि केन्द्रसम्म सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गरेको छ। केन्द्रीय कार्यसमितिमै ३५ वर्षमुनिका २१ जना युवा सदस्य निर्वाचित हुनेछन्।

यसले पार्टीको नेतृत्वमा नयाँ पुस्ताको प्रवेश बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।

पार्टीका विभिन्न तहका कार्यसमितिमा महिलाको कम्तीमा एकतिहाइ प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। विधानमा गरिएको यो व्यवस्थाले कांग्रेसको संगठनमा महिला सहभागिता बढाउने लक्ष्य राखेको छ।

यसपटक सहमहामन्त्रीको संख्या पनि बढाइएको छ। आठबाट बढाएर ११ जना सहमहामन्त्री रहने व्यवस्था गरिएको छ। समावेशी समूहबाट निर्वाचित हुने तथा सभापतिबाट मनोनीत हुने व्यवस्था गरिएको छ।

वर्षौँदेखि पार्टी राजनीतिमा सक्रिय भएकाहरू मात्र होइन, विभिन्न पेसा, व्यवसाय र क्षेत्रमा विज्ञता हासिल गरेका व्यक्तिलाई पनि कांग्रेसको नेतृत्वमा ल्याउने बाटो खोलिएको छ।

यही ‘ल्याटरल इन्ट्री’ व्यवस्थाअन्तर्गत सात जना केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुनेछन्।

विदेशस्थित नेपाली जनसम्पर्क समितिबाट आएका महाधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट छ जना केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित हुने व्यवस्था गरिएको छ।

यसले विदेशमा रहेका कांग्रेससम्बद्ध नेपालीलाई पार्टीको केन्द्रीय संरचनासँग जोड्नेछ।

अपाङ्गता भएका व्यक्ति, अल्पसंख्यक तथा पिछडिएको क्षेत्रको प्रतिनिधित्वलाई पनि केन्द्रीय समितिमा सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

त्यसैगरी श्रमिक, प्रजातन्त्र सेनानी, सहिद परिवार तथा द्वन्द्वपीडितको प्रतिनिधित्वलाई पनि स्थान दिइएको छ।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति २३२ सदस्यीय हुनेछ। त्यसमध्ये १७१ जना निर्वाचित हुनेछन् भने ६१ जनालाई सभापतिले मनोनयन गर्नेछन्।

यसपटक विगतमा जस्तो औपचारिक प्यानल बनाएर चुनावमा जाने अभ्यास नगर्ने बताइएको छ। प्रतिनिधिले आफ्नो विवेकअनुसार उम्मेदवार रोज्ने कांग्रेसको भनाइ छ।

तर व्यवहारमा समूह र गुटको प्रभाव कति घट्छ भन्ने कुरा निर्वाचनको परिणामले देखाउनेछ।

करिब सात हजार प्रतिनिधिलाई एउटै हलमा राखेर छलफल गराउने पुरानो शैली यसपटक अपनाइएको छैन। प्रतिनिधिलाई अलग-अलग समूहमा राखेर राजनीतिक, सांगठनिक तथा नीतिगत दस्तावेजमाथि छलफल गराउने तयारी गरिएको छ।

त्यसका लागि तीनवटा ठूला संरचना बनाइएका छन्। तिनको नाम हिमाल, पहाड र तराई–मधेश राखिएको छ।

महाधिवेशनका राजनीतिक तथा सांगठनिक दस्तावेज डिजिटल माध्यमबाट पनि प्रतिनिधिलाई उपलब्ध गराइनेछ।

प्रतिनिधिले छलफलका क्रममा राखेका सुझाव, धारणा र बहसलाई समेत अभिलेखका रूपमा सुरक्षित गर्ने तयारी छ।

कांग्रेसले यसपटक विद्युतीय मतदान प्रणाली प्रयोग गर्ने तयारी गरेको थियो। तर प्राविधिक र व्यवस्थापकीय कारण देखाउँदै अन्तिम समयमा परम्परागत मतदान प्रणालीमै जाने भएको छ।

यसपटक काठमाडौंका चोकचोकमा ठूला गेट बनाउने, होर्डिङ राख्ने, तोरण झुन्ड्याउने र अत्यधिक झण्डा प्रयोग गर्ने शैलीलाई निरुत्साहित गरिएको छ।

उम्मेदवारलाई डिजिटल माध्यमबाट प्रचार गर्न जोड दिइएको छ। पर्चा छापेर मतदानस्थलमा वितरण गर्नसमेत रोक लगाइएको छ।

देशले हालै ठूलो प्राकृतिक विपद् भोगेका कारण महाधिवेशनलाई सकेसम्म कम खर्चिलो र कम भड्किलो बनाउने नीति कांग्रेसले लिएको छ।

त्यसैले सहरभरि सजावट र प्रचार सामग्री राख्ने पुरानो शैली यसपटक देखिने छैन।

१५औँ महाधिवेशनको उद्घाटनसँगै बन्दसत्र पनि काठमाडौंको खुलामञ्चमै गर्ने तयारी गरिएको छ। ठूलो संख्यामा प्रतिनिधि व्यवस्थापन गर्न त्यहीअनुसार संरचना तयार गरिएको छ।

यसपटकको महाधिवेशन नेतृत्व चयनमा मात्र सीमित नराख्ने कांग्रेसको तयारी छ। पार्टीको संगठन कसरी सुधार्ने, नयाँ पुस्तालाई कसरी जोड्ने र आगामी राजनीतिक दिशा कस्तो बनाउने भन्ने विषयमा पनि बहस गर्ने तयारी छ।

‘बदलियो कांग्रेस, बदल्छौँ देश’ र ‘कांग्रेस २.०’ जस्ता नारामार्फत पार्टीलाई नयाँ ढंगले अघि बढाउने सन्देश दिन खोजिएको छ।

यसकारण १५औँ महाधिवेशन कांग्रेसका लागि अर्को नेतृत्व चयन गर्ने नियमित अधिवेशन मात्रै होइन। युवा र महिलाको सहभागिता बढाउनेदेखि विज्ञलाई पार्टीमा भित्र्याउने, विदेशस्थित कांग्रेसजनलाई केन्द्रमा ल्याउने, डिजिटल प्रचारमा जाने र बन्दसत्रको शैली बदल्नेसम्मका प्रयोग यसपटक हुँदैछन्।