काठमाडौं। रुसले इरानलाई अत्याधुनिक सुपरसोनिक क्रुज मिसाइल विकासका लागि गोप्य रूपमा सैन्य तथा प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराइरहेको खुलासा भएको छ। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार सन् २०२३ देखि सञ्चालनमा रहेको ‘सी४३०एल’ नामक बहुवर्षीय कार्यक्रममा रुसी मिसाइल विज्ञहरू संलग्न छन्।

उक्त कार्यक्रममार्फत इरानलाई ध्वनिको गतिभन्दा कैयौँ गुणा तीव्र गतिमा उड्न सक्ने मिसाइलका लागि आवश्यक रामजेट इन्जिन प्रविधि विकास गर्न सहयोग भइरहेको बताइएको छ।

रुसी पत्राचार, यात्रा विवरण तथा सैन्य पेटेन्टको विश्लेषणमा आधारित प्रतिवेदनअनुसार अमेरिका, इजरायल र इरानबीच सैन्य तनाव तथा द्वन्द्व बढिरहेका बेला पनि यो कार्यक्रम निरन्तर सञ्चालनमा थियो।

इरानी मिसाइल विज्ञ तथा कन्फ्लिक्ट आर्मामेन्ट रिसर्चका वरिष्ठ विश्लेषक फेबियन हिन्जले रुसी सहयोगलाई इरानतर्फ भएको रणनीतिक सैन्य प्रविधिको महत्त्वपूर्ण हस्तान्तरणका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनका अनुसार यति संवेदनशील सैन्य प्रविधिको विकासमा सहयोग गर्न रुसी नेतृत्वको उच्च तहबाट राजनीतिक स्वीकृति आवश्यक हुन्छ।

रामजेट प्रविधि जहाजविरोधी तथा स्थल आक्रमण गर्ने क्रुज मिसाइलमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। सुपरसोनिक मिसाइलले अत्यधिक गति र कम उचाइमा उड्ने क्षमता राख्ने भएकाले हवाई तथा क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा प्रणालीलाई त्यस्ता मिसाइल पहिचान गरी रोक्न निकै कम समय उपलब्ध हुन्छ।

खाडी क्षेत्रमा अमेरिका र उसका सहयोगी मुलुकका उन्नत हवाई तथा क्षेप्यास्त्र प्रतिरक्षा प्रणाली तैनाथ रहेकाले यस्तो प्रविधि इरानका लागि रणनीतिक रूपमा निकै महत्त्वपूर्ण हुन सक्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार इरानले रामजेट इन्जिन प्रणाली निर्माण गर्नुका साथै त्यसको उडान परीक्षणसमेत गरिसकेको छ। तर रुसी सहयोगमा विकसित सुपरसोनिक क्रुज मिसाइल इरानी सेनाले तैनाथ गरिसकेको पुष्टि हुने प्रमाण भने फेला परेको छैन।

सीआईएका पूर्व इरानकेन्द्रित सैन्य विश्लेषक जिम ल्यामसनका अनुसार यस्तो प्रविधि प्राप्त भएमा इरानले अमेरिकी नौसेनाका जहाजविरुद्ध नयाँ स्तरको रणनीतिक क्षमता विकास गर्न सक्छ। चुहिएको रुसी पत्राचारले यस गर्मीयामसम्म पनि उक्त कार्यक्रमबारे छलफल जारी रहेको देखाएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

रुस र इरानबीच सैन्य सहकार्य निरन्तर विस्तार भइरहेका बेला यस्तो विवरण सार्वजनिक भएको हो। इरानले रुसलाई ‘साहेद’ आक्रमण ड्रोन आपूर्ति गर्दै आएको छ। ती ड्रोन युक्रेनविरुद्धको रूसी युद्धमा प्रयोग हुँदै आएका छन्। पश्चिमी अधिकारीहरूले रुसले इरानलाई स्याटेलाइट तस्बिर, ड्रोनसम्बन्धी सहयोग तथा हतियार निर्माणका सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको आरोप लगाउँदै आएका छन्।

यसैबीच, अमेरिकाले इरानी सैन्य संरचनाविरुद्धको कारबाहीलाई तीव्र बनाएको छ। अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले इरानी हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, समुद्री खानी राख्ने क्षमता तथा सञ्चार संरचनालाई लक्षित गरी सैन्य कारबाही गरिएको जनाएको छ।

सेन्टकमका अनुसार हर्मुज जलघाँटीमा व्यापारिक जहाज तथा अमेरिकी सैनिकविरुद्ध इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्स कोर (आईआरजिसी) ले गरेको प्रयास तथा आक्रमणपछि ती कारबाही अघि बढाइएको हो।

तर इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले अमेरिकी आक्रमणले सिरिकमा आयोजित विवाह समारोहलाई समेत निशाना बनाएको आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार उक्त घटनामा ५० भन्दा बढी व्यक्ति मारिएका वा घाइते भएका छन्।

इरानको सरकारी समाचार संस्था इरनाले पनि अमेरिकी आक्रमणको जवाफमा आईआरजिसीको एयरोस्पेस फोर्सले जोर्डनस्थित अमेरिकी प्रिन्स हसन एयर बेसमा ब्यालेस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हर्मुज जलघाँटी आसपासका इरानी लक्ष्यलाई केन्द्रित गरी नयाँ सैन्य आक्रमण सुरु गरिएको बताएका छन्। इरानले जलघाँटीमा थप समुद्री खानी बिछ्याउने तयारी गरिरहेको दाबी गर्दै त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप कारबाही गरिएको उनको भनाइ छ।

ट्रम्पले अमेरिकी आक्रमणको जवाफमा इरानबाट हुने कुनै पनि प्रतिक्रियाको कडा प्रतिकार गरिने चेतावनी दिएका छन्। उनले तेहरानविरुद्ध अझ ठूलो स्तरको सैन्य कारबाही हुन सक्ने संकेतसमेत गरेका छन्।