काठमाडौं। नेपालमा बसाइँ, भिसा तथा अध्यागमनसम्बन्धी नियम उल्लंघन गर्ने विदेशी नागरिकमाथि निष्कासनको कारबाही बढ्दै गएको छ।

अध्यागमन विभागको तथ्यांकअनुसार सन् २०२१ देखि २०२५ सम्म पाँच वर्षको अवधिमा २ हजार २८८ जना विदेशी नागरिक नेपालबाट निष्कासित भएका छन्।

तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा मात्रै ५२३ जना विदेशी नागरिक निष्कासनमा परेका छन्। यो पाँच वर्ष अवधिमै सबैभन्दा धेरै संख्या हो। सन् २०२४ मा ५०९, २०२३ मा ४५८, २०२२ मा ४७० र २०२१ मा ३२८ जना विदेशी नागरिकलाई नेपालबाट निष्कासित गरिएको थियो।

यसरी हेर्दा नेपालबाट निष्कासित हुने विदेशी नागरिकको संख्या पछिल्ला वर्षमा सामान्यतः बढ्दो देखिन्छ। सन् २०२१ को ३२८ जनाको तुलनामा २०२५ मा निष्कासन हुनेको संख्या ५२३ पुगेको छ, जुन करिब ६० प्रतिशतको वृद्धि हो।

पाँच वर्षको तथ्यांकमा नेपालबाट निष्कासित विदेशीमध्ये चिनियाँ नागरिकको संख्या सबैभन्दा धेरै देखिन्छ। सन् २०२३ मा मात्रै २०९ जना चिनियाँ नागरिक निष्कासनमा परेका थिए। त्यसपछि २०२४ मा १४९ र २०२५ मा १२० जना चिनियाँ नागरिक निष्कासित भएका छन्।

यसअघि सन् २०२२ मा १११ र २०२१ मा ३४ जना चिनियाँ नागरिक निष्कासनमा परेका थिए। संख्या वर्षअनुसार घटबढ भए पनि पछिल्लो पाँच वर्षको समग्र सूचीमा चिनियाँ नागरिक सबैभन्दा अगाडि देखिएका छन्।

सन् २०२५ मा निष्कासित ५२३ विदेशीमध्ये १२० जना चिनियाँ नागरिक थिए। अर्थात् एक वर्षमा नेपालबाट निष्कासन हुने विदेशीमध्ये उल्लेख्य हिस्सा चिनियाँ नागरिकको रहेको देखिन्छ।

नेपालबाट निष्कासित विदेशीको सूचीमा दक्षिण एसियाली मुलुकका नागरिकको संख्या पनि उल्लेख्य छ।

सन् २०२५ मा ७५ जना बंगलादेशी नागरिक निष्कासित भएका थिए। २०२४ मा ४२ र २०२३ मा ११ जना बंगलादेशी नागरिक निष्कासनमा परेका थिए।

त्यस्तै सन् २०२५ मा १८ जना पाकिस्तानी नागरिक निष्कासित भएका छन्। २०२४ मा ३०, २०२२ मा १८ र २०२१ मा १२ जना पाकिस्तानी नागरिक निष्कासनमा परेका थिए।

यसले नेपालमा अध्यागमनसम्बन्धी नियम उल्लंघनको विषय कुनै एउटा क्षेत्र वा मुलुकका नागरिकमा मात्र सीमित नभएको देखाउँछ।

नेपालबाट निष्कासन हुने विदेशीको सूचीमा अमेरिका र बेलायतका नागरिक पनि नियमित रूपमा देखिन्छन्।

सन् २०२५ मा ३४ जना अमेरिकी नागरिक निष्कासित भएका थिए। २०२४ मा ५४, २०२३ मा ३७, २०२२ मा ४८ र २०२१ मा ११ जना अमेरिकी नागरिक निष्कासनमा परेका थिए।

त्यस्तै सन् २०२५ मा २२ जना बेलायती नागरिक निष्कासित भएका छन्। २०२४ मा २९, २०२३ मा १८, २०२२ मा ३७ र २०२१ मा १६ जना बेलायती नागरिकलाई निष्कासन गरिएको विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ।

पाँच प्रमुख मुलुकबाहेक युरोप, एसिया र अन्य क्षेत्रका विभिन्न मुलुकका नागरिक पनि निष्कासनमा परेका छन्। केही वर्षको विवरणमा उज्बेकिस्तान, फ्रान्स र दक्षिण कोरियालगायत देशका नागरिक पनि देखिन्छन्।

विदेशी नागरिकलाई नेपालबाट निष्कासन गर्नुपर्ने प्रमुख कारण भने भिसा अवधि सकिएपछि पनि नेपालमा बसिरहनु अर्थात् ओभरस्टे देखिएको छ।

विभागको पाँच वर्षको विवरणअनुसार हरेक वर्ष मुद्दासम्बन्धी कारणभन्दा ओभरस्टेका कारण निष्कासित हुने विदेशीको संख्या निकै बढी छ।

सन् २०२५ मा निष्कासित ५२३ जनामध्ये ४५९ जना ओभरस्टे र ६४ जना मुद्दासम्बन्धी कारणबाट निष्कासनमा परेका थिए।

त्यस्तै सन् २०२४ मा ४५९ जना ओभरस्टे र ५० जना मुद्दाका कारण, २०२३ मा ४१२ जना ओभरस्टे र ४६ जना मुद्दाका कारण, २०२२ मा ४३४ जना ओभरस्टे र ३६ जना मुद्दाका कारण तथा २०२१ मा २९३ जना ओभरस्टे र ३५ जना मुद्दाका कारण निष्कासित भएका थिए।

अर्थात् पाँच वर्षमा निष्कासित २ हजार २८८ विदेशीमध्ये ठूलो हिस्सा भिसाको अवधि सकिएपछि पनि नेपालमा बसेका विदेशी नागरिकको छ।

नेपालमा पर्यटन, व्यवसाय, अध्ययन, रोजगारी तथा अन्य प्रयोजनका लागि विदेशी नागरिकको आवागमन हुने गर्छ। विदेशी आगमन बढेसँगै उनीहरूको प्रवेश, बसाइँ, भिसाको अवधि र गतिविधिको नियमन पनि अध्यागमन व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण विषय बन्दै गएको छ।

तोकिएको अवधिभन्दा बढी नेपालमा बस्ने, भिसामा उल्लेख गरिएको उद्देश्यभन्दा फरक गतिविधि गर्ने वा अन्य कानुनी विवादमा पर्ने विदेशी नागरिकमाथि अध्यागमन विभागले कानुनअनुसार कारबाही गर्दै आएको छ।

ओभरस्टेको उच्च संख्या भने नेपालमा विदेशी नागरिकको भिसा व्यवस्थापन र अनुगमनलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखाउने एउटा सूचकका रूपमा लिन सकिन्छ। विदेशी नागरिकले नेपाल प्रवेश गर्दा प्राप्त गरेको भिसाको प्रकृति र अवधि पालना नगरेमा जरिवानादेखि निष्कासनसम्मको कारबाही हुन सक्छ।

पाँच वर्षको तथ्यांकले निष्कासन संख्या बढेको देखाए पनि यसलाई मात्रै आधार बनाएर विदेशी नागरिकबाट नियम उल्लंघन बढेको निष्कर्ष निकाल्न भने सावधानी आवश्यक हुन्छ। नेपालमा हरेक वर्ष आउने विदेशीको कुल संख्या, विभिन्न प्रकारका भिसा लिनेको संख्या र अध्यागमन निगरानीको प्रभावकारितासँग निष्कासनको तथ्यांकलाई जोडेर हेर्नुपर्ने हुन्छ।

तर निरन्तर रूपमा ओभरस्टे प्रमुख कारणका रूपमा देखिनुले भिसा अवधि व्यवस्थापन र विदेशी नागरिकको कानुनी हैसियत अनुगमनमा थप प्रभावकारिताको आवश्यकता भने देखाउँछ।

अर्कोतर्फ, निष्कासनमा पर्ने विदेशीको राष्ट्रियता फरक–फरक हुनुबाट अध्यागमन नियम सबै विदेशी नागरिकका लागि समान रूपमा लागू हुने देखिन्छ। कुनै निश्चित देशका नागरिक मात्र कारबाहीमा पर्ने अवस्था नभई नियम उल्लंघन गर्ने विभिन्न देशका नागरिकमाथि कारबाही हुने गरेको तथ्यांकले देखाउँछ।