किन चार महिनापछि हुँदैछ खामेनीको अन्त्येष्टि ?
काठमाडौं। इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता अयातुल्लाह अली खामेनीको पार्थिव शरीर आगामी जुलाई ९ मा धार्मिक विधिअनुसार समाधिस्थ गरिने भएको छ।
फेब्रुअरी महिनामा निधन भएका खामेनीको शव त्यसयता विशेष कोल्ड स्टोरेजमा सुरक्षित राखिएको छ। इस्लामी परम्पराअनुसार सामान्यतः मृत्यु भएको केही समयमै अन्त्येष्टि गरिने भए पनि सुरक्षा, धार्मिक र कूटनीतिक तयारीका कारण उनको अन्त्येष्टि चार महिनापछि गर्न लागिएको हो।
इरानी सञ्चारमाध्यम तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतहरूका अनुसार अन्तिम श्रद्धाञ्जली, धार्मिक विधि र शवयात्राको सम्पूर्ण कार्यक्रम पाँच दिनसम्म इरान र इराकका विभिन्न धार्मिक केन्द्रहरूमा सञ्चालन हुनेछ। लाखौँ श्रद्धालु सहभागी हुने अनुमान गरिएकाले इरानी प्रशासनले यसलाई देशको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा अभियानमध्ये एकका रूपमा लिएको छ।
‘इरान इन्टरनेसनल’का अनुसार खामेनीको पार्थिव शरीर अन्तिम यात्राअघि तेहरानस्थित मोसल्ला नमाज परिसरमा तीन दिनसम्म सर्वसाधारणका लागि राखिनेछ। यस अवधिमा देशभरबाट आउने श्रद्धालुहरूले अन्तिम श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नेछन्।
त्यसपछि शवलाई शिया मुस्लिमका लागि अत्यन्त पवित्र मानिने इराकका नजफ र कर्बला सहर लगिने कार्यक्रम तय गरिएको छ। दुवै स्थानमा विशेष धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गरिनेछ।
इराकको कार्यक्रमपछि शव पुनः इरान ल्याइनेछ। कोममा धार्मिक विधि सम्पन्न गरेपछि अन्तिम रूपमा उनको जन्मस्थान मशहदमा समाधिस्थ गरिने जनाइएको छ।
यद्यपि अन्तिम नमाजको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने विषयमा इरानी प्रशासनले अझै औपचारिक घोषणा गरेको छैन। राजनीतिक तथा धार्मिक विश्लेषकहरूले उनका छोरा मोजतबा खामेनीले उक्त जिम्मेवारी सम्हाल्न सक्ने अनुमान गरेका छन्। तर, यसबारे कुनै आधिकारिक पुष्टि भएको छैन।
खामेनीको अन्तिम यात्रामा लाखौँ श्रद्धालु सहभागी हुने अपेक्षासँगै सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा बनाइएको छ। शवको सुरक्षित ढुवानी, भीड व्यवस्थापन र सम्भावित दुर्घटना रोक्न स्थल तथा हवाई दुवै माध्यमबाट सुरक्षा निगरानी गरिने भएको छ।
रजावी खुरासान प्रान्तका गभर्नर घोलामहुसैन मोजफ्फरीका अनुसार अन्तिम यात्राका क्रममा हेलिकोप्टरसमेत परिचालन गरिने सम्भावना छ।
यसैबीच इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले इराकसँग शवयात्राको व्यवस्थापन तथा सुरक्षा समन्वयका लागि हालै बग्दाद भ्रमण गरेका थिए। इरान र इराकका सुरक्षा निकायबीच पनि उच्चस्तरीय समन्वय भइरहेको जनाइएको छ।
इरानले यसपटक विशेष सुरक्षा योजना बनाउनुको प्रमुख कारण विगतका दुई ठूला शवयात्रामा भएका दुःखद दुर्घटना हुन्।
सन् १९८९ मा इस्लामी गणतन्त्रका संस्थापक अयातुल्लाह रूहोल्लाह खुमैनीको निधनपछि उनको अन्तिम यात्रामा करिब एक करोड मानिस सहभागी भएको बताइन्छ।
श्रद्धालुहरू शवपेटिकासम्म पुग्न हतारिएपछि सुरक्षाकर्मीले भीड नियन्त्रण गर्न सकेनन्। त्यसक्रममा शवपेटिकामा क्षति पुगेको थियो भने कफनसमेत च्यातिएको थियो। अवस्था नियन्त्रणबाहिर गएपछि शवलाई हेलिकोप्टरमार्फत पुनः सुरक्षित स्थानमा लगेर अन्त्येष्टि स्थगित गर्नुपरेको थियो। घटनामा धेरै व्यक्ति घाइते भएका थिए भने केहीको मृत्यु भएको थियो।
सन् २०२० मा अमेरिकी ड्रोन आक्रमणमा मारिएका इरानी सैन्य कमाण्डर कासिम सुलेमानीको अन्तिम यात्रामा पनि ठूलो दुर्घटना भएको थियो।
गृहनगर करमानमा आयोजित शवयात्रामा अत्यधिक भीडका कारण भागदौड मच्चिँदा कम्तीमा ५६ जनाको मृत्यु भएको थियो भने २०० भन्दा बढी घाइते भएका थिए। त्यसपछि अन्त्येष्टि केही समयका लागि स्थगित गर्नुपरेको थियो।
यी दुवै घटनाले इरानी प्रशासनलाई यसपटक कुनै पनि जोखिम हुन नदिन अत्यधिक सतर्क बन्न बाध्य बनाएको विश्लेषण गरिएको छ।
चार महिनासम्म कसरी सुरक्षित राखियो खामेनीको शव ?
इस्लाम धर्ममा मृत्यु भएपछि सकेसम्म छिटो शवलाई दफन गर्ने परम्परा छ। साथै शव संरक्षणका लागि रासायनिक पदार्थ प्रयोग गर्ने अभ्यासलाई पनि स्वीकार गरिँदैन।
यद्यपि आतंकवाद तथा मध्यपूर्व मामिलाका विज्ञ डा. मोहम्मद उमरका अनुसार विशेष सुरक्षा परिस्थिति, राष्ट्रिय संवेदनशीलता र धार्मिक व्यवस्थाका कारण खामेनीको अन्त्येष्टि ढिलो गरिएको हो।
उनका अनुसार शवलाई कुनै रासायनिक पदार्थ प्रयोग नगरी अत्याधुनिक रेफ्रिजरेटेड कोल्ड स्टोरेजमा सुरक्षित राखिएको छ। शिया इस्लामी कानुनले असाधारण परिस्थितिमा सीमित अवधिसम्म शव सुरक्षित राखेर पछि अन्त्येष्टि गर्न अनुमति दिने व्यवस्था गरेको उनले बताएका छन्।
डा. उमरका अनुसार इरानका फरेन्सिक केन्द्रहरूमा पनि शवहरू लामो समयसम्म कोल्ड स्टोरेजमा सुरक्षित राख्ने अभ्यास भएकाले चार महिनासम्म शव संरक्षण गरिएको विषयलाई धार्मिक र कानुनी दृष्टिले अस्वाभाविक मानिँदैन।
विश्लेषकहरूका अनुसार खामेनीको अन्तिम यात्रा केवल धार्मिक समारोह मात्र नभई इरानको राजनीतिक र राष्ट्रिय एकताको प्रदर्शनका रूपमा पनि हेरिएको छ। इरान तथा इराकका प्रमुख धार्मिक केन्द्रहरूलाई समेटेर तयार गरिएको कार्यक्रमले शिया समुदायबीचको धार्मिक सम्बन्धलाई समेत विशेष रूपमा प्रतिबिम्बित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
लाखौँ श्रद्धालुको उपस्थितिका बीच सम्पन्न हुने यस अन्त्येष्टि समारोहलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र ऐतिहासिक बनाउने लक्ष्यका साथ इरानी प्रशासनले सुरक्षा, व्यवस्थापन र कूटनीतिक तयारीलाई अन्तिम चरणमा पुर्याएको जनाएको छ।
