काठमाडौं। आकाशमा चन्द्रमा रातो हुँदै गएको देखियो भने अचम्म नमान्नुहोस्। आगामी अगस्ट २८ मा आकाशमा यस्तै अद्भुत दृश्य देखिँदैछ, जब चन्द्रमाको झण्डै पूरै भाग पृथ्वीको छायामा पर्नेछ।

खगोलीय हिसाबले यो खण्डग्रास चन्द्रग्रहण हो। तर दृश्य भने पूर्ण चन्द्रग्रहणको ‘ब्लड मुन’ भन्दा खासै कम रोचक हुने छैन। ग्रहणको उत्कर्षमा चन्द्रमाको ९६.२ प्रतिशत भाग पृथ्वीको गाढा छायाभित्र पुग्नेछ।

बाँकी सानो भाग मात्र उज्यालो रहनेछ। त्यसैले यसपटकको चन्द्रमा रातो–सुन्तला रङमा देखिन सक्नेछ। यही कारण यसलाई ‘लगभग ब्लड मुन’ भनिएको हो।

किन रातो हुन्छ चन्द्रमा ?

चन्द्रग्रहण त्यतिबेला हुन्छ, जब सूर्य, पृथ्वी र चन्द्रमा एउटै दिशामा पर्दै पृथ्वी बीचमा आउँछ। पृथ्वीले सूर्यको प्रत्यक्ष प्रकाश छेक्दा चन्द्रमा आफ्नो छायाभित्र पस्छ।

तर पृथ्वीको वायुमण्डलले सूर्यको प्रकाशलाई पूरै रोक्दैन। वायुमण्डलबाट गुज्रिँदा नीलो प्रकाश बढी छरिन्छ भने रातो र सुन्तला प्रकाश केही हदसम्म पार भएर चन्द्रमातर्फ पुग्छ।

त्यही रातो प्रकाश चन्द्रमाको सतहमा पर्दा ग्रहण लागेको चन्द्रमा रातो, तामाको वा सुन्तला रङको देखिन सक्छ। यही दृश्यलाई लोकप्रिय भाषामा ‘ब्लड मुन’ भनिन्छ।

अगस्ट २८ को ग्रहण उत्कर्षमा पुग्दा चन्द्रमाको ९६.२ प्रतिशत सतह पृथ्वीको गाढा छाया अर्थात् उम्ब्राभित्र हुनेछ।

ग्रहणको सुरुवात भने अगस्ट २७ को रातिबाट हुनेछ। सुरुमा चन्द्रमा पृथ्वीको हल्का बाहिरी छायामा प्रवेश गर्नेछ। त्यसपछि गाढा छाया चन्द्रमाको सतहतर्फ फैलिँदै जाँदा वास्तविक खण्डग्रास ग्रहण देखिन थाल्नेछ।

अमेरिकी पूर्वी समयअनुसार ग्रहणको उत्कर्ष अगस्ट २८ बिहान १२ः१२ बजे हुनेछ। त्यसपछि चन्द्रमा बिस्तारै पृथ्वीको छायाबाट बाहिर निस्कनेछ।

कहाँ-कहाँ देखिन्छ ?
यो खगोलीय घटना उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, युरोप र अफ्रिकाका विभिन्न भागबाट देखिनेछ।

उत्तर र दक्षिण अमेरिका यसका लागि सबैभन्दा अनुकूल क्षेत्रमा पर्नेछन्। त्यहाँबाट ग्रहणको सुरुदेखि अन्त्यसम्मको चरण हेर्न सकिनेछ।

युरोपमा भने अगस्ट २८ को बिहान ग्रहण देखिनेछ। केही स्थानमा चन्द्रमा अस्ताउनुअघि खण्डग्रास चरणसम्म मात्र अवलोकन गर्न सकिनेछ।

सूर्यग्रहण हेर्दा जस्तो विशेष चस्मा चन्द्रग्रहणका लागि आवश्यक पर्दैन। आकाश सफा छ भने खुला ठाउँबाटै नाङ्गो आँखाले हेर्न सकिन्छ।

दूरबिन वा टेलिस्कोप भए पृथ्वीको छाया चन्द्रमाको सतहमा बिस्तारै फैलिँदै गएको र हट्दै गएको दृश्य अझ प्रस्ट देख्न सकिन्छ।