काठमाडौं। भक्तपुरको मध्यपुर थिमी नगरपालिका–८ बोडेस्थित करिब तीन सय वर्ष पुरानो ऐतिहासिक कमलपोखरी (पलेस्वाँ पुखू) यतिबेला ढकमक्क कमल फूलले सजिएको छ।

वर्षायामसँगै पोखरीमा फुलेका कमलका फूलले यसको प्राकृतिक सौन्दर्य थप आकर्षक बनाएको छ।

ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको यो पोखरी कुनै समय अतिक्रमण र फोहोरका कारण संकटमा परेको थियो। स्थानीय समुदाय र मध्यपुर थिमी नगरपालिकाको पहलमा पोखरी संरक्षण तथा सरसफाइको काम अघि बढाइएपछि यसको पुरानो स्वरूप फर्किन थालेको हो। संरक्षणपछि यस वर्ष पोखरीमा रैथाने मानिने कमलका फूल उल्लेख्य रूपमा फुलेका छन्।

कमलपोखरीमा फुलेका कमल फूल केवल प्राकृतिक सौन्दर्यका लागि मात्र महत्वपूर्ण छैनन्। बोडे क्षेत्रको धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परासँग पनि यसको गहिरो सम्बन्ध छ। दशैँका अवसरमा यहाँ फुलेका कमलका फूल बोडे लायकू दरबारमा तलेजु भवानीलाई चढाउने परम्परा रहेको स्थानीय बताउँछन्।

त्यस्तै, तलेजुका पुजारीले कमलको पातमा भोज खाने तथा साउनमा आयोजना हुने प्रसिद्ध नीलबाराही नाचका क्रममा पनि यही पोखरीको कमल फूल प्रयोग गर्ने परम्परा रहिआएको छ। यसले पोखरीलाई स्थानीय धार्मिक संस्कार र जात्रासँग जोडेको छ।

कमलपोखरीको संरक्षणको इतिहास पनि सहज भने छैन। करिब चार दशकअघि सार्वजनिक प्रयोजनमा रहेको पोखरीको जग्गा व्यक्तिको नाममा दर्ता भएको पाइएको थियो। लामो समयसम्म विवादमा रहेको उक्त जग्गालाई चार वर्षअघि अदालतले सार्वजनिक सम्पत्ति भएको फैसला गरेपछि पोखरी सरकारी स्वामित्वमा आएको हो।

त्यसपछि स्थानीय सरकार र समुदायको सक्रियतामा पोखरीको संरक्षण, सरसफाइ तथा व्यवस्थापनमा ध्यान दिइएको छ। संरक्षणको परिणामस्वरूप अहिले पोखरीमा कमल फूल फुलेर यसको प्राकृतिक र सांस्कृतिक पहिचानलाई पुनः जीवन्त बनाएको छ।

स्थानीयका लागि यो पोखरी एउटा जलाशय मात्र नभई पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको धार्मिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदा हो। पोखरीमा फुलेका कमलका फूलले त्यसको सुन्दरता बढाउनुका साथै बोडेको मौलिक पहिचानसमेत झल्काइरहेका छन्।

तस्बिर : सुर्याम्स उप्रेती / नेपाल फोटो लाइब्रेरी