काठमाडाैं। नेपाली कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि देखिएको आन्तरिक विवाद अब निर्णायक मोडमा पुगेको चर्चा राजनीतिक वृत्तमा तीव्र बन्दै गएको छ। पार्टीभित्रको शक्ति संघर्ष, नेतृत्वप्रति बढ्दो असन्तुष्टि र समानान्तर राजनीतिक गतिविधिका कारण कांग्रेस औपचारिक विभाजनको संघारमा पुगेको चर्चा भइरहेका बेला २९ साउन लाई निर्णायक मितिका रूपमा हेरिएको छ।

पार्टीभित्रका विभिन्न तहका नेताहरूका अनुसार अन्तिम समयमा कुनै नाटकीय सहमति वा मेलमिलाप नभए नेपाली कांग्रेस औपचारिक रूपमा विभाजित हुने सम्भावना बलियो बन्दै गएको छ। कतिपय नेताहरूले त अनौपचारिक रूपमा “कांग्रेस त फुटिसक्यो, अब घोषणा हुन मात्रै बाँकी छ” भन्ने टिप्पणीसमेत गर्न थालेका छन्।

पार्टीभित्र भइरहेको तयारीअनुसार २९ साउनदेखि तीन दिनसम्म चल्ने विशेष भेला आयोजना गर्ने तयारी गरिएको छ। उक्त भेलाका लागि ५५१ सदस्यीय मूल आयोजक समिति गठन भइसकेको छ। राजनीतिक रूपमा यो भेला सामान्य कार्यक्रम मात्र नभई कांग्रेसको भविष्य तय गर्ने निर्णायक मञ्चका रूपमा हेरिएको छ। यही भेलाबाट पार्टी एकताका लागि अन्तिम प्रयास हुने वा नयाँ राजनीतिक यात्राको घोषणा गरिने भन्ने विषय टुंगो लाग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सबैभन्दा चासोको विषय भनेको, यदि कांग्रेस विभाजित भयो भने त्यसको नेतृत्व नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेता, जननायक तथा नेपालको पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालाका छोरा डा. शशांक कोइरालाले गर्ने चर्चा हो। डा. कोइराला कांग्रेसका पूर्वमहामन्त्रीसमेत हुन् र लामो समयदेखि पार्टीभित्र इतर पक्षका प्रभावशाली नेताका रूपमा चिनिँदै आएका छन्।

पछिल्लो समय सभापति गगन थापाको नेतृत्वप्रति असन्तुष्ट नेताहरू डा. शशांक कोइरालाको वरिपरि केन्द्रित हुन थालेको बताइन्छ। त्यसैले, विभाजन भएमा इतर समूहको नेतृत्व स्वाभाविक रूपमा डा. कोइरालाले गर्ने आँकलन गरिएको छ। यसले नेपाली कांग्रेसको इतिहासमा एउटा अनौठो मोड सिर्जना गर्नेछ, जहाँ बीपी कोइरालाले स्थापना गरेको पार्टी नै उनका छोरा डा. शशांक कोइरालाको नेतृत्वमा विभाजित हुने अवस्था आउन सक्ने चर्चा भइरहेको छ।

राजनीतिक वृत्तमा अर्को चर्चाको विषय नयाँ पार्टीको सम्भावित नाम र चुनाव चिह्न पनि बनेको छ। विभाजन भएमा नयाँ दलको नाम ‘राष्ट्रिय कांग्रेस’ राख्ने तयारी भइरहेको चर्चा छ। त्यस्तै, निर्वाचन आयोगमा ‘शंख’ चुनाव चिह्न माग्नेबारे पनि आन्तरिक छलफल भइरहेको स्रोतहरूको दाबी छ। यद्यपि, यसबारे सम्बन्धित नेताहरूले औपचारिक पुष्टि भने गरेका छैनन्।

कांग्रेसभित्रको यो विवाद कुनै नयाँ विषय होइन। लामो समयदेखि संगठन सञ्चालन, निर्णय प्रक्रिया, पदाधिकारी चयन, पार्टी सञ्चालन शैली र नेतृत्वको कार्यशैलीलाई लिएर असन्तुष्टि रहँदै आएको थियो। तर, पछिल्ला महिनाहरूमा त्यो असन्तुष्टि झन् चर्किँदै गएको बताइन्छ।

पार्टीभित्रको असन्तुष्ट पक्षले नेतृत्वले निर्णय प्रक्रिया एकपक्षीय बनाएको, आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर बनाएको तथा फरक मतलाई पर्याप्त स्थान नदिएको आरोप लगाउँदै आएको छ। उनीहरूका अनुसार पटक–पटक संवाद र सहमतिका प्रयास भए पनि ठोस निष्कर्ष ननिस्किएपछि अब छुट्टै बाटो रोज्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।

उता सभापति गगन थापानिकट नेताहरू भने पार्टी एकता कायम राख्न अन्तिम समयसम्म प्रयास भइरहेको बताउँदै आएका छन्। उनीहरू कांग्रेस विभाजनले लोकतान्त्रिक राजनीति कमजोर हुने र त्यसको लाभ प्रतिद्वन्द्वी दलहरूले उठाउने तर्क गर्दै आएका छन्। त्यसैले अन्तिम घडीसम्म सहमतिको सम्भावना जीवित रहेको उनीहरूको दाबी छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यदि कांग्रेस विभाजन भयो भने त्यसले केवल एउटा दललाई मात्र असर गर्ने छैन, समग्र राष्ट्रिय राजनीतिक समीकरणमै ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। संसद्को अंकगणित, आगामी निर्वाचनको रणनीति, गठबन्धनको सम्भावना तथा विपक्षी राजनीतिक शक्तिको संरचनामा समेत यसको प्रभाव पर्ने विश्लेषण गरिएको छ।

यद्यपि, हालसम्म कांग्रेस विभाजनबारे कुनै औपचारिक निर्णय सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले पार्टी विभाजन, नयाँ दलको नाम, चुनाव चिह्न तथा नेतृत्व सम्बन्धी सबै चर्चा अहिले राजनीतिक वृत्तमा भइरहेका तयारी र दाबीका आधारमा अघि बढिरहेका छन्। अब सबैको नजर २९ साउनदेखि सुरु हुने तीनदिने भेलातर्फ केन्द्रित छ, जहाँ कांग्रेस एकताबद्ध रहन्छ कि नयाँ राजनीतिक अध्याय सुरु हुन्छ भन्ने विषय स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ।