काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच हर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालन गर्ने र तेहरानमाथिको प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउने उद्देश्यले भएको अन्तरिम समझदारीपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा उल्लेख्य गिरावट देखिएको छ।

यस सम्झौताले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा सुधार आउने अपेक्षासहित लगानीकर्ताहरूमा सकारात्मक धारणा बनेपछि कच्चा तेलको मूल्य ओरालो लागेको हो।

सम्झौतापछि ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारल १.५९ डलर अर्थात् करिब २ प्रतिशतले घटेर ७७.९६ डलरमा पुगेको छ। त्यसैगरी वेस्ट टेक्सस इन्टरमिडिएटको मूल्य १.८३ डलर अर्थात् २.३८ प्रतिशतले घट्दै ७४.९६ डलर प्रति ब्यारलमा झरेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यो स्तर मार्च २ मा इरानमाथि सैन्य तनाव सुरु भएयताकै सबैभन्दा न्यून हो।

बजारमा आएको गिरावटलाई ऊर्जा आपूर्तिमा सुधार र युद्धजन्य जोखिम घट्ने संकेतका रूपमा लिइएको छ। लगानीकर्ताहरूले अमेरिका–इरान समझदारीलाई सकारात्मक रूपमा लिएपछि आपूर्ति शृंखलामा देखिएका अवरोध क्रमशः हट्ने विश्वास बढेको छ।

ऊर्जा बजार विश्लेषक टोनी सिकामोरका अनुसार इरानी तेल बजार अपेक्षाभन्दा छिटो पुनः फर्कने सम्भावनाले मूल्यमा तीव्र गिरावट आएको हो। सम्झौताले ६० दिनभित्र अन्तिम वार्ता गर्ने समयसीमा तय गरेको छ भने यस अवधिमा हर्मुज जलमार्गबाट व्यापारिक आवागमन सहज बनाउने सहमति भएको छ।

सम्झौताअनुसार इरानले जलमार्गबाट हुने ढुवानीमा कुनै शुल्क नलिने र ३० दिनभित्र पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसले विश्वव्यापी समुद्री व्यापारमा देखिएको तनाव तत्कालका लागि कम हुने संकेत दिएको छ।

तर, आणविक कार्यक्रम, प्रतिबन्ध व्यवस्थापन र दीर्घकालीन राजनीतिक समाधानजस्ता विषयहरू अझै पूर्ण रूपमा समाधान भएका छैनन्। समझदारीपत्रमा इरानको आर्थिक पुनरुत्थानका लागि करिब ३०० अर्ब डलरको योजना तयार गर्ने प्रस्तावसमेत उल्लेख छ।

विश्लेषकहरूले हर्मुज जलमार्गबाट तेल आपूर्ति क्रमशः सामान्य अवस्थामा फर्कने अनुमान गरेका छन्। तर, विश्व बजारमा घटेको तेल भण्डार पुनः भरिनुपर्ने र माग विस्तार हुँदै जाने भएकाले मूल्य दीर्घकालीन रूपमा अझै स्थिर नहुने चेतावनी पनि दिएका छन्।

गोल्डम्यान स्याक्सका अनुमानअनुसार खाडी मुलुकहरूको तेल निर्यात जुलाईसम्म युद्धपूर्वको स्तरमा फर्कन सक्ने र अक्टोबरसम्म उत्पादन पूर्ण रूपमा सामान्य बन्न सक्ने सम्भावना छ। यद्यपि, दैनिक करिब १ करोड ३० लाख ब्यारल बराबरको प्रवाह पुनः सुचारु भए मात्र ७० प्रतिशत क्षमतामा पुग्ने विश्लेषण गरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषकी प्रमुख क्रिस्टालिना जर्जिएभाले तेल आपूर्तिमा सुधार भए पनि मूल्य अत्यधिक घट्ने सम्भावना कम रहेको बताएकी छन्। त्यस्तै अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा निकायका प्रमुख फातिह बिरोलले ६० दिनभित्र वार्ता सफल हुनु विश्व अर्थतन्त्रका लागि महत्वपूर्ण भएको बताएका छन्।

उनले हर्मुज जलमार्ग लामो समय बन्द भए विश्व अर्थतन्त्र गम्भीर संकटतर्फ धकेलिने चेतावनी दिएका थिए। अहिलेको समझदारीले तत्कालका लागि त्यो जोखिम केही हदसम्म घटाएको छ।

त्यसैगरी अमेरिकी फेडरल रिजर्भको सम्भावित ब्याजदर नीतिले पनि तेल बजारमा प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ। ब्याजदर वृद्धि भए आर्थिक गतिविधि सुस्त हुने र तेलको माग घट्ने सम्भावनाले बजारमा अनिश्चितता कायम नै रहेको छ।

समग्रमा, अमेरिका–इरान समझदारीले ऊर्जा बजारमा ठूलो राहत दिएको छ र विश्व आपूर्ति प्रणालीमा देखिएको तनाव केही समयका लागि कम हुने संकेत देखिएको छ।