काठमाडाैं। नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति तथा पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा स्वदेश फिर्ता भएका छन्। २३ र २४ भदौको जेन-जी विद्रोहका क्रममा गम्भीर आक्रमण र कुटपिटमा परेका उनी गत १४ फागुनमा उपचारका लागि सिंगापुर गएका थिए। त्यसपछि करिब साढे पाँच महिना सिंगापुर हुँदै हङकङमा बसेका उनी आज स्वदेश फर्किएका हुन्।

स्वास्थ्य उपचारपछि स्वदेश फर्किएका देउवाले आफू कुनै पद वा शक्ति प्राप्तिका लागि नभई राष्ट्रिय एकता, लोकतन्त्रको सुदृढीकरण र युवा पुस्ताको भावनालाई सम्बोधन गर्न सक्रिय हुने बताएका छन्।

देउवाले जारी गरेको अपिलमा वर्तमान सरकार जनअपेक्षा पूरा गर्न असफल भएको र जनताको मतको सम्मान गर्न नसकेको आरोप लगाएका छन्। उनले राजनीतिक आग्रह–पूर्वाग्रहभन्दा जनमतको कदर गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

युवा पुस्तामा देखिएको परिवर्तनको चाहना र असन्तुष्टिलाई कांग्रेसले गम्भीर रूपमा बुझ्नुपर्ने उल्लेख गर्दै देउवाले पार्टीलाई समयअनुकूल रूपान्तरण गर्ने बताएका छन्। उनले नयाँ र पुरानो पुस्ताबीच सहकार्य आवश्यक रहेको पनि बताएका छन्।

२०३३ सालमा बीपी कोइराला राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति लिएर स्वदेश फर्किएको प्रसंग स्मरण गर्दै देउवाले अहिले पनि मुलुकलाई सर्वपक्षीय राष्ट्रिय एकताको आवश्यकता रहेको बताएका छन्।

यता, नेपाली कांग्रेस पार्टी जीवनको तेस्रोपटक विभाजनको सम्मुखमा छ। जेन-जी विद्रोहपछि उठेको परिवर्तनको उत्कट चाहनालाई पूरा गर्ने उद्देश्य राख्दै गत माघमा कांग्रेसले विशेष महाधिवेशनको आयोजना गर्‍यो। उक्त विशेष महाधिवेशनबाट तत्कालीन महामन्त्री गगन थापा नेपाली कांग्रेसको सभापति निर्वाचित भए। त्यसयता भने कांग्रेसमा नियमित रूपमा थापा पक्ष र देउवा पक्षले छुट्टाछुट्टै गतिविधि गर्दै आएका छन्।

देउवा पक्षले विशेष महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएको थापा नेतृत्वको कांग्रेसलाई अवैधानिक भएको दाबी गर्दै आएको छ। यही विवाद सर्वोच्च र निर्वाचन आयोगमा पुग्दा यी दुवै निकायले थापा नेतृत्वको कांग्रेसलाई वैधानिकता प्रदान गरेका थिए।

२१ फागुनको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा गम्भीर पराजय बेहोरेपछि देउवा पक्षीय कांग्रेसले थापा नेतृत्वको कांग्रेस अनधिकृत भएको मुद्दा झन् चर्काउँदै गयो। यही विवादलाई लिएर सर्वोच्च अदालतसम्म पुगेको देउवा पक्षीय कांग्रेसले यही २९, ३० र ३१ साउनमा राष्ट्रिय भेलाको समेत आयोजना गरेको छ। अर्कोतिर, सर्वोच्चले पनि कांग्रेसको आधिकारिकतासम्बन्धी देउवा पक्षले सर्वोच्च अदालतमा दायर गरेको पुनरावलोकन निवेदनमा मुद्दा सुरुदेखि हेर्ने भन्दै निस्सा समेत प्रदान गरेको छ। यसपछि देउवा पक्षीय नेताहरू पार्टी आधिकारिकतासम्बन्धी फैसला आफ्नै पक्षमा आउने भन्दै झन् हौसिएका छन् भने यही संकेत प्राप्त गरेपछि देउवा स्वदेश फर्किएका छन्।

देउवाको स्वदेश पुनरागमनपछि यो पक्षका नेताहरू पनि निकै उत्साहित देखिएका छन्। उनीहरूले देउवा नै कांग्रेसको सभापति भएको भन्दै आगामी पन्ध्रौँ महाधिवेशन पनि उनकै नेतृत्वमा हुनुपर्ने धारणा व्यक्त गरिरहेका छन्। आज एयरपोर्टमा देउवाको स्वागतका लागि पुगेका अधिकांश कांग्रेस नेताहरूले पनि देउवा फर्किएपछि कांग्रेसको सम्पूर्ण एकताको ढोका खुलेको बताए।

देउवा पक्षका नेता पूर्णबहादुर खड्काले देउवाको आगमनले नेपाली कांग्रेसको पूर्ण एकताका लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए। ‘उहाँको आगमन नेपाली कांग्रेसको पूर्ण एकताका लागि महत्वपूर्ण र निर्णायक भूमिका हुनेछ,’ उनले भने, ‘जो जो एकतामा छैनन्, ती सबैलाई एकतामा जोड्न राष्ट्रिय भेलाले दबाब सिर्जना गर्नेछ।’

त्यस्तै, पूर्वगृहमन्त्री तथा कांग्रेस नेता रमेश लेखकले कांग्रेस एकताको आवश्यकता औँल्याउँदै पार्टी एकतामा देउवाको महत्वपूर्ण भूमिका रहने दाबी गरे। ‘हामीले सुरुदेखि नै कांग्रेसको सम्पूर्ण एकता आवश्यक छ र अहिलेको अवस्थामा कांग्रेस विभाजित हुनुहुँदैन भन्ने हाम्रो मान्यता हो,’ उनले भने, ‘देउवा दाईको आगमनले कांग्रेसको एकतामा बल पुर्‍याउँछ भन्ने विश्वास छ।’

‘अहिले केही समय राष्ट्रले उहाँको आवश्यकता महसुस गरिराखेको थियो। पार्टीको आन्तरिक विवादसहित राष्ट्रको राष्ट्रिय राजनीतिमा उहाँको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ,’ देउवा पक्षका अर्का नेता रामहरी खतिवडाले बताए।

अर्कोतिर, थापा नेतृत्वको कांग्रेस भने कुनै सम्झौता नहुने अडानमा छ। सबै सर्त स्वीकार गर्न तयार भए पनि देउवालाई पुनः सभापति मान्न नसकिने थापा नेतृत्वको कांग्रेसले निरन्तर रूपमा वकालत गरिरहेको छ। थापा नेतृत्वको कांग्रेसका अनुसार सर्वोच्च अदालत र निर्वाचन आयोगले नै आधिकारिकता प्रदान गरिसकेको अवस्थामा अब यो विषयलाई विवादमा ल्याउनु हुँदैन। संसदमा समेत एकै कांग्रेस भइरहेको अवस्थामा आधिकारिकतासम्बन्धी विवादलाई चर्काउन नहुने र त्यही निहुँमा पार्टी फुटाउन नहुने पक्षमा थापा नेतृत्वको कांग्रेस छ।

तर, देउवा पक्षका नेताहरू भने त्यसमा सहमति गर्न नसकिने बताउँदै आइरहेका छन्। शेखर कोइराला, शशांक कोइराला, पूर्णबहादुर खड्का, विमलेन्द्र निधि, प्रकाशमान सिंह, कृष्णप्रसाद सिटौला, रमेश लेखक, मिन विश्वकर्मा लगायतका संस्थापन इतर पक्षका नेताहरूले निरन्तर रूपमा १४ औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित कार्यसमितिको नेतृत्वमा पन्ध्रौँ महाधिवेशन गर्नुपर्ने अडान राख्दा कांग्रेसको आगामी भविष्य र कार्यदिशा के होला भन्ने विषयले पनि अन्योलता सिर्जना गरिरहेको छ।

यही बेला करिब साढे पाँच महिनाको स्वास्थ्योपचारपछि स्वदेश फर्किएका देउवाको आगमनले फुटको संघारमा रहेको कांग्रेसलाई एकीकृत गर्न सक्ला? सार्वजनिक वृत्तमा विभिन्न खाले टीकाटिप्पणी व्यक्त भइरहेका छन्।