काठमाडौं। चीनसँगको प्रमुख व्यापारिक नाका तातोपानी अझै पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउन सकेको छैन। बाह्रबिसे-कोदारी सडकखण्डका विभिन्न स्थानमा पहिरो र सडक भासिएपछि २६ दिनदेखि नाकाबाट हुने आयात-निर्यात लगभग ठप्प अवस्थामा रहेको छ।

नेपाल-चीन जोड्ने अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मार्गअन्तर्गतको बाह्रबिसे–कोदारी सडकखण्ड २६ किलोमिटर लामो छ। भोटेकोसी गाउँपालिका–२ को कोदारीस्थित इको क्षेत्रमा असार ३१ गते पहिरो गएर सडक भासिएपछि दुई देशबीचको सडक सम्पर्क प्रभावित भएको हो।

अरनिको राजमार्गअन्तर्गत डाकलाङ क्षेत्रमा साउन ३ गतेदेखि तथा लिपिङ बजारनजिक साउन १९ गतेदेखि वर्षाका कारण सडक अवरुद्ध छ। कोदारी, डाकलाङलगायत क्षेत्रमा पहिरो जाने क्रम अझै नरोकिँदा तातोपानी भन्सारबाट हुने व्यापारिक गतिविधि प्रभावित भएको छ।

तातोपानी भन्सार कार्यालयका प्रमुख भन्सार अधिकृत दीपेन्द्रप्रकाश गिरीका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा सरकारले उक्त नाकाबाट २५ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। तर सडक अवरुद्ध भएपछि भन्सारको नियमित कामसमेत प्रभावित भएको छ।

‘सडक अवरुद्ध हुने क्रम जारी छ। भन्सारबाट कुनै काम हुन सकेको छैन,’ गिरीले भने, ‘दुई देशबीचको व्यापारमा मात्र होइन, आवतजावत गर्नसमेत कठिन भएको छ।’

भोटेकोसीको लार्चामा रहेको तातोपानी सुक्खा बन्दरगाहसमेत पहिरोको जोखिममा छ। बन्दरगाह आसपासको माथिल्लो भागबाट पहिरो खस्ने क्रम रहेकाले व्यापारिक गतिविधि सञ्चालन गर्न थप चुनौती भएको हो।

सडक अवरुद्ध हुँदा दसैँ–तिहारलाई लक्षित गरी ल्याइएका सामान, स्याउ, लसुनलगायत खाद्यवस्तु तथा विभिन्न उद्योग र निर्माण आयोजनाका सामग्री बोकेका कन्टेनर चीनकै विभिन्न क्षेत्रमा रोकिएका छन्। भन्सार कार्यालयका अनुसार करिब ५०० कन्टेनर चिनियाँ क्षेत्रमा रोकिएका छन् भने नेपालतर्फ कोदारीमाथि ४६ कन्टेनर अलपत्र छन्। रोकिएका सामानको मूल्य करिब २० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रहेको बताइएको छ।

तातोपानी नाका हुँदै व्यापार गर्ने व्यवसायी पनि लामो समयदेखि समस्यामा परेका छन्। सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष बुद्धराज बस्नेतका अनुसार नाका बन्द हुँदा व्यवसायीसँगै ठूलो संख्यामा मजदुर र ढुवानी तथा भन्सारसम्बन्धी काम गर्ने कामदारको रोजगारी प्रभावित भएको छ।

नाका बन्द हुँदा करिब ६४० मजदुर र ट्रान्सपोर्ट तथा भन्सारसम्बन्धी काम गर्ने थप ३०० कामदार प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएको व्यवसायीले बताएका छन्।

सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य सङ्घ तथा नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य सङ्घलगायत व्यापारिक संस्थाले उत्तरी नाका तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन सरकारसँग आग्रह गरेका छन्।

तातोपानी नाका हुँदै चीनबाट तयारी पोशाक, जलविद्युत् आयोजनाका हेभी इक्विपमेन्ट, कृषि औजार, जुत्ता-चप्पल, ब्याग, स्टेशनरी, फर्निचर, खेलौना, फलफूल, शृङ्गार सामग्री, बीउबिजन, विद्युतीय सवारीसाधन, कम्प्युटर पार्ट्स तथा उद्योगका कच्चा पदार्थलगायत सामग्री नेपाल भित्रिने गरेका छन्।

नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य सङ्घका महासचिव रामचन्द्र पराजुलीले चीनबाट आयात हुने वस्तुमा नेपाली बजार ठूलो मात्रामा निर्भर रहे पनि नाका सञ्चालनलाई सहज बनाउन सरकारको पर्याप्त ध्यान नपुगेको गुनासो गरे।

‘नेपाली बजारमा पाइने धेरै उपभोग्य वस्तु चीनबाट आयात हुने गरेका छन्,’ पराजुलीले भने, ‘तर सरकारले नाकालाई सहज बनाउन ध्यान दिएको देखिएन। यसबाट व्यवसायी मारमा परेका छन्।’

उनका अनुसार वर्षायाममा हरेक वर्ष सडक अवरुद्ध हुँदा व्यवसायीले ठूलो आर्थिक क्षति बेहोर्नुपरेको छ। पटक–पटकको अवरोधका कारण कतिपय व्यवसायी आर्थिक रूपमा धराशायी हुने अवस्थामा पुगेको उनको भनाइ छ।

चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा आयातको चाप बढ्ने समयमा नाका अवरुद्ध भएपछि समस्या थप गम्भीर बनेको छ। गत वर्ष पनि असारदेखि असोजसम्म यही क्षेत्रमा सडक अवरुद्ध हुँदा दसैँ र तिहारका लागि आयात गरिएका ठूलो परिमाणका सामान समयमै नेपाल भित्रिन सकेका थिएनन्।

डिभिजन सडक कार्यालय चरिकोटका प्रमुख इन्जिनियर नारायणदत्त भण्डारीका अनुसार डाकलाङ, घट्टेखोला र इको क्षेत्रमा पहिरोका कारण आवतजावत कठिन बनेको छ।

भोटेकोसी गाउँपालिका अध्यक्ष पासाङ नुर्पु शेर्पाले इको पहिरो नियन्त्रणका लागि चिनियाँ अनुदान प्राप्त भए पनि समयमै काम सुरु हुन नसक्दा अहिले समस्या थपिएको बताए।

उनका अनुसार इको क्षेत्रमा जमिन नै भासिएकाले सामान्य रूपमा सडक मर्मत गरेर तत्काल यातायात सञ्चालन गर्न कठिन छ। भासिएको जमिनमाथि कोदारी थामी गाउँसमेत रहेकाले स्थानीय बस्ती जोखिममा परेको छ। उक्त बस्तीमा करिब ६० परिवार बसोबास गर्छन्।

जमिन भासिँदै गएमा बस्तीको जोखिम पनि बढ्दै जाने र भासिएको माटो तथा हिलो भोटेकोसी नदीले बगाएर लैजाने अवस्था रहेको स्थानीयको भनाइ छ। त्यस्तै चारकिलोको पहिरोमाथि रहेको पन्थली गाउँमा ५० भन्दा बढी घर रहेकाले ठूला मेसिन प्रयोग गर्दा थप जोखिम हुन सक्ने स्थानीय जनप्रतिनिधिले बताएका छन्।

भोटेकोसी गाउँपालिका-२ का वडाध्यक्ष कुमार श्रेष्ठले वर्षा सुरु भएपछि मात्र पहिरो नियन्त्रण र सडक मर्मतको काम सुरु गर्ने परिपाटीका कारण हरेक वर्ष समस्या दोहोरिने गरेको बताए।

‘वर्षा सुरु हुनेबित्तिकै माथिबाट लेदो बगेर सडक नै बगाइदिने समस्याका कारण व्यवसायीहरू मर्कामा छन्,’ श्रेष्ठले भने, ‘जब वर्षा लाग्छ, पहिरो जान्छ अनि मात्र काम सुरु गर्ने परिपाटीले सास्ती भोग्नु परिरहेको छ।’

तातोपानी नाका चीनसँगको छोटो र महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्गमध्ये एक भए पनि हरेक वर्ष वर्षायाममा सडक अवरुद्ध हुने समस्या दोहोरिँदै आएको छ।

दीर्घकालीन रूपमा पहिरो नियन्त्रण र सडकको स्थायी समाधान गर्न नसक्दा व्यापार, राजस्व, ढुवानी व्यवसाय तथा सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकको आवागमनमा समेत ठूलो असर पर्दै आएको छ।