वि.सं. ०६२/६३ सालको दोस्रो जनआन्दोलनको सफलतापछि स्व. गिरिजाप्रसाद कोइरालाजीको प्रधानमन्त्रीत्वमा गठन भएको सरकारमा केपी सर उपप्रधान तथा परराष्ट्रमन्त्री हुनुभयो । त्यतिबेला उहाँको स्वास्थ्य राम्रो थिएन । मिर्गौलाको समस्या देखिइसकेको थियो । तर समय र परिस्थितिले उहाँलाई आराम गरेर बस्न दिएन । १० वर्ष माओवादीको सशस्त्र सङ्घर्षले राष्ट्रिय र अन्तरराष्ट्रिय सम्बन्धहरुमा अनेकौं समस्याहरू विद्यमान थिए । तसर्थ उहाँले आफ्नो स्वास्थ्यको एकरत्ति पर्वाह नगरी उक्त पद स्वीकार गर्नुभएको थियो ।

यो समयमा हाम्रो बालकोटको यो घर बनिसकेको थियो । तसर्थ हामीले मन्त्री क्वाटर नगईकन घरमै बस्ने निर्णय लियौं । हामीले यस्तो निर्णय लिनुका पछाडि एउटा कारण त्यसबेला पर्याप्त मात्रामा मन्त्री क्वाटर थिएनन् पनि । कम्तीमा काठमाडौंमा घर भएकाहरू आफ्नै घरमा बसी दिएमा अन्य घर नभएका साथीहरुलाई सजिलो हुन्छ भन्ने ठान्यौँ तर आफ्नै घरलाई मन्त्री निवास बनाउँदा कस्तो समस्या हुन्छ भन्ने कुराको राम्रै अनुभव मैले गर्न पाएँ ।

केपी सर पार्टीमा पनि सक्रिय सदस्य, अझै उहाँको स्वभाव सधैं साथीभाइकै बिच बस्न रुचाउने । यतिकै हाम्रो घर सधैं भिडभाड भइरहने स्थान भयो । अब त्यसमाथि उपप्रधान तथा परराष्ट्रमन्त्री समेत हुँदा घरलाई थेग्न कति गाह्रो हुँदो रहेछ भन्ने राम्रै थाहा पाएँ । कार्यकर्ताको व्यवस्थापन, सरकारी कर्मचारीहरुको व्यवस्थापन, विदेशी पाहुनाहरू र अन्यको व्यवस्थापन, यी सबै जटिलता र चुनौतीहरुको डटेर सामना गरी उहाँको नौ-दस महिने कार्यकाल राम्रै सम्पन्न भयो भन्ने लाग्छ ।

यसरी एउटै घरबाट सबै खालका जिम्मेवारीहरु सम्हाल्न पर्दा धेरै गाह्रो महसूस गर्दै गर्दा अगाडिको ८ आना जग्गामा केही ठाउँ बनाउने कि ? भन्ने सोच आयो । यसैबिच ०६४ श्रावणमा उहाँको मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नु थियो । त्यसको चारपाँच महिनापछि भएको पहिलो संविधानसभाको निर्वाचनमा केपी सरलाई पराजित गरियो, उहाँ हार्नुभयो ।

अनि मलाई लाग्यो अब त केपी ओलीले हिजोको जस्तो सक्रिय जीवन बिताउनु पर्दैन होला । अर्कोतिर मिर्गौला प्रत्यारोपण गरेको व्यक्ति हुनाले सक्रिय हुन गाह्रो पनि होला तर मेरो सोचले फेल खायो । उहाँको जीवन र लक्ष्य मैले नबुझेको रहेछु । उहाँ त अलिकति पनि हतास नभईकन झन् पो सक्रिय हुनु भयो ।

यसबिचमा हाम्रो घर, घर हो कि ? पार्टी कार्यालय हो कि ? रेस्टुरेन्ट हो कि ? पुलिस चौकी हो कि ? भनेर छुट्याउन पो गाह्रो भयो । विसं २०६८ साल चैत्र २७ गते मेरो ३३ वर्षे जागिरे जीवनबाट अवकाश पाएँ । अवकाशपछि हातमा केही लाख पैसा आयो । अब यो पैसाले के गर्ने, कहाँ खर्च गर्ने भन्ने सरसल्लाह हुन थाल्यो । साथीभाइ, परिवार सबैले आआफ्नै खालको सुझावहरु दिए तर मेरो मन भने अर्को एउटा घर बनाउने तिर थियो । कारण एउटा घर मात्र हुँदा मलाई साह्रै गाह्रो भइरहेको थियो । त्यसै घरमा तल्ला पो थप्ने कि भन्ने सल्लाह पनि भयो । तर मलाई भने अग्लो घर मनै पर्दैनथ्यो । घर अग्लो हुँदा बढी दुःख पाउने त मैले नै हो ।

मैले के सुनेकी थिएँ भने धेरैपल्ट तलामाथि गर्दा बुढेसकालमा खुट्टा अर्थात् घुँडा दुख्ने समस्या हुन्छ । यो अनुभव पाटन महापालमा पाँच वर्ष बस्दा थाहा पाइसकेकी थिएँ । तसर्थ तल्ला थप्ने कुरामा म सहमत हुन सकिनँ । यसैबिच ७० साल सायद मङ्सिरमा संविधानसभाका लागि दोस्रो चुनाव हुने भयो । २०६४ सालमा चुनाव हुँदा माओवादी पहिलो पार्टी, काङ्ग्रेस दोस्रो पार्टी र एमाले तेस्रो पार्टी भएका थिए ।

संविधानसभाका सदस्यको संख्या ६०१ थियो तर संविधानसभाले आफ्ना कार्यकालमा संविधान लेख्न नसकेपछि अन्त्यमा प्रधानन्यायाधीश खिलराज रेग्मीजीको नेतृत्वमा बनेको सरकारले दोस्रो पटक संविधानसभाका लागि चुनाव गराउने भयो । अनि म उक्त चुनावको परिणामको प्रतिक्षामा बसें । अर्थात् उक्त चुनावमा केपी सरले जित्नु भएमा दोस्रो घर निर्माण गर्ने, पराजित भएमा घर निर्माण नगर्ने सोच थियो मेरो ।

विसं २०७० मा सम्पन्न चुनावमा काँग्रेस पहिलो, एमाले दोस्रो र माओवादी तेस्रो पार्टी भए । केपी सर पनि संविधानसभा सदस्यमा चुनिनुभयो । यो समयमा केपी सरले के भन्नुभएको थियो भने अब नेपालमा संविधान सभाले संविधान बनाउनेछ । नभन्दै थुपै बाधाअड्चन छिचोलेर नेपालमा सर्वप्रथम संविधान सभाले २०७२ आश्विन ३ गते संविधान जारी गर्न सफल भयो ।

विसं २०७० मा भएको दोस्रो संविधानसभाको चुनाव अघिदेखि नै केपी सरको हातमा समस्या देखिसकेको थियो तर कामको व्यस्तताले खासै ध्यान दिन पाएको थिएन । चुनाव सम्पन्नपछि माघ महिनामा भएको संसदीय दलको चुनावमा तत्कालीन एमाले पार्टी अध्यक्ष झलनाथ खनाललाई पराजित गरी केपी सर दलको नेतामा निर्वाचित हुनुभयो । संयोग नै भनौ, त्यही दिन मैले दोस्रो घरको शिलान्यास गरेकी थिएँ । राती घर फर्किदा उहाँले भन्नु भयो -यता तिमीले दोस्रो घरको शिलान्यास गर्यो यता राजनीतिमा एक महत्त्वपूर्ण छलाङ मारे । यसरी निर्माण भएको हाम्रो घरको जग्गा आठ आना थियो भने चार वटा कित्ता थिए । ससाना कित्तामा घर बनाउन सम्भव नभएपछि हामीलाई बेचेको थियो ।

यो घर निर्माणको समयभरि नै केपी सरको स्वास्थ्य बिग्रेको हुनाले मैले खासै ध्यान दिन पाइनँ । परिवारका सदस्यहरु र सहयोगीहरुको सहयोगमा यो दोस्रो घर निर्माण सम्पन्न भएको थियो । सुरूमा यो घर पनि साढे दुई तल्लाको थियो । भुइँ तल्लामा एउटा सानो बेड रूम, एउटा किचेन बनाउने भनेर सानो खुल्ला ठाउँ र एउटा लामो कोठा थियो ।

यो तल्लाभित्र रङ पनि नलगाइन बस्न हुनेसम्म भएपछि हाम्रोमा खटाइएका सशस्त्र प्रहरीहरुलाई यहाँ सारें । तीन-चार वर्षपछि प्रहरीलाई अन्त सारी यहाँ विभिन्न किताबहरुको स्टोर बनाएँ । अन्तमा फेरि बुक स्टोरलाई पनि परिवर्तन गरी बैठक कोठाहरु बनाएँ । यहाँ एउटा कोठा र अरु खुल्ला थिए । बैठक बनाएपछि सबै भित्ताहरुमा सयौं तस्बिरहरु टाँगे । एउटा कुनामा ठूल्ठूला तस्बिरहरुको साथै संगीतका सामाग्रीहरु जस्तै हारमोनियम, तबला, गितार, मादल, सारङ्गी, झ्यालीलगायत धेरै सामग्रीहरु थिए । धेरै पुरातात्विक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक दृश्यहरु देखिने फोटाहरु थिए ।

खासगरी विसं २०७८ असारमा केपी ओली नेतृत्वको सरकारलाई परमादेशमार्फत् अपदस्थ गरेपछि यो बैठक सर्वसाधारण र पार्टी नेता तथा कार्यकर्ताहरु सँगको भेटघाट र लामोलामो बैठकहरु समेत सयौ हजारौं पटक भयो होला । देशका ७७ वटै जिल्लाका साथीहरुले यो कोठा देखेका होलान् ।

यही बैठकमा कयौं टिकटक पनि बनेको देखेकी छु । कहिले कहीँ ६०-७० जनाको बैठक तथा भेलाहरू पनि यहाँ सम्पन्न भएका थिए । खास गरी विसं २०७२ देखि २०८२ सम्म यो कोठाले हजारौं हजार नेपालीहरुलाई आत्मीयताका साथ स्वागत र सत्कार गरेको थियो ।

यो कोठाको बाहिर प्यासेजमा पनि एक सेट सोफा छ । भित्ताहरुमा ठूला साना तस्बिर र केपी सरको बारेमा जनताले अभिव्यक्त गरेका भावनाहरु र कोरिएका फोटाहरु पनि थिए । यो ठाउँमा अझ विहानदेखि रातीसम्म साथीभाइहरु बसिरहेका हुन्थे ।

अब हामी फलामको चेन गेट खोलेर माथि गएपछि भित्तामा अझ आकर्षक तस्बिरहरु थिए । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीज्यू, राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति र अन्यसँगका फोटोहरु यहीँ भित्तामा थिए । एउटा भर्याङ्ग सकिनसाथ छ्वालीले बनाएको आर्टलाई काठको फ्रेममा राखेर दिएको उपहारले सबैलाई स्वागत गर्दथ्यो ।

अगाडि बढेपछि पुनः भित्ताभरीका तस्बिरले स्वागत गर्दै लगेपछि पहिलो तल्लाको कोठा छिर्ने ढोकासँगैको भित्तामा दोस्रो जनआन्दोलन ६२/६३ का अमर शहीदहरुको फोटो अंकित ठुलो फ्रेमको फोटो थियो । जसले हरेक व्यक्तिलाई आन्दोलन र शहिदप्रति आदर गर्न प्रेरित गर्दथे । यो तल्लामा पनि एउटा सानो कोठा र अरु बाँकी सबै खुल्ला थिए । अर्को आकर्षक, ऐतिहासिक र महत्त्वपूर्ण कोठा हो यो। यो बैठक कोठामा पार्टी सचिवालय बैठकहरु, विदेशी पाहुनाहरु, राष्ट्रिय मिडियाहरु सँगको भेटघाट हुन्थ्यो ।

कहिलेकाहीँ सांगीतिक कार्यक्रमहरु पनि हुन्थ्यो । म स्वयम्ले पनि धेरै पटक अलि धेरै महिला दिदीबहिनीहरुसँग भेटघाट, छलफल आदि गरेकी छु । यो कोठाको फोटोहरु राष्ट्रिय एवं अन्तरराष्ट्रिय मिडियाहरुमा सयौं पटक प्रकाशित भएका छन् । यो कोठाको दक्षिण साइडको दुइटा कुनामा दुइटा कर्नरमा काठको दराज थिए । दुइटै दराजमा विभिन्न उपहारका सामानहरू थिए ।

बाहिरपट्टि टेबुलमा ठुलो भोजपुरे करूवा, ढलोटै ढलोटको ठुलो गणेशको बाल्टीमा राखेर ल्याउन गाह्रो भयो । त्यसै बिचमा मेरो अफिसमा ओभर टाइम बसेर काम गर्नु पर्थ्यो । त्यसै ओभर टाइमको पैसा (चार पाँच सय जति) जम्मा भएपछि मैले पानी बोक्न एउटा सानो गाग्री किनेँ । यसरी मेरो पसिनाको कमाईबाट खरिद गरेको उक्त प्यारो गाग्री पनि यहीँ थियो । यसका अलावा यो लामो कोठामा पनि धेरै उपहारका सामानहरु थिए । २०७८ सालदेखि अगाडिको कौसी छोपेर आइटी अफिस बनाएँ ।

यहाँका भित्ताहरुमा पनि ठूला साना तस्बिरहरु टाँगियो । माथि कौसीमा पूर्वतिर फर्केको केपी सरको रेप्लिका थियो । बालुवाटारबाट फर्किदा ल्याएर अन्त ठाउँ नभएपछि कौसीमा राखेकी थिएँ । यहाँ पनि कागती, सुन्तला, मेवा, एभोकाडो आदिका ससाना रूखहरू थिए । सिजनमा खाइ नसकेर अमिलोको अचार खाने र झोल बनाएर राख्ने गर्दथे । लसुन, प्याज, धनियाँजस्ता मसला र हरियो तरकारी हुन्थ्यो । सिमी, भिन्डी, तिते करेलाजस्ता तरकारी पनि धेरै उत्पादन गरेँ । गोलभेडा, खुर्सानी, धनियाँ पनि हुन्थ्यो । यसरी सानो कौसी खेतीबाट पनि राम्रै उत्पादन गरेकी थिएँ ।

मेरो पहिलो र दोस्रो दुवै घरको सबैभन्दा माथि छतमा राष्ट्रिय झण्डा फहराइरहेको हुन्थ्यो । मूलतः मैले नयाँ साल र दशैंको समयमा वर्षको २ पटक झण्डा फेर्ने गर्दथे । छतमाथिको उक्त झण्डा फर्फराइरहेको दृश्य देख्दा छाती गौरवले फुल्ने गर्दछ । यस्तो गौरवको झण्डा ओडेर अराजक जत्थाले राष्ट्रिय सम्पत्ति ध्वस्त गर्दै हिँडेको पनि यही आँखाले हेर्न र देख्नुपर्यो ।

हाम्रो दुई घरका बिचमा एउटा सानो बगैंचा थियो । चारैतिर रङ्गीचङ्गी फूलहरु फुल्थे । हरियो घाँसका बिचमा एउटा एभोकाडोको रूख थियो । पछाडिपट्टी सेतो रङका माटोका चरचुरुङ्गी र अन्य वस्तुहरु थिए । रूखको अगाडि पूर्व फर्किएर राखिएका तीनवटा आकर्षक ढुङ्गाका मूर्तिहरु थिए । बिचमा बुद्धको, दायाँबायाँ शिव र सरस्वतीको प्रतिमा थिए । आन्दोलनकारी नामका लुटेराहरुले उक्त यी तीन प्रतिमा मध्ये बुद्ध र शिवको मूर्ति उठाएर लगेछन् ।

उक्त मूर्तिहरु अगाडि उभिएर, बसेर एकल वा सामूहिक फोटो खिच्ने वालकोटको एउटा विशेषता थियो । त्यसैले यहाँको फोटो हजारौंसँग हुनुपर्दछ । यो बगैंचाको पछाडिपट्टी फलामको स्ट्याण्डमा गमलाहरु राखेकी थिएँ । उसो त हाम्रो घरको आँगनभरी नै सयौं गमलामा रङ्गीचङ्गी फूलहरु फुलेर निवास वरपरको वातावरणलाई सुन्दर र सुगन्धित बनाइरहेको थियो तर आज मेरो सोच र उद्देश्य तुच्छ भए पनि उनीहरुकै कारणले हाम्रो घरको बार्दली राष्ट्रिय/अन्तरराष्ट्रिय स्पमा चर्चित बन्यो ।

त्यसपछि मैले यो चर्चित बार्दलीलाई अझ राम्रो र आकर्षक बनाउनुपर्छ भनेर राम्रा र ठूला सेतो रङका गमलाहरु ल्याएर त्यसमा आकर्षक र सुगन्धित वास्ना आउने फूलहरु रोप्ने काम गरेँ । साथै मैले लेखेको किताब करूणामा एउटा शीर्षक बालकोटको बार्दली नाम दिएर राखें ।

शाक्यको बुधबार विमोचित कृति ‘सपनाको भग्नावेश‘बाट साभार