काठमाडौं । नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण मृत्यु हुनेको संख्या कम्तीमा ९०० पुगेको छ। बाढी र त्यससँगै आएको पहिरो तथा डुबानका कारण देशका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति भएको छ। पछिल्लो विवरणअनुसार मृतकको संख्या अझै बढ्ने क्रममै रहेको छ भने हजारौँ मानिस अझै सम्पर्कविहीन छन्।

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा खोजी कार्य जारी रहे पनि भौगोलिक कठिनाइ, क्षतिग्रस्त सडक तथा पुल, तीव्र नदीको बहाव र सञ्चार सम्पर्कमा आएको अवरोधका कारण उद्धारकर्मीहरूलाई निकै कठिनाइ भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। विशेषगरी नदी किनार, जलविद्युत् आयोजना तथा सुरुङ क्षेत्रमा फसेका मानिसहरूको खोजीलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।

पछिल्लो विवरणअनुसार सम्पर्कविहीन हुने मानिसको संख्या ४ हजार २०० नाघेको छ। बाढीका कारण कतिपय बस्ती पूर्णरूपमा विस्थापित भएका छन् भने परिवारका सदस्यहरू एकअर्कासँग सम्पर्कविहीन बनेका छन्। कतिपय स्थानमा मोबाइल नेटवर्क, विद्युत् र सडक सञ्जाल अवरुद्ध भएकाले प्रभावितहरूको वास्तविक अवस्थाबारे यकिन विवरण संकलन गर्नसमेत कठिन भइरहेको छ।

जीवित मानिसको खोजीमा उद्धारकर्मी

बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोलीले जीवित मानिसहरूको खोजीलाई तीव्र बनाएको छ। नदीको बहाव घट्दै गएसँगै जोखिमयुक्त क्षेत्रहरूमा प्रवेश गरेर खोजी तथा उद्धार गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

तर बाढीले बगाएर ल्याएको ढुंगा, माटो र भग्नावशेषका कारण धेरै स्थानमा उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको छ। कतिपय क्षेत्रमा सडक तथा पुल बगाएकाले स्थलमार्गबाट उद्धार टोली पुग्न सकेको छैन। त्यस्ता क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मी तथा उद्धारकर्मीलाई वैकल्पिक मार्ग र हवाई माध्यमबाट परिचालन गरिएको छ।

बाढीपछि हराइरहेका व्यक्तिका आफन्तहरू भने आफ्ना परिवारका सदस्यको अवस्था थाहा पाउन नसकेको भन्दै चिन्तित छन्। कतिपय स्थानमा उद्धारको प्रतीक्षामा रहेका नागरिकले तत्काल खाद्यान्न, पानी, औषधि र सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणको माग गरिरहेका छन्।

जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेकाहरूको उद्धार प्रयास

बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रमध्ये जलविद्युत् आयोजना आसपासका क्षेत्र पनि छन्। नदीमा आएको अत्यधिक बहावका कारण विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा क्षति पुगेको छ भने आयोजनाका सुरुङ तथा अन्य संरचनाभित्र सयौँ मानिस फसेको आशंका गरिएको छ।

अधिकारीहरूले सुरुङभित्र फसेका मानिसहरूको उद्धारका लागि प्रयास तीव्र पारिएको बताएका छन्। सुरुङभित्र पानी, हिलो तथा भग्नावशेष भरिएकाले उद्धार टोलीलाई भित्र प्रवेश गर्नसमेत कठिन भइरहेको छ।

सुरुङभित्र रहेका व्यक्तिहरू जीवितै रहेको हुन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै खोजी तथा उद्धारलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाइएको छ। आवश्यक उपकरणसहित उद्धार टोली परिचालन गरिएको भए पनि सुरुङको अवस्था र बाहिरबाट आएको बाढीका कारण उद्धार कार्य निकै जोखिमपूर्ण बनेको छ।

रसुवागढीको सुरुङमा खोजीपछि उद्धार टोली फिर्ता

रसुवागढीस्थित जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा फसेका व्यक्तिहरूको खोजीका लागि पुगेको उद्धार टोलीले लामो प्रयास गर्दा पनि कोही फेला पार्न सकेन। सुरुङभित्र खोजी गर्दा पनि मानिस भेटिन नसकेपछि उद्धारकर्मीहरूको टोली बाहिर फर्किएको छ।

बाढीका कारण रसुवागढी क्षेत्रको अवस्था अत्यन्तै प्रभावित भएको छ। सडक, पुल तथा आयोजनाका संरचनामा क्षति पुगेकाले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत सामग्री पुर्‍याउनसमेत चुनौती देखिएको छ।

सुरुङमा फसेका व्यक्तिहरूको अवस्थाबारे यकिन जानकारी नहुँदा उनीहरूका परिवार तथा आफन्तमा थप चिन्ता बढेको छ। उद्धार टोलीले उपलब्ध स्रोतसाधन र सुरक्षाको अवस्थाअनुसार अन्य सम्भावित स्थानमा समेत खोजी जारी राख्ने जनाएको छ।

पहिचान नभएका शवको अस्थायी व्यवस्थापन

बाढीका कारण विभिन्न नदी तथा खोलामा बगेर आएका धेरै शव फेला परेका छन्। तर तीमध्ये कतिपय शवको तत्काल पहिचान हुन सकेको छैन।

पहिचान खुल्न नसकेका शवहरूको व्यवस्थापनका लागि सम्बन्धित निकायले प्रक्रिया अघि बढाएका छन्। शवको विवरण संकलन, तस्बिर तथा अन्य पहिचानयोग्य तथ्य सुरक्षित राख्ने र सम्भावित आफन्तसँग मिलान गर्ने काम भइरहेको छ।

बाढीका कारण विभिन्न जिल्लाका मानिसहरू सम्पर्कविहीन रहेकाले नदी तथा खोलामा फेला पर्ने शवको पहिचान गर्न समय लाग्ने देखिएको छ। अधिकारीहरूले आफन्त बेपत्ता भएका परिवारबाट प्राप्त विवरणसँग शवको विवरण मिलाएर पहिचान गर्ने प्रयास भइरहेको बताएका छन्।

केरुङ-रसुवागढी नाका क्षतिग्रस्त भएपछि व्यापारिक मार्ग परिवर्तन

बाढीका कारण नेपाल–चीन सीमास्थित केरुङ–रसुवागढी नाकामा समेत ठूलो क्षति पुगेको छ। नाका जोड्ने सडक तथा भौतिक संरचनामा क्षति पुगेपछि तिब्बतबाट नेपालतर्फ आउने कन्टेनर तथा मालवाहक सवारीसाधनको आवागमन प्रभावित भएको छ।

रसुवागढी नाका प्रभावित भएपछि तिब्बतबाट नेपाल आउने केही कन्टेनरलाई मुस्ताङको कोरला नाकातर्फ मोड्न थालिएको छ। यसले उत्तरी सीमा हुँदै हुने व्यापारलाई वैकल्पिक मार्गबाट सञ्चालन गर्ने प्रयास सुरु भएको संकेत गरेको छ।

रसुवागढी नाका लामो समय अवरुद्ध भएमा नेपाल–चीन व्यापारमा समेत ठूलो असर पर्न सक्ने देखिएको छ। विशेषगरी चीनबाट नेपाल भित्रिने दैनिक उपभोग्य वस्तु, निर्माण सामग्री तथा अन्य व्यापारिक सामानको आपूर्तिमा असर पर्न सक्ने व्यवसायीहरूको चिन्ता छ।

उद्धारसँगै राहत र पुनःस्थापनाको चुनौती

बाढीबाट प्रभावित नागरिकको उद्धारसँगै तत्काल राहत तथा पुनःस्थापनाको काम पनि सरकारका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ। विस्थापित नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा राख्ने, खानेपानी, खाद्यान्न, औषधि तथा अस्थायी आवासको व्यवस्था गर्ने काम एकैसाथ अघि बढाउनुपर्ने अवस्था छ।

बाढीले सडक, पुल, विद्युत् आयोजना, सञ्चार संरचना, बजार तथा निजी आवासमा समेत व्यापक क्षति पुर्‍याएको छ। कतिपय क्षेत्रमा बस्ती नै बगाएका कारण नागरिकहरू खुला स्थान वा सुरक्षित क्षेत्रमा आश्रय लिन बाध्य भएका छन्।

उद्धार तथा राहत अभियानका क्रममा सम्पर्कविहीन व्यक्तिको खोजी, शवको पहिचान तथा व्यवस्थापन र जीवित उद्धारको सम्भावना भएका स्थानमा प्राथमिकताका साथ खोजी गर्ने काम भइरहेको छ।

यता, बाढी प्रभावित क्षेत्रको अवस्था अझै पूर्णरूपमा सामान्य भइसकेको छैन। नदी तथा खोलाको बहाव, क्षतिग्रस्त संरचना र पहिरोको जोखिमका कारण उद्धारकर्मी तथा स्थानीय बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाउन भनिएको छ।

मृत्यु हुनेको संख्या ९०० नाघिसकेको र ४ हजार २०० भन्दा बढी मानिस सम्पर्कविहीन रहेको अवस्थामा अबको प्राथमिकता बेपत्ताको खोजी, सम्भावित जीवित व्यक्तिको उद्धार, घाइतेको उपचार तथा प्रभावित नागरिकलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउनु बनेको छ।