काठमाडाैँ । संयुक्त राज्य अमेरिका विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्युएचओ) बाट बाहिरिने दिशामा अघि बढिरहेको अवस्थामा सन् २०२५ मा सहयोगमा आएको नाटकीय कटौतीले डब्लुएचओलाई पुनः योजना बनाएर अघि बढुने अवसर सिर्जना गरेको विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका प्रमुखले सोमबार बताएका छन् ।

परम्परागत रूपमा संयुक्त राष्ट्र स्वास्थ्य निकायको सबैभन्दा ठूलो दाता वाशिङ्गटनले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नेतृत्वमा वैदेशिक सहायता खर्च घटाएको छ, जसले जनवरी २०२५ मा आफ्नो कार्यकालको पहिलो दिन डब्लुएचओलाई आफ्नो देशको फिर्ताको एक वर्षको सूचना बुझाएका थिए।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका प्रमुख टेड्रोस अधानोम गेब्रेयससले डब्ल्युएचओकोे वार्षिक कार्यकारी बोर्ड बैठकमा सन् २०२५ ‘निर्विवाद रूपमा हाम्रो सङ्गठनको इतिहासको सबैभन्दा कठिन वर्षहरू मध्ये एक’ भएको बताए।

“हाम्रो कोषको महत्त्वपूर्ण कटौतीले हामीलाई हाम्रो कार्यबलको आकार घटाउनु बाहेक कुनै विकल्प थिएन,” उनले भने ।

टेड्रोसले भने, “एक बर्षमा एक हजारभन्दा बढी कर्मचारीहरू बिदा भएका छन् । यस्तो झट्का डब्ल्यूएचओले देखेको सम्भावना थियो, जसले प्रमुख दाताहरूमाथि अत्यधिक निर्भरताबाट टाढा जाने प्रयास गरेको थियो र यसको पुनः अभिमुखीकरणलाई अन्तिम रूप दिइएको थियो ।”

“हामीले अब धेरै हदसम्म प्राथमिकता र पुनर्गठनको काम पूरा गरिसकेका छौँ। हामी स्थिरताको स्थितिमा पुगेका छौँ र अगाडि बढिरहेका छौँ,” टेड्रोसले भने ।उनले भन्नुने, “बितेको एक वर्षमा हामीले ठूलो सङ्कटको सामना गरेका छौँ, तर हामीले यसलाई अवसरका रूपमा पनि हेरेका छौँ । यो एक कमजोर डब्ल्यूएचओको लागि आफ्नो मूल अभियानमा बढी केन्द्रित हुने अवसर हो।”

उनले सदस्य राष्ट्रहरूलाई स्वैच्छिक योगदानमा डब्ल्यूएचओको निर्भरता कम गर्न बिस्तारै आफ्नो सदस्यता शुल्क बढाउन आग्रह गरे ।यसको उद्देश्य सदस्यता शुल्कले अन्ततः डब्ल्युएचओको ‘दीर्घकालीन स्थिरता, स्थिरता र स्वतन्त्रता’ सुरक्षित गर्न बजेटको ५० प्रतिशत हिस्सालाई समेट्नु हो।

उहाँले भन्नुभयो, “मेरो मतलब सदस्य राष्ट्रहरूबाट स्वतन्त्र हुने होइन। पक्कै पनि, डब्ल्यूएचओ तपाईंको हो र सधैं रहनेछ।“उहाँले थप व्याख्या गर्दै भन्नुभयो, “मेरो मतलब सीमित दाताहरूमा निर्भरता नहुनु हो। लचिलो, अप्रत्याशित कोषमा गैर–निर्भरता वास्तविक डब्ल्युएचओ हो । अबदेखि यो सबैभन्दा ठूलो दाताहरूको ठेकेदार होइन।

“डब्ल्युएचओ एक निष्पक्ष, विज्ञानमा आधारित सङ्गठन हो, जुन प्रमाणले के भन्छ भनेर भन्न डर वा दवावबिना काम गर्न स्वतन्त्र छ,” उहाँले भन्नुभयो ।सोमबारदेखि शुरु भएको र शनिबारसम्म चल्ने कार्यकारी बोर्डको बैठकमा संयुक्त राज्य अमेरिका र अर्जेन्टिनाको फिर्तीसम्बन्धी सूचनाबारे छलफल हुनेछ ।

कुनै पनि अन्य सदस्य राष्ट्रको विपरीत, संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् १९४८ मा सङ्गठनमा सामेल हुँदा एक वर्षको सूचनाको सर्तमा यसबाट फिर्ता लिने अधिकार सुरक्षित राखेको थियो ।
वाशिङ्गटनले डब्ल्युएचओबाट बाहिरिने आफ्नो प्रक्रियालाई गत बर्षदेखि नै अघि बढाए पनि सन् २०२४ वा सन् २०२५ को बक्यौता भुक्तान गरेको छैन । यसले करिब २६ करोड बक्यौता तिर्न बाँकी रहेको छ।