काठमाडौं। जापान प्रविधिका क्षेत्रमा संसारकै अग्रणी देशमध्ये पर्छ।

रोबोटिक्स, इलेक्ट्रोनिक्स र अटोमोबाइल प्रविधिमा लामो समयदेखि प्रभाव जमाएको जापान अहिले भने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोगमा अपेक्षाकृत पछाडि देखिएको छ।

अझ रोचक कुरा, श्रमशक्ति घटिरहेको र जनसंख्या वृद्ध हुँदै गएको जापानलाई एआईको आवश्यकता अन्य धेरै देशभन्दा बढी छ।

आर्थिक सहयोग तथा विकास संगठन (ओईसीडी) को तथ्याङ्कअनुसार जापानमा करिब ८.४ प्रतिशत कामदारले मात्र आफ्नो काममा एआई प्रयोग गर्छन्। अमेरिकामा यो दर ५० प्रतिशत र बेलायतमा ३२ प्रतिशत छ। सिंगापुरमा भने ५६ प्रतिशत कामदारले नियमित रूपमा एआई प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

जापानी कम्पनीहरू प्रविधिविरोधी भने होइनन्। तर नयाँ प्रविधि अपनाउने उनीहरूको शैली निकै सावधानीपूर्ण छ। कुनै नयाँ प्रणाली प्रयोग गर्नुअघि लामो छलफल, परीक्षण र सहमति खोज्ने प्रवृत्तिले निर्णय प्रक्रियालाई ढिलो बनाउने गरेको देखिन्छ।

एआईको हकमा यो प्रवृत्ति झन् स्पष्ट छ। एआईले गलत सूचना दिन सक्छ, निर्णयमा त्रुटि गर्न सक्छ वा ग्राहकसँग सम्बन्धित काममा समस्या निम्त्याउन सक्छ भन्ने डरले कम्पनीहरू यसको प्रयोगमा सतर्क छन्।

त्यसैले जापानी कार्यस्थलमा एआईको प्रयोग अहिले मुख्यतः लेखन, सूचना खोजी, दस्तावेजको सारांश बनाउने र बैठकका विवरण तयार पार्ने जस्ता कम जोखिमका काममा सीमित छ। कम्पनीको मुख्य सञ्चालन, निर्णय प्रक्रिया वा जटिल काममा एआईको प्रयोग भने निकै कम छ।

जापानमा अहिले नै श्रमशक्तिको अभाव छ। धेरै उद्योगले आवश्यक जनशक्ति पाउन कठिनाइ भोगिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा एआईले कामदारको अभाव पूर्ति गर्न सक्छ।

तर यही प्रविधिले केही रोजगारी विस्थापित गर्न सक्ने चिन्ता पनि छ। जापानी कार्यसंस्कृतिमा रोजगारीको स्थायित्वलाई निकै महत्व दिइने भएकाले कम्पनीहरू एआई प्रयोग गरेर ठूलो मात्रामा कर्मचारीको भूमिका परिवर्तन गर्न हिचकिचाइरहेका छन्।

यसले एउटा विरोधाभास सिर्जना गरेको छ,कामदारको अभाव समाधान गर्न एआई आवश्यक छ, तर एआईका कारण रोजगारीमा पर्ने सम्भावित असरबाट पनि कम्पनीहरू डराइरहेका छन्।

एआई प्रयोगको अर्को ठूलो अवरोध जापानका पुराना कम्प्युटर प्रणाली हुन्। धेरै कम्पनी अझै दशकौँ पुराना सफ्टवेयर र डिजिटल पूर्वाधारमा निर्भर छन्।

नयाँ एआई प्रणालीलाई यस्ता पुराना संरचनासँग जोड्न सजिलो हुँदैन। त्यसका लागि कम्पनीले एआई मात्र होइन, आफ्नो सम्पूर्ण डिजिटल प्रणालीमा परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ।

स्वास्थ्य क्षेत्र यसको एउटा उदाहरण हो। जापानका केही अस्पतालमा बिरामीका अभिलेख अझै पूर्ण रूपमा डिजिटल भइसकेका छैनन्। आधारभूत तथ्यांक नै कागजी प्रणालीमा रहेको अवस्थामा अत्याधुनिक एआई प्रयोग गर्नु स्वाभाविक रूपमा कठिन हुन्छ।

एआई प्रयोग गर्न प्रविधि मात्र भएर पुग्दैन, त्यसलाई चलाउन र कामसँग जोड्न सक्ने जनशक्ति पनि चाहिन्छ। जापानमा यही जनशक्तिको अभाव अर्को चुनौती बनेको छ।

एक अनुमानअनुसार सन् २०३० सम्म जापानमा करिब आठ लाख आईटी विशेषज्ञको कमी हुन सक्छ। अर्थात् एआई प्रयोग गर्नुपर्ने बेला जापानसँग त्यसका लागि आवश्यक दक्ष जनशक्ति नै पर्याप्त नहुन सक्छ।

जापानी सरकार भने एआईलाई उत्पादकत्व बढाउने महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा हेर्दै आएको छ। एआई प्रवर्द्धनसम्बन्धी कानुन ल्याएर सरकारले निजी क्षेत्रलाई प्रविधिमा लगानी गर्न प्रोत्साहित गरिरहेको छ।

सरकारले जापानलाई एआई विकास र प्रयोगका लागि अनुकूल मुलुक बनाउने लक्ष्य पनि अघि सारेको छ। यसको मुख्य कारण आर्थिक हो। वृद्ध जनसंख्या र घट्दो श्रमशक्तिका कारण जापानले कम जनशक्तिबाट बढी उत्पादन गर्नुपर्ने दबाबमा छ।

सरकारी तथ्याङ्कअनुसार पाँच वर्षअघि करिब ११ प्रतिशत कम्पनीले एआई प्रयोग गर्ने गरेकोमा अहिले यो संख्या ७५ प्रतिशत पुगेको छ। तर कम्पनीले एआई प्रयोग गर्नु र त्यहाँका अधिकांश कर्मचारीले दैनिक काममा एआई प्रयोग गर्नु एउटै कुरा होइन। यही कारण कागजमा देखिएको प्रगति र कार्यस्थलमा देखिएको वास्तविक प्रयोगबीच ठूलो अन्तर रहेको आलोचकहरूको भनाइ छ।

परिवर्तनको संकेत भने जापानको नयाँ पुस्तामा देखिन थालेको छ। केही कम्पनीले नयाँ कर्मचारी नियुक्त गर्दा एआईसम्बन्धी ज्ञानलाई समेत महत्व दिन थालेका छन्।

युवा कर्मचारीले इमेल लेख्न, लामो दस्तावेज छोट्याउन, बैठक रेकर्ड गर्न तथा त्यसको सारांश बनाउन एआई प्रयोग गरिरहेका छन्। यसले विस्तारै जापानी कार्यालयको काम गर्ने शैली बदल्न थालेको संकेत गर्छ।

तर अमेरिका वा केही अन्य देशमा देखिएजस्तो आफैं कामको प्रक्रिया बुझेर धेरै चरणका कार्य सम्पन्न गर्न सक्ने एआई एजेन्टको प्रयोग जापानमा अझै सामान्य भइसकेको छैन।