काठमाडौं। युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासस्वरूप अमेरिका, रुस र युक्रेनबीच रोकिएको त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्ने विषयमा रुसले सैद्धान्तिक सहमति जनाएको छ। तर, अमेरिकी पक्षबाट प्रस्तुत शान्ति प्रस्तावमा द्वन्द्व समाधानका लागि पर्याप्त ठोस आधार नभएको भन्दै मस्कोले तत्काल युद्ध अन्त्य हुने सम्भावनाप्रति आशंका व्यक्त गरेको छ।

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकफबीच बुधबार रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा तीन घण्टाभन्दा लामो छलफल भएको थियो। वार्तामा युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावित उपाय, युद्धपछि अपनाइने सुरक्षा व्यवस्था तथा रुस र अमेरिकाबीच आर्थिक सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा छलफल भएको बताइएको छ।

क्रेमलिनका सहयोगी युरी उशाकोभका अनुसार रुस नोभेम्बर १० आसपास त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न तयार छ। उनले युद्धपछिको सुरक्षा व्यवस्थालाई वार्ताको प्रमुख विषयका रूपमा उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, अमेरिकी र युक्रेनी प्रतिनिधिबीच नर्वेको ओस्लोमा भएको छलफलबाट तयार प्रस्तावमा द्वन्द्व समाधानका लागि पर्याप्त उपयोगी विषय समेटिन नसकेको उनको भनाइ छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले भने युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयास महत्त्वपूर्ण चरणमा पुगेको बताएका छन्। विशेष दूत विटकफले पनि युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग ओस्लोमा भएको भेटलाई रचनात्मक भनेका छन्। उनका अनुसार युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावित सम्झौताका लागि आधार तयार पार्ने दिशामा प्रगति भएको छ।

त्रिपक्षीय वार्ताका लागि युक्रेन पनि तयार

युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले अमेरिका, रुस र युक्रेनलाई एउटै वार्ताको टेबलमा ल्याउने प्रस्तावप्रति समर्थन जनाएका छन्। ओस्लोमा विटकफसँग भएको भेटमा युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावित रूपरेखा र अमेरिका तथा युक्रेनबीच देखिएका मतभेद कम गर्ने उपायबारे छलफल भएको थियो।

उक्त वार्तामा ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुसनरले पनि दूरसञ्चार माध्यमबाट सहभागिता जनाएका थिए। अमेरिकी पक्षले युद्ध अन्त्यका लागि तयार पारिएका प्रस्ताव रुसी नेतृत्वसमक्ष प्रस्तुत गरेको जनाएको छ।

तर, वार्ता कहाँ र कहिले हुनेछ भन्ने विषयमा अन्तिम निर्णय सार्वजनिक भएको छैन। रुसी पक्षले नोभेम्बरको मध्यतिर वार्ता हुन सक्ने संकेत दिएको छ। युद्धविरामका सर्त, क्षेत्रीय विवाद र युद्धपछि युक्रेनको सुरक्षा कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने विषयमा सहमति जुटाउनुपर्ने भएकाले वार्ताको परिणामबारे अहिले नै निष्कर्ष निकाल्न कठिन छ।

कूटनीतिक पहलबीच पनि युद्ध जारी

युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक गतिविधि बढिरहेका बेला युक्रेनमा रुसी आक्रमण रोकिएको छैन। युक्रेनी अधिकारीहरूका अनुसार राजधानी किएभमा भएको आक्रमणमा दुई जनासहित कम्तीमा चार जनाको मृत्यु भएको छ। पूर्वी खार्किभ क्षेत्रमा एक वृद्ध दम्पतीको पनि ज्यान गएको बताइएको छ।

यसको जवाफमा रुसी नियन्त्रणमा रहेको लुगान्स्क क्षेत्रमा युक्रेनी ड्रोन आक्रमण भएको रुसी अधिकारीहरूले दाबी गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार उक्त आक्रमणमा दुई जनाको मृत्यु भएको छ।

यस्ता घटनाले युद्ध अन्त्यका लागि भइरहेको कूटनीतिक प्रयास र मैदानमा जारी सैन्य गतिविधिबीचको विरोधाभास देखाउँछन्। वार्ताको सम्भावना अघि बढे पनि हिंसा रोक्ने र दुवै पक्षलाई स्वीकार्य हुने सम्झौता तयार पार्ने चुनौती कायमै छ।

डिजेल सम्झौता र प्रतिबन्धमा अमेरिकी रणनीति

रुस र अमेरिकाबीचको आर्थिक सहकार्य पनि पछिल्लो छलफलको महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ। ट्रम्प र पुटिनबीच यसअघि भएको सहमतिअनुसार रुसले अमेरिकी बजारमा डिजेल आपूर्ति गर्ने तयारी गरेको बताइएको छ। रुसी पक्षले यस्तो सहकार्यले ऊर्जा बजारमा सम्बन्ध विस्तार गर्न सक्ने जनाएको छ।

युक्रेनले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रहरूमा आक्रमण जारी राखेपछि ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीच मतभेद बढेको थियो। त्यस क्रममा ट्रम्पले जेलेन्स्कीलाई युद्ध अन्त्य गर्न सम्झौता गर्न दबाब दिएको बताइएको छ। रुससँग डिजेल आपूर्तिसम्बन्धी सहकार्य अघि बढाउने अमेरिकी तयारीप्रति युक्रेनी पक्षले असन्तुष्टि जनाएको छ।

रुसमाथि थप प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय स्थगित गरिएको विषय पनि यसै सन्दर्भमा जोडिएको छ। ट्रम्पले डिजेल सम्झौताबाट अमेरिकी बजारमा इन्धनको मूल्य घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरेका छन्। यद्यपि, आर्थिक सहकार्यले रुसको युद्धसम्बन्धी अडान परिवर्तन गराउँछ वा शान्ति वार्तालाई सहज बनाउँछ भन्ने विषय अझै स्पष्ट छैन।

अमेरिकी नागरिक हबार्ड रिहा

यसैबीच, रुसले अमेरिकी नागरिक स्टिफन हबार्डलाई रिहा गरेको छ। ७३ वर्षीय हबार्डलाई सन् २०२२ मा युक्रेनमा रुसी सेनाले नियन्त्रणमा लिएको थियो। युक्रेनी सेनाका लागि लडेको आरोपमा रुसी अदालतले सन् २०२४ मा उनलाई ६ वर्ष १० महिना कैद सजाय सुनाएको थियो।

ट्रम्पले हबार्डको रिहाइका लागि पुटिनसँग आग्रह गरेको बताएका थिए। विटकफले पुटिनसँगको भेटमा हबार्डलाई रिहा गरिएकोमा अमेरिकी राष्ट्रपतिका तर्फबाट धन्यवाद दिएका थिए। रुसी पक्षका अनुसार हबार्डलाई रिहा गरी अमेरिकी प्रतिनिधिलाई हस्तान्तरण गरिएको हो।

हबार्डको रिहाइलाई अमेरिका र रुसबीचको संवादको अर्को घटनाका रूपमा हेरिएको छ। तर, यसले युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने वार्तामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ कि पार्दैन भन्नेबारे कुनै स्पष्ट निष्कर्ष आएको छैन।

रुस-अमेरिका-चीन शिखर बैठकको सम्भावना

क्रेमलिनका अनुसार रुस, अमेरिका र चीनका राष्ट्रपतिबीच आगामी महिना चीनको सेन्जेनमा शिखर बैठक गर्ने सम्भावनाबारे पनि छलफल भइरहेको छ। रुसी अधिकारीहरूले यस्तो भेटलाई तीन शक्तिराष्ट्रका नेताबीचको ऐतिहासिक बैठक हुन सक्ने बताएका छन्।

यद्यपि, बैठकको मिति र आयोजना हुने विषयमा औपचारिक सहमति सार्वजनिक भएको छैन। तीन देशका नेताबीच सम्भावित भेटले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र विश्वव्यापी सुरक्षा व्यवस्थासम्बन्धी विषयमा छलफलको अवसर दिन सक्छ।

युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि प्रस्तावित त्रिपक्षीय वार्ता, रुस-अमेरिका आर्थिक सहकार्य र चीनमा हुन सक्ने शिखर बैठकले आगामी दिनमा कस्तो दिशा लिन्छ भन्ने विषय प्रतीक्षाकै क्रममा छ। रुस वार्ताका लागि सैद्धान्तिक रूपमा तयार देखिए पनि शान्ति प्रस्तावको विषयवस्तुमा असन्तुष्टि कायम रहेकाले युद्ध अन्त्यको बाटो अझै अनिश्चित छ।