काठमाडौं। गण्डकी प्रदेशमा सवारी दुर्घटना र दुर्घटनामा ज्यान गुमाउनेको संख्या बढेको छ। ट्राफिक प्रहरी कार्यालय गण्डकीका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तुलनामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा दुर्घटना करिब १४ प्रतिशत र मृत्युदर करिब ७ प्रतिशतले बढेको हो।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा प्रदेशभर ४३५ वटा सवारी दुर्घटना भएका छन्। ती दुर्घटनामा २५२ जनाको मृत्यु भएको छ भने ३४७ जना गम्भीर र १७९ जना सामान्य घाइते भएका छन्।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ३८२ दुर्घटना हुँदा २३७ जनाको मृत्यु भएको थियो। त्यस वर्ष ३०८ जना गम्भीर र २२३ जना सामान्य घाइते भएका थिए। त्यस्तै आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ३९५ दुर्घटना हुँदा १७७ जनाले ज्यान गुमाएका थिए भने ३१२ जना गम्भीर र २५२ जना सामान्य घाइते भएका थिए।

जिल्लागत रूपमा हेर्दा पछिल्लो आर्थिक वर्षमा सबैभन्दा बढी दुर्घटना नवलपुर र कास्कीमा भएका छन्। नवलपुरमा ११८ र कास्कीमा ११५ वटा दुर्घटना भएका छन्। तनहुँमा ७८, गोरखामा २५ र पर्वतमा २० वटा दुर्घटना भएका छन्। सबैभन्दा कम मनाङमा दुई र मुस्ताङमा छ वटा दुर्घटना भएको प्रहरीले जनाएको छ।

दुर्घटनामा सबैभन्दा बढी मोटरसाइकल र स्कुटर पर्ने गरेका छन्। पछिल्लो वर्ष दुईपांग्रे सवारीसाधन ३०७ वटा दुर्घटनामा परेका छन्। त्यस्तै जिप तथा कार १०५, ट्रक तथा ट्यांकर ४८ र बस ३९ वटा दुर्घटनामा परेका छन्।

ट्राफिक प्रहरी कार्यालय गण्डकीका प्रमुख एसपी गोविन्दराज काफ्लेका अनुसार अधिकांश दुर्घटना चालककै लापरबाहीका कारण हुने गरेका छन्। कुल दुर्घटनामध्ये ३६२ वटा चालकको कारण भएको प्रहरीको तथ्यांक छ। चालकको कारण भएका दुर्घटनामध्ये २३५ वटा तीव्र गतिका कारण भएका छन् भने ६० वटा मादक पदार्थ सेवनका कारण भएका छन्।

सडकको अवस्थाका कारण २६, सवारीसाधनको यान्त्रिक गडबडीका कारण २२ र सडक प्रयोगकर्ताको त्रुटिका कारण १६ वटा दुर्घटना भएका छन्। अन्य दुर्घटनाका कारणमा विभिन्न पक्ष जोडिएको प्रहरीले जनाएको छ।

गण्डकी प्रदेशमा हाल १२ हजार ९२१ किलोमिटर सडक सञ्जाल रहेको छ भने ३ लाख ६७ हजार ८५५ वटा सवारीसाधन दर्ता भएका छन्। प्रदेशमा दर्ता नभएका सवारीसाधनसमेत सडकमा गुड्ने भएकाले ट्राफिक व्यवस्थापनको चुनौती अझ ठूलो रहेको प्रहरीको भनाइ छ।

ट्राफिक प्रहरीको जनशक्ति पर्याप्त नहुँदा सबै दुर्घटनालाई अभिलेखमा ल्याउनसमेत समस्या हुने एसपी काफ्लेले बताए। उनका अनुसार एक जना ट्राफिक प्रहरीले औसतमा ६ हजार ९८७ नागरिक, १ हजार ८२ वटा सवारीसाधन र ३७ किलोमिटर सडक व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था छ।

गण्डकीमा दिउँसोको तुलनामा रातको समयमा बढी दुर्घटना हुने गरेको तथ्यांकले देखाएको छ। विशेषगरी साँझ ६ बजेदेखि राति १२ बजेसम्म दुर्घटनाको जोखिम उच्च छ। पछिल्लो वर्ष यही अवधिमा १७८ वटा दुर्घटना भएका छन्, जुन कुल दुर्घटनाको झन्डै ४१ प्रतिशत हो।

एसपी काफ्लेका अनुसार राति भिजिबिलिटी कम हुने, चालकले तीव्र गतिमा तथा लापरबाहीपूर्वक सवारी चलाउने, पर्याप्त आराम नगरी सवारी चलाउने र सडकमा पर्याप्त बत्ती नहुनुले दुर्घटनाको जोखिम बढाएको छ। कतिपय अवस्थामा सडक प्रयोगकर्तालाई चालकले समयमा देख्न नसक्दा पनि दुर्घटना हुने गरेको उनले बताए।

उमेर समूहका आधारमा २६ देखि ४० वर्षका व्यक्ति दुर्घटनाबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्। पछिल्लो वर्ष यो उमेर समूहका ७८ जनाको मृत्यु भएको छ भने १९१ जना घाइते भएका छन्। ४१ देखि ६५ वर्ष उमेर समूहका ७६ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने १३० जना घाइते भएका छन्।

त्यस्तै १७ देखि २५ वर्ष उमेर समूहका ४७ जनाको मृत्यु भएको छ भने १३८ जना घाइते भएका छन्। ६६ वर्षभन्दा माथिका ३१ जना र १६ वर्षभन्दा कम उमेरका २० जनाले सवारी दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका छन्।

सडक दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि सडक स्तरोन्नतिसँगै पैदलयात्रीमैत्री पूर्वाधार निर्माण र आधुनिक प्रविधिको प्रयोग बढाउनुपर्ने एसपी काफ्लेको सुझाव छ।

ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्ने सवारीसाधनमाथि कारबाहीको संख्या पनि बढ्दो छ। गत आर्थिक वर्षको ११ महिनामा १ लाख ६० हजार ७९४ वटा सवारीसाधनलाई कारबाही गरिएको छ। कारबाहीबाट १४ करोड ३ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको प्रहरीले जनाएको छ।

क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने र तीव्र गतिमा सवारी चलाउने सवारीसाधन सबैभन्दा बढी कारबाहीमा परेका छन्। ट्राफिक प्रहरीले जनचेतना अभिवृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आए पनि ती प्रयास पर्याप्त नभएको एसपी काफ्लेले बताए।

दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि मुख्य सडकमा स्मार्ट एएनपीआर अर्थात् नम्बर प्लेट पहिचान प्रणाली जडान गर्न, सिसी क्यामेरा विस्तार गर्न तथा राजमार्गमा स्मार्ट रिफ्रेस सेन्टर स्थापना गर्न उनले सरकारलाई सुझाव दिएका छन्।