काठमाडौं। फेसबुक र इन्स्टाग्राम सञ्चालन गर्ने कम्पनी मेटाले बालबालिकालाई जानाजानी सामाजिक सञ्जालको लत लगाउने गरी आफ्ना प्लेटफर्म विकास गरेको आरोपमा अमेरिकामा कानुनी चुनौतीको सामना गरिरहेको छ।

क्यालिफोर्नियाको ओकल्यान्डस्थित अदालतमा मंगलबार सुरु भएको सुनुवाइमा अमेरिकाका विभिन्न राज्यका अभियोजनकर्ताले मेटाले बालबालिका तथा किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा पर्न सक्ने नकारात्मक प्रभावबारे जानकारी हुँदाहुँदै पनि आफ्नो प्लेटफर्मको प्रयोग बढाउने रणनीति अपनाएको आरोप लगाएका छन्।

यो मुद्दा मेटाले सामना गरिरहेको अहिलेसम्मकै महत्वपूर्ण कानुनी चुनौतीमध्ये एक मानिएको छ। सुनुवाइमा अमेरिकी राज्यका अभियोजनकर्ता र मेटाका कानुनी प्रतिनिधिले करिब छ सातासम्म आफ्ना तर्क र प्रमाण प्रस्तुत गर्नेछन्।

मुद्दा सन् २०२३ मा न्यूयोर्क, क्यालिफोर्नियासहित अमेरिकाका २९ राज्यले संयुक्त रूपमा दायर गरेको मुद्दाका आधारमा अघि बढेको हो। ती राज्यहरूले मेटाले बालबालिकाको गोपनीयता संरक्षणसँग सम्बन्धित संघीय तथा राज्यस्तरीय कानुन उल्लङ्घन गरेको दाबी गरेका छन्।

क्यालिफोर्निया राज्यका वकिलहरूले मेटालाई ११ र १२ वर्षका ठूलो सङ्ख्याका बालबालिका इन्स्टाग्राममा रहेको जानकारी हुँदाहुँदै पनि उनीहरूलाई प्लेटफर्मबाट टाढा राख्न प्रभावकारी कदम नचालेको आरोप लगाएका छन्।

राज्यका पक्षले मेटाले बालबालिका र किशोरकिशोरीलाई आकर्षित गर्ने तथा उनीहरूलाई लामो समयसम्म प्लेटफर्ममा राख्ने उद्देश्यले विभिन्न सुविधा विकास गरेको दाबी गरेको छ।

अभियोजन पक्षका अनुसार मेटाका आन्तरिक अनुसन्धान, कर्मचारीबीच भएका इमेल तथा कम्पनीका उच्च तहमा भएका सञ्चारका अभिलेखले पनि प्लेटफर्मको अत्यधिक प्रयोग र किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यबीचको सम्बन्धबारे कम्पनी जानकार रहेको देखाउँछन्।

क्यालिफोर्नियाकी प्रमुख अभियोजनकर्ता मेगन ओ’निलले अदालतमा प्रस्तुत गरेको एउटा आन्तरिक अनुसन्धानमा पाँचमध्ये एक किशोरकिशोरीले इन्स्टाग्राम प्रयोग गरेपछि आफूलाई झन् नराम्रो महसुस हुने बताएको उल्लेख रहेको दाबी गरिन्।

उनले मेटाले सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गरेको धारणा र कम्पनीका आन्तरिक अनुसन्धानबीच ठूलो अन्तर रहेको आरोप लगाइन्।

मेटाका प्रमुख कानुनी प्रतिनिधि पल स्मिड्टले भने राज्यका अभियोजनकर्ताले प्रस्तुत गरेका तथ्याङ्कलाई एकतर्फी रूपमा व्याख्या गरेको दाबी गरेका छन्।

उनले एउटै अनुसन्धानमा पाँचमध्ये एक किशोरकिशोरीले इन्स्टाग्रामका कारण आफूलाई नराम्रो महसुस भएको बताए पनि ४१ प्रतिशतले राम्रो अनुभव भएको र अर्को ४१ प्रतिशतले कुनै प्रभाव नपरेको बताएका तथ्यलाई पनि अदालतसमक्ष प्रस्तुत गरे।

मेटाले सामाजिक सञ्जालको प्रयोगका कारण केही व्यक्तिले समस्या भोग्न सक्ने कुरा स्वीकार गरे पनि त्यसलाई वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित भएको ‘लत’को रूपमा परिभाषित गर्न नमिल्ने तर्क गरेको छ।

मेटाका प्रतिनिधिले फेसबुक र इन्स्टाग्रामलाई मानिसलाई लत लगाउने उद्देश्यले डिजाइन नगरिएको बताएका छन्। कम्पनीका अनुसार सामाजिक सञ्जालको प्रयोग नियन्त्रण गर्न प्रयोगकर्तालाई सहयोग पुग्ने विभिन्न उपकरणसमेत उपलब्ध गराइएको छ।

मेटाले प्रयोगकर्ताको उमेर पहिचान गर्ने विषयमा पनि कानुनी चुनौती रहेको जनाएको छ। कम्पनीका कानुनी प्रतिनिधिका अनुसार बालबालिकालाई प्लेटफर्मबाट रोक्न प्रत्येक प्रयोगकर्ताको उमेर प्रमाणीकरण गर्न व्यक्तिगत विवरण सङ्कलन गर्नुपर्ने हुन्छ। तर बालबालिकाको गोपनीयता संरक्षणसम्बन्धी कानुनले त्यस्ता विवरणको सङ्कलन तथा प्रयोगमा समेत सीमितता लगाएको मेटाको तर्क छ।

अभियोजन पक्षले भने मेटाको व्यापारिक मोडल नै प्रयोगकर्तालाई सकेसम्म लामो समय प्लेटफर्ममा सक्रिय राख्ने र उनीहरूबाट ठूलो मात्रामा तथ्याङ्क सङ्कलन गर्ने रहेको आरोप लगाएको छ।

ओ’निलले मेटाले आफ्ना प्लेटफर्मको सम्भावित नकारात्मक प्रभावबारे जानकारी पाएपछि पनि किशोरकिशोरीलाई प्रयोगकर्ता बनाउन र उनीहरूलाई प्लेटफर्ममा टिकाइराख्न प्राथमिकता दिएको दाबी गरिन्।

उनका अनुसार मेटाका आन्तरिक दस्तावेजमा किशोरकिशोरीले इन्स्टाग्राम प्रयोग गर्दाको अनुभवलाई लतमा परेको व्यक्तिको अनुभवसँग तुलना गरेको समेत भेटिन्छ।

अभियोजन पक्षले मेटाका केही सुविधाले प्रयोगकर्तालाई बारम्बार प्लेटफर्ममा फर्किन र लामो समयसम्म स्क्रोल गर्न प्रेरित गर्ने दाबी गरेको छ। यस्तो डिजाइनले बालबालिकालाई पढाइ, परिवार, सामाजिक सम्बन्ध तथा अन्य स्वस्थ गतिविधिबाट टाढा लैजान सक्ने उनीहरूको तर्क छ।

मुद्दा दायर गर्ने अमेरिकी राज्यहरूले मेटाबाट ठूलो रकम क्षतिपूर्तिसमेत माग गरेका छन्। उनीहरूले बालबालिकाको सामाजिक सञ्जाल प्रयोगसँग सम्बन्धित नीतिमा परिवर्तन गर्नुपर्ने मागसमेत गरेका छन्।

राज्यका पक्षले प्रयोगकर्ताले पोस्टमा दिएको ‘लाइक’को सङ्ख्यालाई अत्यधिक महत्व दिने व्यवस्था हटाउन तथा अनिश्चित समयसम्म स्क्रोल गरिरहन सकिने सुविधा नियन्त्रण गर्नुपर्ने माग गरेका छन्।

मेटाले भने आफ्ना प्लेटफर्मबाट किशोरकिशोरीले प्राप्त गरेका सकारात्मक अनुभवलाई राज्यका अभियोजनकर्ताले बेवास्ता गरेको आरोप लगाएको छ।

मुद्दाको केन्द्रमा सामाजिक सञ्जालले बालबालिका तथा किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा पार्ने प्रभाव रहेको छ।

अभियोजन पक्षले मेटालाई आफ्नै अनुसन्धानबाट सम्भावित जोखिमबारे जानकारी भएको दाबी गरिरहेको छ। विशेषगरी सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोग, आत्मसम्मानमा कमी, असन्तुष्टि तथा मानसिक दबाबसँग सम्बन्धित विषयलाई कम्पनीले पहिल्यै पहिचान गरेको उनीहरूको दाबी छ।

मेटाले भने सामाजिक सञ्जाल प्रयोग र मानसिक स्वास्थ्यबीचको सम्बन्धलाई लिएर वैज्ञानिक अनुसन्धानबाट सामाजिक सञ्जालको ‘लत’ निश्चित रूपमा प्रमाणित भइसकेको निष्कर्ष निकाल्न नसकिने तर्क गरेको छ।

यस मुद्दामा अदालतले आगामी साताहरूमा मेटाका आन्तरिक दस्तावेज, कर्मचारीका अभिलेख, अनुसन्धान तथा कम्पनीका सार्वजनिक अभिव्यक्तिसहित विभिन्न प्रमाणमाथि विचार गर्नेछ।