काठमाडाैं। आइतबार राति सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिकाको वडा नम्बर-३ मा दुई समूहबीच झडप भएपछि प्रहरीको गोली लागेर एकजना युवाको ज्यान गयो। झडपकै क्रममा ९ जना अन्य युवा र १३ जना प्रहरी घाइते भए। जसमध्ये दुई जना युवाको अवस्था गम्भीर छ।

बोलबम यात्राका क्रममा राति १२ बजेतिर डिजेको आवाज ठूलो भएको भन्दै अर्कोथरी समूहले त्यसको प्रतिवाद गरेको थियो। त्यही क्रममा परिस्थिति असामान्य बन्दै गएपछि प्रहरीले गोली चलायो। त्यही घटनाका कारण अहिले देवानगञ्जको सुरक्षा अवस्था तनावपूर्ण छ।

उक्त घटना घटेपछि राति नै जिल्ला प्रशासन कार्यालयले कर्फ्यु जारी गरेको थियो। तर, कर्फ्युका बाबजुद पनि स्थानीय नागरिकले दिउँसो १ बजेदेखि निषेधित क्षेत्र तोडेर प्रदर्शन थालेका छन् भने नेपाली सेना सडकमा उत्रिएको छ। यसले त्यहाँको अवस्था झन् जटिल बन्ने हो कि भन्ने जोखिम बढाएको छ।

अर्कोतिर, घटना एउटा सामान्य विवादका कारण घटेको सुनसरी-२ बाट निर्वाचित सांसद लालबिक्रम थापा बताउँछन्। यस्ता सामान्य विवाद गाउँघरमा भइरहने भए पनि यो असामान्य घटना भएको थापाको जिकिर छ।

देवानगञ्जमा हिन्दु र मुस्लिम दुवै समुदायका मानिसहरूको बसोबास छ। यसअघि पनि सामान्य विवाद हुने गरेको थापा स्वीकार्छन्। तर, उनका अनुसार यसपटकको यो घटनालाई भने धार्मिक द्वन्द्वका रूपमा मात्रै हेर्न मिल्दैन।

हामीले थापासँग मोबाइल संवाद गरेका छौँ। प्रस्तुत छ- नेपालवान एचडीका लागि रामचन्द्र जोशीले थापासँग गरेको मोबाइल संवादको संक्षिप्त तथा सम्पादित अंशः

आइतबार राति देवानगञ्जमा भएको यो घटनाको पृष्ठभूमि के थियो?

वास्तवमा गाउँघरमा हुने सामान्य वादविवाद भइरहन्छन्। देवानगञ्ज गाउँपालिकामा हिन्दु र मुस्लिम दुवै समुदायको बसोबास छ। प्रारम्भिक जानकारीअनुसार एउटा झन्डासम्बन्धी विषयलाई लिएर सामान्य विवाद भएको थियो। यद्यपि घटनाको वास्तविक कारणबारे अनुसन्धान जारी रहेकाले सबै तथ्य अझै सार्वजनिक भइसकेका छैनन्।

यसबीच तपाईंको एउटा अभिव्यक्ति पनि आएको थियो। ताकी-ताकी गोली हानिएको छ भनेर। त्यसरी चाहिँ किन गोली चलाएको होला?

घटनाको प्रकृति हेर्दा र गोली लागेको व्यक्तिलाई हेर्दा अत्यन्तै निर्ममतापूर्वक गोली प्रहार गरिएको छ। अब कसले र किन गोली चलायो भन्ने विषय अनुसन्धानबाट स्पष्ट हुनेछ। तर, घटना हेर्दाखेरि हामीले कल्पना गरेभन्दा निकै बाहिरको छ।

यो घटना चाहिँ दुई समूहबीचको हो कि दुई सम्प्रदायबीचको हो?

प्रारम्भिक बुझाइअनुसार मुस्लिम र हिन्दु समुदायका केही युवाबीच कुराकानी भइरहेको बेला विवाद उत्पन्न भएको देखिन्छ।

तर, यसलाई धार्मिक द्वन्द्वका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन। सामाजिक सञ्जालमा हेर्दाखेरि त्यस्तो देखिन्छ। त्यस्तो होइन।

यो युवाहरूबीच भएको घटना हो। फेरि युवाहरू त्यति धार्मिक पनि छैनन्। स्थानीय स्तरमा दुवै समुदायबीच लामो समयदेखि आपसी सद्भाव रहेको, एकअर्काको घरमा जाने-आउने, संस्कार र परम्परामा सहभागी हुने संस्कार त थियो नै।

सोमबार पानी चढाउने चलन छ हाम्रो यहाँ। त्यही क्रममा केही धार्मिक गतिविधिका लागि बाजागाजासहित ठूलो साउण्डमा पूजा गर्ने परम्परा छ। सप्तकोशीको पानी लिएर धरानमा जाने र त्यहाँ जल चढाउने कुरा पहिल्यैदेखि चलिआएको परम्परा हो।

तपाईंले यो घटनालाई सामान्य भन्नुभयो। त्यसोभए स्थानीय स्तरमै भएको यो सामान्य घटनामा प्रहरी गोली चलाउनुपर्ने अवस्थासम्म कसरी पुग्यो?

मैले पनि प्रहरीलाई सोध्दाखेरि उहाँहरूले हामीले हवाई फायर मात्रै गरेको भन्नुभएको छ। यसरी गोली लागिरहँदा अनुसन्धानका लागि हामीले माथि पहल गरेका छौँ। माथि कुराकानी भइरहेको छ। घटनाको छानबिनका लागि आयोग बनिसकेको छ। अब आयोगले प्रतिवेदन नल्याइकन आफ्नो धारणा राख्नुभन्दा पनि यस्तो संवेदनशील विषयमा प्रतिवेदनको प्रतीक्षा गर्नु राम्रो हुन्छ।

अनि घाइतेहरूको अवस्था कस्तो छ अहिले?

मैले सबै घाइतेलाई भेटेको छु। नोबेल टिचिङ अस्पताल, नर्सिङ होम र न्युरो अस्पताल विराटनगरमा गोली लागेका घाइतेहरूको उपचार भइरहेको छ।

घाइतेमध्ये दुई जनाको अवस्था अत्यन्त गम्भीर छ।

सुरक्षा व्यवस्था कस्तो छ अहिले घटना भएको क्षेत्रमा?

घटनापछि सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाइएको छ। कर्फ्यु तोडेर पनि प्रदर्शन भयो। त्यसपछि नेपाली सेनाले पनि सुरक्षा दिइरहेको छ। विशेष गरी घटना भएको क्षेत्र र पूर्व-पश्चिम राजमार्ग आसपासको क्षेत्रमा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ।

पछिल्लो समय नेपालमा यस्ता घटना दोहोरिइरहेका छन्। यसको कारण के हुन सक्छ?

यस्तो पनि हुन सक्ला- यस्ता घटना पहिले पनि नभएका भने होइनन्। पछिल्लो समय यस्ता घटनाहरू धेरै देखिनुको एउटा कारण अहिले युवामा राजनीतिक तथा सामाजिक सक्रियता बढ्नु पनि हुन सक्छ। सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमार्फत सूचना छिटो सार्वजनिक हुने भएकाले पनि यस्ता घटना धेरै भएको हुन सक्छ।

यस्ता घटनाले साम्प्रदायिक द्वन्द्व निम्त्याउने जोखिम कति रहन्छ?

यस्ता घटना हुनु आफैंमा अत्यन्तै दुःखद र चिन्ताजनक विषय हो। केही घटना योजनाबद्ध पनि हुन सक्छन् भने केही आकस्मिक परिस्थितिका कारण हुन सक्छन्। अहिले भएको घटनाको वास्तविक कारणबारे अनुसन्धान जारी रहेकाले निष्कर्षमा पुग्न हतार गर्नु उचित हुँदैन।

सरकारले उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरेर सत्यतथ्य बाहिर ल्याउने प्रक्रियालाई अघि बढाएको छ। अनुसन्धान प्रतिवेदन आएपछि घटनाबारे स्पष्ट जानकारी प्राप्त हुनेछ।