गोरखा । असोज २५ गते आएको बाढीले गोरखाको धार्चे गाउँपालिका–५ माछाखोलाका व्यापारीको वर्षौँको कमाइ एकै झट्कामा बगाएको छ। कसैको गोदाममा दुई करोडको क्षति पुगेको छ, कसैको पाँचदेखि छ करोड र कसैको त १० करोड रुपैयाँ बराबरको सम्पत्ति नष्ट भएको स्थानीयको दाबी छ। घरबार र व्यापार गुमाएका पीडित अहिले कसरी उठ्ने भन्ने चिन्तामा छन्।

बाढीले घर, गोदाम र व्यापारिक संरचना बगाएपछि माछाखोलाका स्थानीयको जीविकोपार्जन नै संकटमा परेको छ। उनीहरू तत्काल राहत, व्यापार पुनःसञ्चालनका लागि सहयोग र भविष्यमा बस्ती जोगाउने स्थायी उपायको माग गर्दै सरकारको ध्यानाकर्षण गराइरहेका छन्।

स्थानीय व्यापारी लालप्रसाद गुरुङका अनुसार बाढीले उनको गोदाममा मात्रै करिब दुई करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति पुर्‍याएको छ। १५–२० वर्षसम्म दुःख गरेर कमाएको रकम व्यापारमा लगानी गरेका उनी अहिले सबै गुमेपछि आर्थिक संकटमा परेका छन्।

‘१५–२० वर्षदेखि दुःख गरेर अलिअलि जम्मा गरेको पैसा व्यापारमा लगानी गरेका थियौँ। अहिले सबै शून्यमा झारिदियो,’ गुरुङले भने, ‘हामीले जानाजान कुनै बेथिति गरेका होइनौँ। अब फेरि कसरी उठ्ने भन्ने चिन्ता छ। सरकारले सहयोग गरिदिए हुन्थ्यो।’

उनका अनुसार माछाखोलाका अर्का व्यापारी धनकुमार गुरुङको करिब पाँचदेखि छ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ। स्थानीयका अनुसार ठूला व्यापारीमध्येका एक बिश गुरुङको गोदाममा करिब १० करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको छ। यद्यपि, यी विवरणको आधिकारिक पुष्टि र क्षतिको विस्तृत मूल्याङ्कन हुन बाँकी छ।

बाढीले व्यापार मात्रै होइन, स्थानीयको घरबाससमेत खोसेको छ। गुरुङका अनुसार तीन–चारवटा घर बगाएका छन् भने केही परिवार विस्थापित भएका छन्। घर गुमाएका परिवार छिमेकी र आफन्तको आश्रयमा बस्न बाध्य भएका छन्।

बाढी आउनुअघि माथिल्लो क्षेत्रबाट फोन गरेर बस्ती छाड्न खबर आएको गुरुङले सुनाए। सूचना पाएलगत्तै ज्यान जोगाउन उनीहरू चप्पल मात्रै लगाएर घरबाट भागेका थिए। हतारमा भाग्नुपरेकाले गोदामभित्रका सामान कसरी बग्यो भन्ने हेर्नसमेत नपाएको उनको भनाइ छ।

‘फोन गरेर बस्ती बग्न लागेको छ, छिटो भाग्नू भनेपछि हामी चप्पल मात्रै लगाएर भाग्यौँ। सामान कसरी बगायो भन्ने पनि थाहा पाएनौँ,’ उनले भने।

बाढीपछि सुरुका दिन आफन्तको घरमा आश्रय लिएका स्थानीय एक–दुई दिनमै आफ्नै घर फर्किएका थिए। लामो समय अरूको घरमा बस्न कठिन हुनु र तत्काल अन्यत्र बस्ने व्यवस्था नहुनुले जोखिमको चिन्ताबीच घर फर्किनुपरेको गुरुङले बताए।

बाढीले माछाखोलाबाट धार्चे गाउँपालिका–२ केरौँजा जाने पुलसमेत पूर्ण रूपमा क्षति पुर्‍याएको छ। पुल पुनर्निर्माणका लागि दसैँ–तिहारलगत्तै झोलुङ्गे पुल बनाउने विषयमा छलफल भएको गुरुङले जानकारी दिए। तर, निर्माणको औपचारिक निर्णय र काम सुरु हुने समय भने स्पष्ट भइसकेको छैन।

गाउँपालिकाले बाढीपीडितलाई राहत दिन थाले पनि घर गुमाएका परिवारलाई प्राथमिकता दिइएको र व्यापारिक क्षतिको सम्बोधनबारे अन्योल रहेको गुरुङको भनाइ छ। व्यवसायीले कस्तो सहयोग पाउने भन्ने स्पष्ट आश्वासन नपाउँदा उनीहरू थप चिन्तित बनेका छन्।

पीडितको माग राहत रकममा मात्रै सीमित छैन। माछाखोलाको तल्लो क्षेत्रका बस्ती भविष्यमा पनि बाढीको जोखिममा रहेकाले नदी नियन्त्रणका लागि ग्याबियन वाल निर्माण गर्नुपर्ने वा आवश्यक परे बस्ती नै सुरक्षित स्थानमा सार्नुपर्ने उनीहरूको माग छ।

‘राहतभन्दा पनि हामीलाई साहस र सुरक्षित हुने आधार चाहिएको छ। ग्याबियन वाल लगाइदिएर बस्ती सुरक्षित हुने महसुस गराउन सके राम्रो हुन्थ्यो,’ गुरुङले भने।

वर्षौँको कमाइ, व्यापार र घर गुमाएका माछाखोलावासी अहिले पुनःस्थापनाको पर्खाइमा छन्। क्षतिको यथार्थ मूल्याङ्कन, व्यवसाय सञ्चालनका लागि सहयोग र बस्ती सुरक्षाको दीर्घकालीन योजना अघि नबढेसम्म उनीहरूका लागि सामान्य जीवनमा फर्किन सहज देखिँदैन।