काठमाडौं। पश्चिम एसियामा केही समयअघि युद्धविरामको संकेत देखिए पनि पछिल्ला घटनाक्रमले फेरि क्षेत्रलाई युद्धको नयाँ मोडमा पुर्‍याउने चिन्ता बढाएको छ।

इरानले कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) तर्फ मिसाइल तथा ड्रोन प्रहार गरेपछि खाडी क्षेत्रमा सुरक्षा अवस्था पुनः तनावपूर्ण बनेको छ। यस घटनाले अमेरिका–इरानबीचको टकराव थप गहिरिने संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार शनिबार राति कतारको राजधानी दोहासहित केही स्थानमा लगातार विस्फोटका आवाज सुनिएका थिए। त्यसलगत्तै कतार र यूएईका हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय बनाइएका थिए। सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार इरानबाट प्रहार गरिएका अधिकांश मिसाइल र ड्रोनलाई लक्ष्यमा पुग्नुअघि नै आकाशमै निष्क्रिय पारिएको थियो। यद्यपि यस घटनाले खाडी क्षेत्रको सुरक्षा संवेदनशीलता फेरि उजागर गरेको छ।

इरानले भने यो आक्रमण आफ्नो रक्षा रणनीतिअन्तर्गत गरिएको दाबी गरेको छ। तेहरानका अधिकारीहरूले अमेरिकी सैन्य गतिविधि, हालै भएका हवाई आक्रमण तथा क्षेत्रमा बढ्दो अमेरिकी उपस्थितिको प्रतिकारस्वरूप खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य तथा रणनीतिक स्वार्थलाई लक्षित गरिएको बताएका छन्। इरानले अमेरिकाको दबाब र हस्तक्षेप जारी रहेसम्म आफ्नो सैन्य प्रतिक्रिया पनि जारी रहने चेतावनी दिएको छ।

यससँगै इरानले विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक मानिने हर्मुज जलमार्ग सम्बन्धी आफ्नो अडान पनि दोहोर्‍याएको छ। तेहरानले उक्त जलमार्गमा नियन्त्रण कायम राख्ने संकेत दिँदै सुरक्षा परिस्थिति सामान्य नहुँदासम्म आवागमन सहज नहुने जनाएको छ। यही कारण विश्व ऊर्जा बजारमा पुनः अस्थिरता बढ्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

हर्मुज जलमार्ग विश्व ऊर्जा आपूर्तिको दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण क्षेत्र हो। विश्वभर खपत हुने कच्चा तेलको ठूलो हिस्सा यही मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्ने गर्दछ। खाडी राष्ट्रहरूबाट निर्यात हुने तेल तथा प्राकृतिक ग्यासको प्रमुख मार्ग भएकाले यहाँ देखिने कुनै पनि सुरक्षा संकटले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति र मूल्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छ।

ऊर्जा विश्लेषकहरूका अनुसार यदि हर्मुज जलमार्ग लामो समयसम्म अवरुद्ध भयो भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्न सक्छ। त्यसको असर इन्धन, ढुवानी, हवाई सेवा, उद्योग तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत देखिन सक्ने अनुमान गरिएको छ। ऊर्जा आयातमा निर्भर मुलुकहरूका लागि यस्तो अवस्था थप चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ।

उता कतार र यूएईले आफ्ना सुरक्षा संयन्त्र पूर्ण रूपमा सक्रिय अवस्थामा रहेको बताएका छन्। दुवै देशले हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले अधिकांश आक्रमण विफल पारेको दाबी गर्दै नागरिकलाई सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्। सम्भावित थप जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै संवेदनशील क्षेत्रको सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको जनाइएको छ।

पछिल्ला केही सातादेखि अमेरिका र इरानबीच प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष सैन्य तनाव बढ्दै गएको छ। विभिन्न सैन्य अड्डा, रणनीतिक संरचना र क्षेत्रीय प्रभावलाई लिएर दुवै पक्षबीच आरोप–प्रत्यारोपसँगै आक्रमण र प्रत्याक्रमण भइरहेका छन्। यसले मध्यपूर्वमा स्थायित्व कायम गर्ने प्रयासलाई चुनौती दिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार केही समयअघि भएको युद्धविराम दीर्घकालीन समाधानको आधार बन्न नसकेको अहिलेको घटनाले देखाएको छ। राजनीतिक अविश्वास, सुरक्षा प्रतिस्पर्धा र क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनको संघर्षका कारण तनाव फेरि चर्किएको उनीहरूको भनाइ छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले दुवै पक्षलाई संयमता अपनाउन र कूटनीतिक संवादमार्फत समाधान खोज्न आग्रह गरिरहेको छ। तर पछिल्ला घटनाक्रमले तत्काल तनाव कम हुनेभन्दा पनि द्वन्द्व थप फैलिने जोखिम बढेको संकेत गरेको छ।

यदि वर्तमान अवस्था नियन्त्रणबाहिर गयो भने त्यसको असर केवल खाडी क्षेत्रमा मात्र सीमित रहने छैन। विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, समुद्री यातायात, वित्तीय बजार तथा विश्व अर्थतन्त्रमा समेत यसको प्रभाव पर्ने सम्भावना रहेको विश्लेषण गरिएको छ।