काठमाडौं । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को प्रयोग प्रविधि र अनुसन्धानमा मात्र सीमित नरही जासुसी, निगरानी तथा अन्य संवेदनशील गतिविधिमा समेत हुन थालेको पाइएको छ ।

एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकका अनुसार चीन, इरानलगायत देशसँग सम्बन्धित राज्य समर्थित समूहहरूले जातीय अल्पसङ्ख्यक, सरकारका आलोचक तथा विदेशमा रहेका विरोधीको निगरानी र सूचना संकलनका लागि एआई प्रयोग बढाइरहेका छन् ।

कम्पनीले यस वर्ष जनवरीदेखि जुलाईसम्म चीन, इरान र पश्चिम अफ्रिकाबाट सञ्चालन गरिएका राज्य प्रायोजित निगरानीका कैयौँ अभियान पहिचान गरी अवरुद्ध गरेको जनाएको छ । ती अभियानमा एआईको प्रयोगमार्फत लक्षित व्यक्तिको पहिचान, सामाजिक सञ्जाल निगरानी र गुप्तचर सूचना संकलनजस्ता गतिविधि गरिएको एन्थ्रोपिकको दाबी छ ।

कम्पनीका अनुसार हङकङका प्रजातन्त्र समर्थक, केही अल्पसङ्ख्यक समुदाय तथा विदेशमा रहेका इरानी सरकारका आलोचकहरू त्यस्ता अभियानको निशानामा परेका थिए ।

एउटा घटनामा इरानी समूहले सामाजिक सञ्जालबाट मानिसको पहिचान पत्ता लगाउने प्रणाली विकास गर्न एआई प्रयोग गरेको एन्थ्रोपिकले जनाएको छ । त्यस्तै, मालीका राष्ट्रिय सुरक्षा अधिकारीका लागि काम गर्ने एक ठेकेदारले एन्थ्रोपिककै एआई मोडेल ‘क्लाउड’ प्रयोग गरी गुप्तचर सूचना संकलनमा सहयोग पुग्ने सफ्टवेयर विकास गरेको दाबी कम्पनीको छ ।

एन्थ्रोपिकका अनुसार एआईको दुरुपयोग निगरानीमा मात्र सीमित छैन । कम्पनीले हतियार डिजाइन, शङ्कास्पद जैविक अनुसन्धान र अनलाइन ठगीका गतिविधिमा समेत आफ्ना एआई प्रणाली प्रयोग गर्ने प्रयास रोकिएको जनाएको छ ।

कम्पनीले केही जैविक अनुसन्धानमा एआईको प्रयोग भएको दाबीसमेत गरेको छ । त्यस्ता अनुसन्धानमा चिकुनगुनिया, अत्यधिक रोगजनक बर्ड फ्लू, चेचक र मङ्कीपक्ससँग सम्बन्धित भाइरसका साथै विष तथा अन्य विषाक्त पदार्थसम्बन्धी विषय समावेश रहेको बताइएको छ ।

तर यस्ता अनुसन्धानमा संलग्न वैज्ञानिकहरूको उद्देश्य अनिवार्य रूपमा हानिकारक नै थियो भन्ने पुष्टि नभएको एन्थ्रोपिकले जनाएको छ । त्यसैले अनुसन्धानमा संलग्न व्यक्तिको पहिचान सार्वजनिक नगरिएको कम्पनीको भनाइ छ ।

एन्थ्रोपिकले चिनियाँ एआई कम्पनी मुनसट र डिपसिकमाथि आफ्नो एआई प्रणालीको गोप्य प्रयोग गरी प्राप्त तथ्याङ्कबाट आफ्ना मोडेल सुधार गरेको आरोप लगाएको छ ।

कम्पनीका अनुसार मुनसटले करिब १० दिनको अवधिमा ५ हजार ३८० वटा कपटपूर्ण खातामार्फत करिब ३ लाख प्रयोगकर्ताका अनुरोध एन्थ्रोपिकको प्रणालीमा पठाएको थियो । ती अनुरोधबाट प्राप्त जानकारी आफ्ना एआई मोडेलको क्षमता सुधारमा प्रयोग गरिएको एन्थ्रोपिकको आरोप छ ।

एआई कम्पनीहरूबीच प्रविधिको विकासमा तीव्र प्रतिस्पर्धा भइरहेका बेला यस्तो आरोपले एआईको सुरक्षित प्रयोग, डेटा संरक्षण र प्रविधिको दुरुपयोग नियन्त्रणको प्रश्नलाई थप गम्भीर बनाएको छ ।

एन्थ्रोपिकले पछिल्लो समय एआई प्रणालीलाई निगरानी, साइबर गतिविधि, जैविक अनुसन्धान र अन्य संवेदनशील क्षेत्रमा गलत ढंगले प्रयोग गर्ने प्रयास बढिरहेको दाबी गर्दै त्यस्ता गतिविधि पहिचान र रोकथामलाई प्राथमिकता दिइरहेको जनाएको छ ।

एआईको क्षमता विस्तारसँगै यसको गलत प्रयोगबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम पनि बढ्दै गएको भन्दै प्रविधि कम्पनी, सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबीच सुरक्षा मापदण्ड तथा निगरानी संयन्त्र बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।