एजेन्सी। भारतको तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको अन्तरिक्ष प्रविधि क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य थप विस्तार भएको छ।

नियर–स्पेस प्रविधिमा काम गर्ने भारतीय स्टार्टअप ‘रेड बेलुन एरोस्पेस’ र आर्मेनियाको ‘बाजुम क्यु स्पेस रिसर्च ल्याबोरेटोरी’बीच उच्च-अल्टिच्युड बेलुन प्रविधि तथा नियर–स्पेस परीक्षण क्षमताको संयुक्त विकासका लागि समझदारीपत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर भएको छ।

यो सहकार्यको मुख्य उद्देश्य पृथ्वीको सतहदेखि बाह्य अन्तरिक्षसम्मको मध्यवर्ती क्षेत्र अर्थात् स्ट्र्याटोस्फियरमा अनुसन्धान तथा व्यावसायिक प्रयोगलाई तीव्र बनाउनु हो। दुवै संस्थाले आफ्नो प्राविधिक क्षमता संयोजन गर्दै उन्नत एयरोस्पेस अनुसन्धानका नयाँ सम्भावना खोज्ने लक्ष्य राखेका छन्।

सम्झौताअनुसार दुवै पक्षले संयुक्त रूपमा स्ट्र्याटोस्फेरिक उडान परीक्षण गर्नेछन् र उच्च-अल्टिच्युड बेलुन प्लेटफर्ममा प्रयोगात्मक पेलोडहरू जडान गर्नेछन्। यसले अनुसन्धानकर्ता र प्रविधि विकासकर्तालाई महँगो भूउपग्रह प्रक्षेपणबिना नै वास्तविक नियर–स्पेस वातावरणमा आफ्ना उपकरण परीक्षण गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ।

यो परियोजनाको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) र एज–कम्प्युटिङ प्रविधिको विकास हो। प्रणालीले ग्राउन्ड स्टेसनको न्यूनतम हस्तक्षेपमा काम गर्ने, अनबोर्ड डेटा तत्काल प्रशोधन गर्ने र पेलोड सञ्चालनलाई स्वचालित रूपमा व्यवस्थापन गर्ने क्षमता विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

सहकार्यले उन्नत सञ्चार प्रणाली, पेलोड स्थिरता, रिमोट सेन्सिङ उपकरण तथा संकलित कच्चा डाटालाई उपयोगी सूचनामा रूपान्तरण गर्ने प्रविधिमा केन्द्रित अनुसन्धान गर्नेछ। यसले भविष्यमा नियर–स्पेस प्लेटफर्मलाई व्यावसायिक तथा वैज्ञानिक उपयोगका लागि थप प्रभावकारी बनाउन मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

रेड बेलुन एरोस्पेसका लागि यो सहकार्य कम्पनीको हालैको उपलब्धि ‘मिसन साना’ पछि आएको हो, जुन २७ मे २०२६ मा सम्पन्न भएको थियो। उक्त मिसनले भारतको पहिलो स्वदेशी स्ट्र्याटोस्फेरिक सुपर–प्रेसर बेलुन प्लेटफर्म ‘विस्टा’ प्रयोग गरेको थियो, जसले व्यावसायिक पेलोड बोक्न सक्ने क्षमता प्रदर्शन गरेको थियो।

यस सफलतासँगै भारत सीमित देशहरूको सूचीमा पुगेको छ, जसले यस्तो उच्च-अल्टिच्युड बेलुन प्रविधिमा स्वदेशी क्षमता विकास गरेको मानिन्छ।

आर्मेनियाको निजी अन्तरिक्ष क्षेत्रका लागि पनि यो साझेदारी महत्वपूर्ण मानिएको छ। बाजुम क्युले यसअघि आर्मेनियाको ‘एवाइएएस एयरोस्पेस सोसाइटी’सँग सहकार्य गर्दै यस्ता परियोजनामा काम गरिसकेको छ।