काठमाडाैं। इरानका राष्ट्रपति मसुद पेसेस्कियनले संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभामा अमेरिकालाई कडा जवाफ दिँदै इरान अमेरिकी दबाबसामु नझुक्ने बताएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले एक दिनअघि राष्ट्रसंघकै मञ्चबाट इरानलाई ‘समाप्त पार्ने’ चेतावनी दिएपछि पेसेस्कियनले त्यसको प्रतिवाद गर्दै इरानमाथि सैन्य दबाब बढाएर शान्ति स्थापना गर्न नसकिने बताएका हुन्।

पेसेस्कियनको सम्बोधनको मुख्य विशेषता भनेको एकातर्फ अमेरिकाविरुद्ध आक्रामक राजनीतिक सन्देश दिनु र अर्कोतर्फ वार्ता तथा कूटनीतिको सम्भावनालाई खुला राख्नु हो। उनले इरानमाथि दबाब, धम्की र सैन्य कारबाही स्वीकार्य नभएको बताए पनि अमेरिकासँग वार्ता गर्न इरान तयार रहेको स्पष्ट पारे। यसले तेहरानले युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार नगरेको संकेत गर्छ।

पेसेस्कियनले अमेरिकी राष्ट्रपतिले इरानलाई आतंकवादी भनेको प्रसंग उठाउँदै आफूहरू आतंकवादका पीडित भएको दाबी गरे। उनले इरानले स्वतन्त्र रूपमा बाँच्न चाहेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र सार्वभौमिकताको प्रश्न उठाए।

‘अमेरिकी राष्ट्रपतिले हामीलाई आतंकवादी भन्नुभयो, तर हामी आतंकवादका पीडित हौँ,’ पेसेस्कियनले भने। 

उनले इरानमाथि जारी सैन्य दबाबले तेहरानलाई आत्मसमर्पण गराउन नसक्ने बताए। ट्रम्पले अघिल्लो दिन इरानले सम्झौता नगरे ‘इस्लामिक गणतन्त्रलाई समाप्त’ गर्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए। त्यसको जवाफमा पेसेस्कियनले इरानमाथि आक्रमण भए पनि आफ्नो देश नझुकेको बताए। 

उनले अगाडि थपे, ‘हो, उनीहरूले हामीलाई प्रहार गरे, तर हामीले घुँडा टेकेनौँ।’

पेसेस्कियनको भाषणमा होर्मुज जलडमरूमध्य अर्को प्रमुख विषय बन्यो। युद्धका कारण विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा असर परेको अवस्थामा यो जलमार्ग इरान-अमेरिका विवादको महत्वपूर्ण रणनीतिक विषय बनेको छ। इरानले आफ्नो जलक्षेत्रमा आवागमनको अधिकार खोस्न नसकिने बताउँदै अमेरिकाले नाकाबन्दी र सैन्य दबाब जारी राखेको अवस्थामा होर्मुजमा पूर्ण स्वतन्त्र आवागमनको प्रश्न उठाएको हो। 

राष्ट्रपति पेसेस्कियनले भनेका छन्, ‘हामीले आफ्नो जलमार्गमा आवागमनको अधिकारसमेत गुमाउनुपर्ने अवस्था स्वीकार गर्न सक्दैनौँ।’

तर पेसेस्कियनले युद्ध र टकरावलाई मात्र आफ्नो नीति नबनाएको संकेत पनि दिएका छन्। उनले ट्रम्पलाई लक्षित गर्दै इरान संवाद, कूटनीति र वार्ताका लागि तयार रहेको बताए। तर त्यसका लागि सैन्य धम्की र दबाबलाई वार्ताको आधार बनाउन नहुने उनको सर्त छ।

‘हामी संवाद, कूटनीति र वार्ताका लागि तयार छौँ, तर बल प्रयोगको भाषालाई स्वीकार गर्दैनौँ,’ उनले भने। 

यसबीच इरान र अमेरिकाबीच महिनौँपछि पहिलोपटक अप्रत्यक्ष कूटनीतिक सम्पर्कसमेत भएको छ। मध्यस्थमार्फत इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्ची र अमेरिकी प्रतिनिधिहरूबीच सन्देश आदानप्रदान भएको बताइएको छ। तर युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा दुवै पक्षका धारणा अझै टाढा छन्। इरानले अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने, युद्ध रोक्ने र रोक्का गरिएका सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने माग अघि सारेको छ भने अमेरिकाले आणविक कार्यक्रमलगायत सुरक्षा विषयमा सम्झौता खोजिरहेको छ। 

पेसेस्कियनले आणविक कार्यक्रमबारे पनि इरानको पुरानै अडान दोहोर्याउँदै आणविक ज्ञान केही मुलुकको मात्र विशेषाधिकार हुन नसक्ने बताए। उनले इरानको आणविक विवाद सैन्य माध्यमबाट समाधान नहुने बताएका छन्। 

समग्रमा पेसेस्कियनको राष्ट्रसंघ सम्बोधनलाई प्रतिरोध र कूटनीतिक सम्भावनाको दोहोरो सन्देशका रूपमा हेर्न सकिन्छ। भाषणमा अमेरिकाप्रति कडा शब्द प्रयोग भए पनि वार्ताको ढोका बन्द गरिएको छैन। अब मुख्य प्रश्न होर्मुज, नाकाबन्दी, आणविक कार्यक्रम र युद्ध अन्त्यका सर्तमा तेहरान र वासिङ्टनबीच कति समझदारी बन्न सक्छ भन्नेमा केन्द्रित भएको छ।

(विभिन्‍न अन्‍तराष्‍ट्रिय सञ्‍चार माध्यमकाे सहयाेगमा तयार पारिएकाे)