काठमाडौं।

‘भोलि घर आउँछु, बच्चाहरूको फी हिसाब गरेर राख्नु’

रसुवामा बाढी आउनुअघि मङ्गला श्रेष्ठका ज्वाइँले घरमा फोन गरेर भनेका यी शब्द अहिले परिवारको कानमा बारम्बार गुञ्जिरहेका छन्। घर आउने तयारीमा रहेका ज्वाईंले छोराछोरीको स्कुल फी र कोठाभाडाको हिसाबसमेत गरेर राख्न भनेका थिए।

त्यो कुराकानी भएको केही समयपछि उनको फोन स्वीच अफ भयो।

त्यसयता ६ दिन बितिसकेको छ। मोबाइल स्विच अफ छ। परिवारलाई उनी कहाँ छन् भन्ने कुनै खबर छैन।

मङ्गला आफ्ना ज्वाइँको खोजीका लागि अहिले त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको कार्यालयसम्म पुगिन्। अन्य ठाउँमा उद्धारको प्रयास भइरहँदा आफ्ना ज्वाइँ रहेको भनिएको टनेलमा किन खोजी भएन?  यहि प्रश्न लिएर उनि कार्यालय पुगेकी हुन्।

घटना हुनुअघि बिहान करिब ८ बजे ज्वाइँले घरमा फोन गरेका थिए।

मङ्गलाका अनुसार फोनमा उनले सामान्य कुरा गरे। भोलिपल्ट घर आउने बताएका थिए। छोराछोरीको स्कुल फी र कोठाभाडाको हिसाब गरेर राख्न भनेका थिए।

‘भोलि घर आउँछु म। केटाकेटीको स्कुल फी कति छ हिसाब गरेर राख्नु, कोठाभाडा कति छ हिसाब गरेर राख्नु’ भनेर भनेको रहेछ,’ मङ्गला सम्झिन्छिन्।

त्यो फोन परिवारका लागि सामान्य थियो। कसैलाई अनुमान थिएन त्यसपछि आउने दिनहरू यति लामो र पीडादायी हुनेछन् भनेर।

फोन राखेपछि केही समयपछि फेरि सम्पर्क गर्ने प्रयास भयो। भिडियो कल पनि आएको रहेछ। तर मङ्गलाकी छोरीले त्यो भिडियो कल उठाउन पाइनन्।

त्यसपछि नियमित आउने फोनको प्रतीक्षा सुरु भयो।

दिउँसो १२ बजे फोन आउने बानी थियो।

तर त्यो दिन फोन आएन।

‘१२ बजे जहिले पनि फोन गर्थे रे। त्यो दिन १२ बजे फोन पनि लागेन। त्यो पहिरो गयो भनेपछि उसको मोबाइल स्विच अफ भयो, अहिलेसम्म स्विच अफ नै छ।’

फोन नलागेपछि परिवार आत्तियो। तर विपद्को अवस्था थियो। उद्धार टोली खटिएको होला, सरकारले खोजिरहेको होला भन्ने विश्वासमा परिवारले केही दिन पर्खने निर्णय गर्‍यो।

मङ्गला पनि परिवारलाई सम्झाइरहिन्।

‘काँ के रुन्छस्? तँ पख न नानी, दुई दिन त… दुई–तीन दिन त धैर्य गरौँ न। खोल्छ कि! उहाँहरूले गर्दागर्दै नभ्याएको हुन सक्छ नि।’

तर दुई दिन तीन दिन भयो। तीन दिन पाँच दिन भयो। छैटौँ दिनसम्म पनि कुनै खबर आएन।

बालबालिकाको रुवाइ झन् बढ्दै गयो। बेपत्ता ज्वाइँका तीन सन्तान छन्- दुई छोरी र एउटा छोरा। छोरा भर्खर पाँच–छ वर्षका छन्।

बुबा कहाँ छन् भन्ने उनीहरूलाई थाहा छैन।

‘छोरी रोइ राखेकी छे, मुख सुन्निएको छ। रातभरि रोई छ, रोएको रोइछ।’

बच्चाहरूको अवस्था देखेर मङ्गलाले अब घरमा बसेर मात्र पर्खन नसक्ने महसुस गरिन्।

मङ्गला भन्छिन्, उनीहरू सुरुदेखि नै सरकारसँग विवाद गर्न वा दबाब दिन हतारिएका थिएनन्।

सरकारले प्रयास गरिरहेको छ भन्ने विश्वास थियो।

‘सरकारले प्रयास गरिरहेछ भन्ने कुरामा हामी धैर्य गरिरह्यौँ।’

तर समय बित्दै जाँदा परिवारको धैर्य कमजोर हुँदै गयो।

मङ्गलाका अनुसार आयोजनाको कार्यालयबाट ‘त्यहाँ गइरहेको छ, गइरहेको छ’ भन्ने जवाफ पाइरहेका थिए। तर वास्तविक रूपमा ज्वाइँ रहेको भनिएको टनेलसम्म उद्धार टोली पुगेको आफूहरूले नदेखेको उनी बताउँछिन्।

‘हिजो अस्ति पनि सोध्दाखेरि ‘त्यहाँ गइरहेको छ, गइरहेको छ’ भन्छन्। तर जान त गयो, त्यो टनेलमा चाहिँ गएको रहेनछ।’

उनको भनाइमा आयोजनाको क्षेत्रमा तीन-चारवटा टनेल रहेको आफूले सुनेकी छन्। तीमध्ये ज्वाइँहरू रहेको भनिएको टनेलमा भने मानिस नै नपुगेको उनको गुनासो छ।

‘जहाँ त्यो तीन–चारवटा टनेल परेको ठाउँ हो, त्यहाँ चाहिँ गएकै छैन। त्यहाँ पनि मान्छे परेका छन् त!’

मङ्गलाको आक्रोशको मुख्य कारण यही हो।

उनलाई अन्य टनेलमा भइरहेको उद्धारप्रति गुनासो छैन। तर आफ्ना आफन्त रहेको आशंका गरिएको ठाउँमा पनि उत्तिकै प्रयास हुनुपर्ने उनको माग छ।

‘सबैले त त्यत्रो अहिले एउटै टनेललाई कति प्रयास गरिरहनुभएको छ। त्यो टनेलमा नि प्रयास गर्न जाऔँ न!’

छ दिनसम्म पनि खोजी नभएको अनुभूति भएपछि उनीहरूका लागि प्रत्येक दिन/प्रत्येक घण्टा/मिनेट सेकेन्ड भारी बनेको छ।

‘आज ६ दिन भइसक्यो। हैन? आज न्युज आउला कि, भोलि न्युज आउला कि भन्यो, हेर्‍यो—खाली त्यो डब्लुहरूकै मात्रै आइराखेको छ।’

समाचारमा अरूको उद्धारका विवरण आइरहँदा आफ्ना ज्वाइँको अवस्था भने अज्ञात नै रहेको उनको भनाइ छ।

‘अरूको, त्यसको त आउँदै आउँदैन। मान्छे नै देखेको छैन। त्यो टनेलमा गएकै देखाउँदैन।’

मङ्गला आफूहरूलाई उद्धार टोलीको काममा हस्तक्षेप गर्ने रहर नभएको स्पष्ट पार्छिन्।

यदि खोजी भइरहेको भए परिवारले चुपचाप पर्खने थियो।

‘यहाँ मान्छे पुगेर त्यो खोतालेको भए हुन्थ्यो, खोतल्दै छन्। धेरै टनेल पुरिएको छ, त्यहाँ जान सकेको छैन भनेर हामीले पनि त… उहाँहरूलाई हामी खोज्दाखोज्दै कराउनु पनि हुँदैन भन्ने हुन्थ्यो।’

तर उनीहरूको गुनासो खोजीको कठिनाइप्रति होइन, खोजी सुरु नै नभएकोप्रति हो।

‘तर त्यहाँ जाँदै नगएर, त्यो छुँदै नछोएर पो आज बाध्यताले यहाँ कराउन आएको।’

उनको भनाइमा उद्धार भएको भए परिवारले प्रश्न गर्ने थिएन।

‘गरेको भए त हाम्रो ‘ए, खोतल्दै छ, एक दिन त छ, आफ्नो भाग्यमा छ त सास आउला, आफ्नो भाग्यमा छ त लास त भेट्लान्’ भन्ने हामीलाई थियो नि।’

तर प्रयास नै नभएको महसुस भएपछि उनी कार्यालयसम्म आइपुगेकी हुन्।

मङ्गला आयोजनाको कार्यालयमा आउनुअघि कुनै सरकारी निकायमा औपचारिक रूपमा पुगेकी थिइनन्।

‘गएको छैन।’

सरकारले काम गरिरहेको होला भनेर घरमै बसेर पर्खिएको उनको भनाइ छ।

तर अघिल्लो दिन सामाजिक सञ्जालमा आयोजनाको कार्यालयबाट एउटा भिडियो देखिन्।

त्यसपछि उनले परिवारसँग भनिन्-अब कार्यालयमै पुगेर कुरा गर्नुपर्छ।

‘हिजो यहाँबाट एउटा भिडियो हाल्नुभएको रहेछ फेसबुकमा। मैले हिजो त्यो भिडियो हेरेपछि ‘ए, हामी पनि त्यहाँ गएर कराउनुपर्ने रहेछ भोलि’ भनेर अनि हामी पनि आज आएका हौँ।’

त्यसैले सोमबार उनी कार्यालय पुगेकी हुन्।

 ‘ज्वाइँ त्यहाँ गएको पनि घटना भएपछि मात्रै थाहा भयो’

मङ्गलालाई आफ्ना ज्वाइँ त्यहाँ काममा गएको कुरा पनि घटनापछि मात्र थाहा भएको रहेछ।

उनी इन्जिनियर हुन्। यसअघि काठमाडौंमै साइटमा काम गर्दै आएका थिए।

‘पहिले ज्वाइँ यहीँ काठमाडौंमा साइटमा हुनुहुन्थ्यो। एक महिना जति भयो… कति भयो यहाँ गएको। उहाँ इन्जिनियर नै हुनुहुन्छ।’

कामकै सिलसिलामा उनी रसुवा पुगेका रहेछन्।

तर परिवारलाई उनी त्यहाँ पुगेको विस्तृत जानकारी थिएन।

‘उहाँ त्यहाँ गएको भन्ने मलाई थाहा थिएन। अहिले यो घटना भएपछि मात्रै थाहा भएको।’

उनकी छोरी पनि अहिले घरमा छैनन्। बालबालिकाको पढाइका कारण बजारतिर बसेकी छन्।

घटना भएपछि मात्रै मङ्गलालाई छोरी र नातिनातिना पनि त्यही क्षेत्रमा बस्दै आएको कुरा थाहा भएको उनले बताइन्।

मङ्गलाले पाएको जानकारीअनुसार उनका ज्वाइँ एक्लै थिएनन्।

एउटै गाडीमा ६ जना गएका थिए।

उनीहरू आयोजनाको प्राविधिक काममा संलग्न थिए। ज्वाइँसहित ती ६ जनाकै अवस्था अज्ञात रहेको परिवारले जानकारी पाएको छ।

‘ज्वाइँसँग गाडीमा ६ जना गएका थिए। त्यो ६ जनाको पनि सम्पर्क नै छैन रे।’

उनीहरूको कामअनुसार अलग–अलग जिम्मेवारी भए पनि प्राविधिक कर्मचारीहरू एउटै गाडीमा रहेको जानकारी आफूले पाएको मङ्गला बताउँछिन्।

‘उहाँहरूको इन्जिनियरहरू, साइटको विवरण गर्नेहरू एउटै गाडीमा थियो रे भन्नेसम्म छ। तर उहाँ ६ जनाको सम्पर्क नै छैन रे।’

बेपत्ता भएका ज्वाइँकी श्रीमती र तीन बालबालिका भने कार्यालयसम्म आउन सकेका छैनन्।

कारण- बालबालिकालाई छाडेर आउन सक्ने अवस्था छैन।

‘उहाँको परिवार त आएको छैन। बिचरा बच्चाहरू छन्, छोडेर आउनै मिल्दैन।’

त्यसैले नजिक घर भएकी मङ्गला आफैं आइन्।

उनको घर पनि काठमाडौं उपत्यकाकै क्षेत्रमा भएकाले कार्यालयसम्म आउन तुलनात्मक रूपमा सहज भयो।

‘म त यहीँ नजिक भएर… मेरो घर पनि यहीँ हो। अनि मलाई नजिक भएर ‘जाऊ, जाऊ’ भन्छन्।’

केही दिनसम्म भने उनले पनि परिवारलाई धैर्य गर्न आग्रह गरिन्।

तर अब उनीसँग पर्खने धैर्यता कम हुँदै गएको छ। उनि एउटै प्रश्न गर्छिन् –  ‘छ दिनदेखि सम्पर्कविहीन भएका ६ जनाको खोजी कहिले सुरु हुन्छ?’

तर मङ्गलाको यो प्रश्नको उत्तरहरू भने मौन छन्।