काठमाडौं। घट्दो जन्मदर र बढ्दो अविवाहित जनसंख्याको चुनौतीसँग जुधिरहेको जापानले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रयोग गरेर सुरु गरेको सरकारी डेटिङ एपले उत्साहजनक नतिजा दिन थालेको छ।

टोकियो महानगर सरकारले सञ्चालनमा ल्याएको ‘टोकियो एनमुसुबी’ एपमार्फत हालसम्म २६५ जोडीले विवाह गरिसकेका छन्।

सेप्टेम्बर २०२४ मा सञ्चालनमा आएको यो एप विवाह गर्न इच्छुक तर उपयुक्त जीवनसाथी भेट्न कठिनाइ भोगिरहेका नागरिकलाई लक्षित गरेर सुरु गरिएको हो। सरकारी सर्वेक्षणले करिब ७० प्रतिशत विवाह गर्न चाहने व्यक्ति म्याचमेकिङ प्रक्रियामा सक्रिय नभएको देखाएपछि सरकारले प्रविधिको प्रयोगमार्फत समाधान खोज्ने प्रयास गरेको थियो।

एपमा सहभागी हुन इच्छुक व्यक्तिले आफू कानुनी रूपमा अविवाहित रहेको प्रमाण पेस गर्नुपर्ने, अनलाइन अन्तर्वार्ता उत्तीर्ण गर्नुपर्ने तथा अन्य आवश्यक मापदण्ड पूरा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसले विवाहप्रति गम्भीर उद्देश्य भएका व्यक्तिहरू मात्र सहभागी हुने वातावरण बनाएको सरकारी अधिकारीहरूको भनाइ छ।

यस वर्ष जुन ३० सम्म करिब ३६ हजार आवेदन परेकामध्ये १६ हजार जना सदस्य दर्ता भएका छन्। तीमध्ये ७६० जोडी गम्भीर प्रेम सम्बन्धमा रहेका छन् भने २६५ जोडी विवाह बन्धनमा बाँधिइसकेका छन्।

सरकारले सार्वजनिक गरेको अनुभवअनुसार ‘टर्टल’ नामबाट चिनिएकी एक महिलाले आफ्नो ४०औँ जन्मदिन नजिकिँदै गर्दा यसलाई जीवनसाथी खोज्ने अन्तिम अवसर ठानेर एप प्रयोग गरेकी थिइन्। धेरै ब्लाइन्ड डेटपछि उनले अगस्टको अन्त्यतिर वर्तमान पतिसँग भेट गरेकी, सेप्टेम्बरदेखि सम्बन्ध गहिरिएको र डिसेम्बरको अन्त्यमा विवाह प्रस्ताव स्वीकार गरेको उल्लेख गरेकी छन्।

‘स्काइट्री’ नामबाट परिचित अर्का प्रयोगकर्ताले एआईले सम्भावित जोडीसँगको अनुकूलता वैज्ञानिक ढंगले मूल्याङ्कन गरिदिने भएकाले सम्बन्ध अघि बढाउने निर्णय लिन सहज भएको बताएका छन्। उनका अनुसार अहिलेकी जीवनसाथीसँग एआईले निकै उच्च अनुकूलता देखाएको थियो।

यद्यपि जापानको जनसांख्यिकीय चुनौती भने अझै गम्भीर छ। जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयका अनुसार सन् २०२५ मा जापानी नागरिकबाट जन्मिएका शिशुको संख्या घटेर ६ लाख ७१ हजार २३६ मा पुगेको छ, जुन लगातार दशौँ वर्षको वार्षिक गिरावट हो। सोही अवधिमा १६ लाखभन्दा बढी व्यक्तिको मृत्यु भएको छ भने कुल प्रजनन दर १.१५ बाट घटेर १.१४ मा झरेको छ।

यद्यपि विवाहको संख्या केही बढेको देखिएकाले सरकारले एआईमा आधारित म्याचमेकिङ सेवाले दीर्घकालीन रूपमा विवाह र जन्मदर दुवैमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरेको छ। जापानले जनसंख्या घट्ने चुनौती सामना गर्न प्रविधिको प्रयोगमार्फत सामाजिक समाधान खोज्ने प्रयासलाई अझ विस्तार गर्ने तयारीसमेत गरिरहेको छ।