काठमाडौं। सुनलाई संसारकै सबैभन्दा मूल्यवान् धातुमध्ये एक मानिन्छ। यसको आकर्षक चमक, टिकाउपन र सजिलै नबिग्रिने गुणका कारण हजारौं वर्षदेखि गहना, मुद्रा र विभिन्न औद्योगिक प्रयोजनमा यसको प्रयोग हुँदै आएको छ। तर सुन किन सजिलै धमिलो हुँदैन भन्ने प्रश्नको नयाँ वैज्ञानिक उत्तर अहिले भेटिएको छ।

अमेरिकाको टुलन युनिभर्सिटीका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको नयाँ अध्ययनले सुनको दीर्घकालीन चमकको रहस्य यसको रासायनिक गुण मात्र नभई परमाणुस्तरमा हुने विशेष संरचनासँग सम्बन्धित रहेको देखाएको छ। यो अध्ययन प्रतिष्ठित वैज्ञानिक जर्नल ‘फिजिकल रिभ्यु लेटर्स’ मा प्रकाशित भएको हो।

अनुसन्धानअनुसार सुनको सतहमा रहेका परमाणुहरू प्राकृतिक रूपमा आफूलाई यस्तो संरचनामा पुनर्गठित गर्छन्, जसले अक्सिजनसँग प्रतिक्रिया हुन दिँदैन। यही कारणले सुनमा अन्य धातुमा जस्तै सजिलै खिया लाग्दैन वा सतह धमिलो हुँदैन।

वैज्ञानिकहरूले कम्प्युटर सिमुलेसनमार्फत सुनका परमाणु र इलेक्ट्रोनहरूको व्यवहारको विस्तृत अध्ययन गरेका थिए। अध्ययनका क्रममा सुनको सतहमा बन्ने यो प्राकृतिक संरचनाले अक्सिजनसँग हुने प्रतिक्रिया एक अर्बदेखि एक खर्ब गुणासम्म घटाइदिने तथ्य फेला परेको छ। यसले सुनको सतहमाथि परमाणुस्तरमै अदृश्य सुरक्षात्मक तह तयार गर्छ, जसले वर्षौंसम्म यसको चमक जोगाइराख्छ।

अनुसन्धान टोलीका अनुसार यही विशेषताका कारण सुनका गहना, सिक्का तथा ऐतिहासिक वस्तुहरू शताब्दीयौंसम्म पनि आफ्नो मौलिक चमक कायम राख्न सक्षम हुन्छन्।

यो खोज केवल गहनासम्म सीमित छैन। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यसले उद्योग र स्वच्छ ऊर्जा प्रविधिमा प्रयोग हुने सुनमा आधारित क्याटालिस्ट विकासमा पनि नयाँ सम्भावना खोल्नेछ। यदि सुनको सतहलाई नियन्त्रित रूपमा परिमार्जन गरेर अक्सिजनसँगको प्रतिक्रिया बढाउन सकियो भने रासायनिक उद्योगमा यसलाई अझ प्रभावकारी क्याटालिस्टका रूपमा प्रयोग गर्न सकिने विश्वास गरिएको छ।

अनुसन्धानले सुनको सतहको परमाणु संरचना र ज्यामितिलाई नियन्त्रण गरेर यसको कार्यक्षमता थप सुधार गर्न सकिने संकेत पनि दिएको छ। यसले भविष्यमा ऊर्जा, वातावरणीय प्रविधि र उच्चस्तरीय औद्योगिक उत्पादनमा नयाँ अनुसन्धान र आविष्कारका लागि आधार तयार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो अध्ययनले सुन केवल बहुमूल्य धातु मात्र नभई आधुनिक विज्ञान र प्रविधिका लागि पनि अत्यन्त उपयोगी सामग्री भएको पुष्टि गरेको छ।