एजेन्सी। यमनका हुथी विद्रोहीको बढ्दो सैन्य गतिविधि रोक्न चीनले इरानसँग आग्रह गरेको दाबी गरिएको छ। साउदी अरबको अनुरोधपछि बेइजिङले तेहरानसँग यस विषयमा कूटनीतिक पहल गरेको तीन इरानी स्रोतले बताएका छन्।

पछिल्लो समय हुथीहरूले लाल सागरको तटीय क्षेत्र र बाब अल-मन्देब आसपास सैन्य गतिविधि बढाएपछि साउदी अरबले चीनसँग सहयोग मागेको स्रोतहरूको दाबी छ।

हुथी गतिविधि बढ्दा लाल सागर हुँदै हुने अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार र साउदी अरबको तेल निर्यात प्रभावित हुन सक्ने चिन्ता बढेको छ।

चीनले सार्वजनिक रूपमा भने क्षेत्रीय तनाव घटाउन, संवाद अघि बढाउन र समुद्री मार्ग सुरक्षित राख्न आह्वान गर्दै आएको छ। तर, स्रोतहरूका अनुसार इरानसँगको निजी कूटनीतिक सन्देश तुलनात्मक रूपमा कडा थियो।

बेइजिङले इरानलाई आफ्नो प्रभाव प्रयोग गरेर हुथीहरूलाई लाल सागरमा थप सैन्य गतिविधि नगर्न र क्षेत्रीय संकट विस्तार हुन नदिन आग्रह गरेको बताइएको छ।

चीनको आग्रहमा इरानले क्षेत्रीय स्थिरताका लागि सबैभन्दा पहिले आफूविरुद्ध जारी अमेरिकी–इजरायली युद्ध अन्त्य हुनुपर्ने जवाफ दिएको स्रोतहरूले बताएका छन्।

तर, हुथीहरूलाई नियन्त्रणमा नलिए आर्थिक दबाब वा अन्य कदम चाल्ने चेतावनी चीनले नदिएको उनीहरूको दाबी छ।

चिनियाँ पक्षले यमन र लाल सागरसम्म क्षेत्रीय तनाव विस्तार गर्न नहुने बताएको स्रोतहरूको भनाइ छ। सबै देशको सार्वभौमिकता र सुरक्षाको सम्मान गर्नुपर्ने तथा नागरिकका लागि महत्त्वपूर्ण संरचनामाथि आक्रमण रोक्नुपर्नेमा चीनले जोड दिएको बताइएको छ।

इरानी विदेश मन्त्रालय र साउदी सरकारको सञ्चार कार्यालयले भने यस विषयमा तत्काल सार्वजनिक प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।

लाल सागर र बाब अल-मन्देब चीनका लागि व्यापारिक मार्ग मात्र होइन, ऊर्जा सुरक्षासँग पनि जोडिएका छन्।

इरान चीनका लागि प्रमुख तेल आपूर्तिकर्तामध्ये एक हो। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा इरानले समुद्री मार्गबाट निर्यात गरेको तेलको ठूलो हिस्सा चीन पुगेको थियो।

अर्कोतर्फ, होर्मुज क्षेत्रमा तनाव बढिरहेकै बेला लाल सागरमा समेत हुथी गतिविधि तीव्र भए मध्यपूर्वका दुई प्रमुख समुद्री मार्ग प्रभावित हुन सक्ने जोखिम छ।

होर्मुजबाट हुने ऊर्जा आपूर्ति र लाल सागरबाट हुने व्यापारिक आवागमनमा अवरोध आए त्यसको असर विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा पर्न सक्छ।

मध्यपूर्व मामिलाका विश्लेषक एलेक्स वातान्काका अनुसार चीनको मध्यपूर्वमा आर्थिक हित इरानसँगको सम्बन्धभन्दा धेरै व्यापक छ। चीनको खाडी क्षेत्रका देशहरूसँग ठूलो व्यापारिक सम्बन्ध छ।

त्यसैले इरानमाथि प्रभाव प्रयोग गरेर लाल सागरको तनाव कम गर्नु चीनका लागि रणनीतिक प्राथमिकता हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

अमेरिकी प्रतिबन्ध र आर्थिक दबाबका बीच चीन इरानका लागि महत्वपूर्ण व्यापारिक साझेदार बनेको छ।

इरानी तेलको ठूलो बजार चीन हो। तेल उद्योगमा लगानी र आर्थिक सहयोग गर्न सक्ने सीमित साझेदारमध्ये चीनलाई तेहरानले महत्वपूर्ण रूपमा हेर्ने गरेको छ।

सन् २०२३ मा इरान र साउदी अरबबीच कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापना गराउन पनि चीनले मध्यस्थता गरेको थियो। यसले पश्चिम एसियामा बेइजिङको बढ्दो कूटनीतिक भूमिकालाई देखाएको थियो।

सन् २०२१ मा चीन र इरानबीच २५ वर्षे सहकार्य सम्झौता भएको थियो। तर सम्झौताअनुसार गैरतेल क्षेत्रमा अपेक्षित लगानी र व्यापार विस्तार हुन नसकेको भन्दै इरानभित्रै असन्तुष्टि पनि देखिँदै आएको छ।

त्यसैले चीनसँगको सम्बन्ध महत्वपूर्ण भए पनि हुथीसम्बन्धी निर्णयमा बेइजिङको आग्रह मात्रै निर्णायक नहुने इरानी स्रोतहरूको दाबी छ।

यमनमा लामो समयदेखि सक्रिय हुथी आन्दोलनले साउदी प्रभाव र हस्तक्षेपको विरोध गर्दै आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तार गरेको छ।

पश्चिमी मुलुक तथा केही इरानी स्रोतका अनुसार हुथीहरूलाई इरानले हतियार, तालिम र आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको छ। तेहरानले भने हुथीमाथिको आफ्नो प्रभावलाई लिएर गरिने सबै दाबी स्वीकार गर्दै आएको छैन।

हुथी गतिविधि यमनको सीमाभन्दा बाहिर लाल सागर र बाब अल–मन्देबको समुद्री सुरक्षासँग जोडिएपछि यसको अन्तर्राष्ट्रिय प्रभावसमेत बढेको छ।

यही कारण चीनले इरानमार्फत हुथीमाथि प्रभाव प्रयोग गर्ने प्रयास गरेको हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।