काठमाडौं । मंगल ग्रहमा कुनै समय जीवन थियो कि थिएन भन्ने बहसलाई नासाको नयाँ खोजले फेरि तताएको छ।

नासाको ‘पर्सिभरेन्स’ रोभरले जेजेरो क्रेटरबाट संकलन गरेको एउटा चट्टानमा जीवनसँग सम्बन्धित हुन सक्ने रासायनिक संकेत भेटिएको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। चट्टानमा भेटिएका केही जैविक पदार्थ र खनिजको संयोजन पृथ्वीमा सूक्ष्मजीवी गतिविधिसँग जोडिने संरचनासँग मिल्दोजुल्दो देखिएको हो।

तर वैज्ञानिकहरूले यसलाई मंगलमा जीवन भेटिएको प्रमाण भने मानेका छैनन्। यी संरचना जीवनबाहेकका प्राकृतिक रासायनिक प्रक्रियाबाट पनि बन्न सक्ने भएकाले थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

पर्सिभरेन्सले जेजेरो क्रेटरमा प्राचीन नदी र तालका अवशेष खोज्दै आएको छ। कुनै समय पानी रहेको मानिएको यही क्षेत्रमा रोभरले ‘चेयाभा फल्स’ नाम दिइएको चट्टानमा अनौठा दाग फेला पारेको थियो।

रोभरमा रहेका पिक्सल र शर्लक उपकरणबाट गरिएको परीक्षणमा भिभियानाइट र ग्रेगाइटजस्ता खनिज भेटिए। पृथ्वीमा यस्ता खनिज केही अवस्थामा जैविक प्रक्रियासँग सम्बन्धित हुने गरेका छन्।

यही कारण वैज्ञानिकहरूको ध्यान उक्त चट्टानतर्फ तानिएको हो।

इम्पेरियल कलेज लन्डनका वैज्ञानिक सञ्जीव गुप्तासहितको टोलीले चट्टानको संरचना र खनिजबारे अध्ययन गरेको हो। अध्ययनले मंगलको प्राचीन वातावरणमा जीवनका लागि अनुकूल रासायनिक प्रक्रिया भएको हुन सक्ने सम्भावना देखाएको छ।

तर यसको अर्को पाटो पनि छ। यस्तै खनिज जीवनको उपस्थितिबिना हुने रासायनिक प्रतिक्रियाबाट समेत बन्न सक्छन्। त्यसैले अहिले नै मंगलमा जीवन थियो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

पर्सिभरेन्सले सोही चट्टानको नमुना सुरक्षित राखेको छ। त्यसलाई ‘सफायर क्यानियन’ नाम दिइएको छ। भविष्यमा उक्त नमुना पृथ्वीमा ल्याएर अत्याधुनिक प्रयोगशालामा परीक्षण गर्न सकिएमा यसको वास्तविक उत्पत्तिबारे अझ स्पष्ट जानकारी मिल्ने अपेक्षा छ।

मंगलमा पानी थियो, जैविक पदार्थ थिए र जीवनका लागि अनुकूल वातावरणसमेत हुन सक्ने संकेत यसअघि नै भेटिएका छन्। अब वैज्ञानिकको मुख्य प्रश्न एउटै छ, त्यहाँ जीवनको रासायनिक छाप पनि थियो कि थिएन ?

पर्सिभरेन्सले संकलन गरेको यही चट्टानले त्यसको उत्तरतर्फ महत्वपूर्ण बाटो खोल्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको अपेक्षा छ।