काठमाडौं। राष्ट्रिय गौरवका आयोजनामध्ये एक मानिएको १४० मेगावाट क्षमताको जलाशययुक्त तनहुँ जलविद्युत आयोजना निर्माणको समग्र भौतिक प्रगति ७५.५ प्रतिशत पुगेको छ।

नेपाल विद्युत प्राधिकरणको पूर्ण स्वामित्वमा रहेको तनहुँ हाइड्रोपावर लिमिटेडले प्रवर्द्धन गरिरहेको आयोजनामा बाँध, विद्युतगृह, प्रसारण लाइन तथा विद्युतीय उपकरण जडानलगायतका अधिकांश काम तीव्र गतिमा अघि बढिरहेका छन्।

नेपाल सरकार, नेपाल विद्युत प्राधिकरण तथा एसियाली विकास बैंक (एडीबी), जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) र युरोपेली लगानी बैंक (ईआईबी)को सहुलियतपूर्ण ऋण सहयोगमा निर्माण भइरहेको यस आयोजनालाई देशको ऊर्जा सुरक्षासँग जोडिएको महत्वपूर्ण पूर्वाधारका रूपमा हेरिएको छ।

सेती नदीमा निर्माणाधीन आयोजनाअन्तर्गत बाँध तथा हेडवर्क्स निर्माणको जिम्मा पाएको प्याकेज–१ को भौतिक प्रगति ५९ प्रतिशत पुगेको कम्पनीले जनाएको छ।

सोङदा-कालिका संयुक्त उपक्रमले निर्माण गरिरहेको १४० मिटर अग्लो मुख्य बाँधमा सेती नदीलाई डाइभर्सन सुरुङमार्फत मोडिएपछि २०८१ चैत ७ गतेदेखि मुख्य संरचनाको कंक्रिटिङ सुरु गरिएको थियो।

हाल बाँधको दायाँ र बायाँ किनारमा ग्राउटिङ ग्यालरी सुरुङ, ड्रिलिङ तथा कंक्रिटिङ कार्य एकसाथ सञ्चालन भइरहेका छन्। बाँध निर्माण तीव्र बन्दै जाँदा आयोजनाको समग्र प्रगति पनि उल्लेखनीय रूपमा बढिरहेको कम्पनीको भनाइ छ।

आयोजनाको दोस्रो प्याकेजअन्तर्गत विद्युतगृह तथा इलेक्ट्रोमेकानिकल उपकरण जडानको प्रगति ७७ प्रतिशत पुगेको छ।

चीनको सिनो हाइड्रो कर्पोरेसनले निर्माण गरिरहेको यस खण्डमा सबै भूमिगत संरचनाको उत्खनन सम्पन्न भइसकेको छ। विद्युतगृह, सर्ज ट्याङ्क, केवल सुरुङ तथा टेलरेस संरचनाको कंक्रिटिङ पनि सकिएको छ।

हाल टर्बाइन, जेनेरेटर, मुख्य इन्लेट भल्भसहितका प्रमुख उपकरण जडान भइरहेका छन्। २१३.३ मिटर लामो पेनस्टक पाइपमध्ये २११.३ मिटर जडान सम्पन्न भइसकेको छ भने बाँकी भागमा रङरोगन तथा प्राविधिक परीक्षण जारी रहेको कम्पनीले जनाएको छ।

उत्पादित विद्युत राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोड्न निर्माण भइरहेको दमौली–भरतपुर २२० केभी प्रसारण लाइनको काम पनि उल्लेखनीय गतिमा अघि बढेको छ।

भारतीय कम्पनी केइसी इन्टरनेशनल लिमिटेडले निर्माण गरिरहेको ३३ किलोमिटर लामो प्रसारण लाइनको समग्र प्रगति ७८ प्रतिशत पुगेको छ।

कुल ९४ वटा टावरमध्ये ७९ वटाको जग निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ भने ६९ वटा टावर खडा गरिसकिएको छ। चितवन खण्डमा आवश्यक रुख छपान कार्य सम्पन्न गरी प्रतिवेदन बागमती प्रदेश वन निर्देशनालयमा बुझाइसकिएको छ भने तनहुँतर्फको प्रक्रिया जारी छ।

आयोजनामा लगानी गरेका एडीबी र जाइकाका प्रतिनिधिमण्डलले हालै निर्माणस्थलको निरीक्षण गरेका छन्।

निरीक्षणका क्रममा निर्माणको प्रगति, वातावरणीय सुरक्षण, सामाजिक उत्तरदायित्व तथा स्थानीय समुदायसँग भइरहेको समन्वयबारे समीक्षा गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।

आयोजनाबाट प्रभावित व्यास नगरपालिकाका बेतेनी, झापुटार, होक्सेटार र बेलवास क्षेत्रका स्थानीयसँग नियमित छलफल भइरहेको छ।

स्थानीयले उठाएका धुलो र ध्वनि प्रदूषण नियन्त्रण, वर्षायामअघि नदी किनार संरक्षण, ग्याविन संरचना निर्माण तथा आपत्कालीन अवस्थाका लागि साइरन जडानजस्ता विषयलाई प्राथमिकताका साथ कार्यान्वयन गरिरहेको कम्पनीले जनाएको छ।

आयोजनाले जैविक विविधता संरक्षणका कार्यक्रमलाई पनि सँगसँगै अघि बढाएको जनाएको छ।

मत्स्य संरक्षणका लागि आयोजना क्षेत्रमा मत्स्य ह्याचरी सञ्चालनमा ल्याइएको छ भने मादी नदी क्षेत्रमा ‘नो नेट लस’ सिद्धान्तअनुसार ‘मादी अफसेट योजना’ परिमार्जन गर्ने सहमति भएको छ।

यसले आयोजना निर्माणसँगै प्राकृतिक स्रोत र जैविक विविधताको संरक्षणलाई पनि समान प्राथमिकतामा राखिएको देखाउँछ।

आयोजना प्रभावित क्षेत्रमा उपभोक्ता समितिमार्फत हालसम्म ९६ वटा सामुदायिक विकास आयोजना सम्पन्न भइसकेका छन्।

यसअन्तर्गत ट्रस पुल, झोलुङ्गे पुलका लागि लठ्ठा आपूर्ति, विद्यालय भवन निर्माणलगायत सात वटा पूर्वाधार आयोजना अहिले कार्यान्वयनको चरणमा छन्।

त्यसैगरी, लैङ्गिक समानता तथा सामाजिक समावेशीकरण कार्यक्रममार्फत ऋषिङ गाउँपालिका–८ पल्ट्याङका मगर समुदायका महिलालाई बेमौसमी तरकारी खेतीसम्बन्धी तालिम, वित्तीय साक्षरता, कृषि सामग्री तथा हाते ट्र्याक्टर वितरण गरिएको छ।

मध्यवर्ती क्षेत्रभित्रको जग्गा अधिग्रहण र मुआब्जा वितरण प्रक्रिया थप पारदर्शी बनाउन मुआब्जा निर्धारण समितिका पदाधिकारीलाई सुरक्षण नीति सम्बन्धी अभिमुखीकरणसमेत सञ्चालन गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।

यसैबीच, तनहुँ हाइड्रोपावर लिमिटेडले प्रवर्द्धन गर्न लागेको १२६ मेगावाट क्षमताको तल्लो सेती जलविद्युत आयोजना पनि तयारी चरणमा पुगेको छ।

कम्पनीका अनुसार आयोजनाको विस्तृत आयोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार भइसकेको छ भने वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन प्रतिवेदन वन तथा वातावरण मन्त्रालयमा पेश गरिएको छ।

प्रभावित क्षेत्रको स्थलगत अध्ययन, तथ्याङ्क सङ्कलन तथा मुआब्जा निर्धारणसम्बन्धी प्रारम्भिक प्रक्रिया सम्पन्न भइसकेको छ। साथै, आयोजनाको अन्वेषण सुरुङ पोर्टल निर्माण सफलतापूर्वक सम्पन्न भएसँगै आगामी निर्माण प्रक्रियाका लागि आवश्यक आधार तयार भएको कम्पनीले जनाएको छ।

तनहुँ जलविद्युत आयोजना सम्पन्न भएपछि राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा १४० मेगावाट विद्युत थपिनेछ। यसले आन्तरिक विद्युत आपूर्ति सुदृढ बनाउनुका साथै ऊर्जा निर्यातको दीर्घकालीन लक्ष्य हासिल गर्न पनि महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

निर्माणसँगै वातावरण संरक्षण, स्थानीय समुदायको सहभागिता र सामाजिक विकासलाई समानान्तर रूपमा अघि बढाइएकाले यस आयोजनालाई नेपालका बहुआयामिक जलविद्युत परियोजनामध्ये एक उदाहरणीय आयोजनाका रूपमा समेत हेरिएको छ।