काठमाडौं। अमेरिकाले बिहीबार इरानका एक दर्जनभन्दा बढी सहर तथा क्षेत्रमा हवाई आक्रमण गरेको छ ।

इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार केश्म, किश, काजेरुन, अहवाज, अबादान, शादेगान, अरवन्दकेनार, बुशेहर, जाम र खोरमोजलगायतका क्षेत्रमा अमेरिकी आक्रमण भएको हो । पछिल्लो आक्रमणमा इरानका विभिन्न सैन्य संरचना तथा रणनीतिक क्षेत्रलाई लक्षित गरिएको बताइएको छ ।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकोम)ले इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी)सँग सम्बन्धित दर्जनौँ सैन्य अखडामा आक्रमण गरिएको जनाएको छ । सेन्टकोमका अनुसार कमाण्ड सेन्टर, मिसाइल तथा ड्रोनसम्बन्धी सुविधा, तटीय निगरानी तथा रक्षा केन्द्र र समुद्री सैन्य संरचनालाई आक्रमणको निशाना बनाइएको थियो । अमेरिकी सेनाले इरानविरुद्धको पछिल्लो सैन्य कारबाही सम्पन्न भएको समेत जनाएको छ ।

सेन्टकोमले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत भारतीय समयअनुसार बिहीबार बिहान ५ः३० बजे इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही सुरु गरिएको जानकारी दिएको थियो । अमेरिकी सेनाका अनुसार मध्यपूर्वमा तैनाथ अमेरिकी सैनिक तथा सैन्य अड्डामाथि एक दिनअघि भएको आक्रमण प्रयासको जवाफस्वरूप पछिल्लो कारबाही गरिएको हो । अमेरिकाले आफ्नो सैनिक, व्यापारिक जहाज र खाडी क्षेत्रका साझेदार मुलुकमाथि रहेको सुरक्षा जोखिम घटाउनु कारबाहीको मुख्य उद्देश्य रहेको बताएको छ ।

आक्रमणअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डालाई लक्षित गरी इरानले मिसाइल आक्रमणको प्रयास गरेको दाबी गरेका थिए । उनले इरानबाट आक्रमणको प्रयास भएको भन्दै अब अमेरिकाको पालो आएको बताएका थिए । त्यसपछि अमेरिकी सेनाले इरानका विभिन्न सैन्य संरचनामाथि व्यापक हवाई आक्रमण गरेको हो ।

अमेरिकी आक्रमणको मानवीय प्रभावसमेत देखिएको छ । इरानको केश्म द्वीपमा रहेको एउटा आवासीय भवनमा भएको आक्रमणमा एक दम्पती र उनीहरूका दुई वर्षीय बालकको मृत्यु भएको इरानी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । फार्स समाचार एजेन्सीका अनुसार उक्त घटनामा परिवारका सात र नौ वर्ष उमेरका अन्य दुई बालबालिका घाइते भएका छन् । उनीहरूको अस्पतालमा उपचार भइरहेको बताइएको छ । अमेरिकी सेनाले भने आफ्नो आक्रमण सैन्य संरचनालाई लक्षित गरिएको दाबी गरेको छ ।

पछिल्लो अमेरिकी कारबाहीले इरानको दक्षिणी भूभागमा रहेका विभिन्न क्षेत्र प्रभावित भएका छन् । केश्म र किश द्वीपसहित काजेरुन, अहवाज, अबादान, शादेगान, अरवन्दकेनार, बुशेहर, जाम र खोरमोजमा विस्फोट तथा आक्रमणका घटना भएको इरानी सञ्चारमाध्यमले उल्लेख गरेका छन् । यीमध्ये केही क्षेत्र इरानको ऊर्जा, समुद्री गतिविधि तथा सैन्य संरचनाका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छन् ।

सेन्टकोमका अनुसार आक्रमणमा आईआरजीसीका कमाण्ड तथा नियन्त्रण केन्द्र, मिसाइल र ड्रोन सुविधा, तटीय निगरानी तथा रक्षा केन्द्र र समुद्री सैन्य क्षमतासँग सम्बन्धित संरचना लक्षित गरिएका थिए । अमेरिकी सेनाले यस्ता संरचनालाई निष्क्रिय वा कमजोर बनाउँदा इरानबाट अमेरिकी सेना, व्यापारिक जहाज तथा खाडी क्षेत्रका साझेदार मुलुकमाथि हुन सक्ने सुरक्षा जोखिम घट्ने दाबी गरेको छ ।

मध्यपूर्व मामिलाका विज्ञहरूका अनुसार पछिल्लो अमेरिकी आक्रमणलाई इरानको सम्पूर्ण सैन्य क्षमता ध्वस्त पार्ने अभियानका रूपमा तत्काल व्याख्या गर्न कठिन छ । अमेरिकाको प्राथमिक उद्देश्य इरानमाथि सैन्य तथा मनोवैज्ञानिक दबाब सिर्जना गर्नु र उसको मिसाइल, ड्रोन तथा समुद्री सैन्य गतिविधिलाई कमजोर बनाउनु हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ । लगातार हवाई आक्रमणमार्फत इरानलाई आफ्नो सैन्य गतिविधि सीमित गर्न दबाब दिने अमेरिकी रणनीति हुन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ ।

विशेषगरी होर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानको प्रभाव कमजोर पार्नु अमेरिकाका लागि महत्वपूर्ण रणनीतिक उद्देश्य हुन सक्ने देखिन्छ । विश्वको महत्वपूर्ण व्यापारिक तथा ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक रहेको होर्मुज क्षेत्रमा तनाव बढ्दा त्यसको प्रभाव मध्यपूर्वमा मात्र सीमित रहँदैन । इरानले यस क्षेत्रमा आफ्नो सैन्य क्षमता प्रयोग गरेर समुद्री आवागमनमा अवरोध सिर्जना गरेमा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार, व्यापारिक जहाज र क्षेत्रीय सुरक्षामा समेत असर पर्न सक्छ ।

तर, केही चरणको हवाई आक्रमणबाट इरानको सैन्य क्षमता पूर्णरूपमा ध्वस्त पार्न कठिन हुने विश्लेषण पनि भइरहेको छ । इरानले आफ्ना मिसाइल, ड्रोन तथा अन्य सैन्य संरचनालाई विभिन्न स्थानमा फैलाएर राखेको अवस्थामा केही निश्चित सैन्य अखडामाथि गरिने आक्रमणले उसको सम्पूर्ण सैन्य क्षमतामा निर्णायक क्षति पुर्‍याउन नसक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ । इरानले लामो समयदेखि आफ्नो सैन्य संरचनालाई विकेन्द्रित बनाउँदै आएको कारण अमेरिकी आक्रमणपछि पनि उसका केही सैन्य क्षमता सक्रिय रहन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

अमेरिकाले वास्तवमै इरानको सैन्य क्षमता व्यापक रूपमा कमजोर बनाउन चाहेमा लामो समयसम्म निरन्तर र ठूलो स्तरको सैन्य अभियान सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ । त्यसका लागि मिसाइल तथा ड्रोन उत्पादन केन्द्रदेखि भण्डारणस्थल, कमाण्ड संरचना, हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, तटीय रक्षा र समुद्री सैन्य क्षमतासम्म व्यापक रूपमा लक्षित गर्नुपर्ने हुन्छ । हालको आक्रमण मुख्यतः निश्चित सैन्य संरचनामा दबाब बढाउने प्रकृतिको देखिएको विश्लेषण गरिएको छ ।

पछिल्लो अमेरिकी आक्रमणले केही समययता जारी अमेरिका–इरान तनावलाई थप गहिरो बनाएको छ । अमेरिकी पक्षले यसलाई इरानबाट अमेरिकी सेना र सैन्य अड्डामाथि भएको आक्रमण प्रयासको जवाफ भनेको छ भने इरानले अमेरिकी सैन्य कारबाहीलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको आक्रमणका रूपमा लिने सम्भावना छ । यस्तो अवस्थामा इरानले गर्ने सम्भावित प्रत्याक्रमणले संघर्षको आगामी दिशा निर्धारण गर्नेछ ।

विशेषगरी खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डा, अमेरिकी सहयोगी मुलुक तथा व्यापारिक जहाजमाथि इरानले कुनै प्रतिक्रिया जनाएमा संघर्ष थप फैलिन सक्ने जोखिम छ । त्यसैगरी होर्मुज जलडमरूमध्यमा सैन्य तनाव बढेमा विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री व्यापारमा समेत असर पर्न सक्छ । त्यसैले पछिल्लो अमेरिकी आक्रमणको तत्कालीन सैन्य प्रभावभन्दा पनि त्यसपछि विकसित हुने घटनाक्रमलाई बढी महत्वपूर्ण मानिएको छ ।

अमेरिकी सेनाले आफ्नो सैन्य कारबाही सम्पन्न भएको घोषणा गरे पनि यसले अमेरिका र इरानबीचको तनाव अन्त्य भएको संकेत भने गरेको छैन । बरु पछिल्लो आक्रमणले दुई देशबीचको सैन्य टकराव फेरि तीव्र बनेको देखाएको छ । अब इरानले अमेरिकी आक्रमणको कस्तो प्रतिक्रिया दिन्छ, अमेरिकाले थप सैन्य कारबाही गर्छ कि गर्दैन र होर्मुज जलडमरूमध्यको अवस्था कतातर्फ जान्छ भन्ने विषयले आगामी दिनमा मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थालाई प्रभावित गर्नेछ ।

यसबीच केश्म द्वीपमा एउटै परिवारका तीन सदस्यको मृत्यु भएको घटनाले अमेरिकी आक्रमणको मानवीय मूल्य पनि उजागर गरेको छ ।

अमेरिकी पक्षले सैन्य संरचनालाई लक्षित गरिएको बताए पनि आवासीय क्षेत्रमा समेत क्षति र नागरिक हताहतीको खबर आउनुले युद्धको प्रभाव सैन्य संरचनाभन्दा बाहिरसम्म पुगेको देखाएको छ।