आयातको बाढी, निर्यातको खडेरी
काठमाडौं । नेपालको वैदेशिक व्यापारको आकार बढेको छ। तर व्यापारको असन्तुलन घटेको छैन।
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामै नेपालले ४ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको वस्तु आयात गरेको छ। निर्यात भने ७६ अर्ब रुपैयाँमा सीमित छ।
भन्सार विभागका अनुसार भदौ मसान्तसम्म ४ खर्ब १ अर्ब ५१ करोड ८९ लाख रुपैयाँको आयात भएको छ। निर्यात ७६ अर्ब ५८ करोड ७५ लाख रुपैयाँ छ।
आयात र निर्यातबीचको यही ठूलो अन्तरका कारण दुई महिनामै नेपालको व्यापार घाटा ३ खर्ब २४ अर्ब ९३ करोड १४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा आयात ३१.५८ प्रतिशतले बढेको छ। निर्यात भने ६१.८६ प्रतिशतले बढेको छ। कुल वैदेशिक व्यापार पनि ३५.६४ प्रतिशतले बढेर ४ खर्ब ७८ अर्ब १० करोड ६५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
निर्यातको वृद्धिदर आयातभन्दा धेरै देखिए पनि घाटाको आकार घट्न सकेको छैन। कारण स्पष्ट छ, आयातको आधार नै धेरै ठूलो छ।
नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार भारतसँगै व्यापार घाटा पनि सबैभन्दा धेरै छ।
दुई महिनामा भारतबाट नेपालले २ खर्ब २१ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीका वस्तु आयात गरेको छ। भारततर्फ नेपालको निर्यात भने ६५ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ हाराहारीमा छ।
यसबाट भारतसँग मात्रै नेपालको व्यापार घाटा करिब १ खर्ब ५५ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ पुगेको देखिन्छ।
भारतबाट पेट्रोलियम पदार्थ, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, मेसिनरी, सवारीसाधन र दैनिक उपभोग्य वस्तु ठूलो परिमाणमा भित्रिन्छन्। नेपालबाट भारततर्फ वनस्पति तेलजन्य वस्तु, धागो, चिया, कफी, मसला तथा जुटजन्य वस्तु जाने गरेका छन्।
तथ्यांकले भारतसँगको व्यापारमा नेपालबाट बाहिरिनेभन्दा भारतबाट भित्रिने वस्तुको मूल्य साढे तीन गुणाभन्दा बढी रहेको देखाउँछ।
चीनसँगको व्यापारमा असन्तुलन अझ ठूलो छ।
भदौ मसान्तसम्म चीनबाट ७६ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात भएको छ। चीनतर्फ नेपालको निर्यात भने २९ करोड ३३ लाख रुपैयाँमा सीमित छ।
यसरी चीनसँग नेपालको व्यापार घाटा ७६ अर्ब ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ।
आयात–निर्यातको अनुपात हेर्दा चीनबाट १ रुपैयाँको वस्तु निर्यात गर्दा नेपालले करिब २ सय ६० रुपैयाँभन्दा बढीको वस्तु आयात गरिरहेको देखिन्छ।
चीनबाट विद्युतीय सामग्री, मेसिनरी, तयारी पोसाक, फलाम तथा स्टिल, प्लास्टिकजन्य सामग्री, कपडा, फलफूल र खाद्य वस्तु ठूलो परिमाणमा आउँछन्। नेपालबाट चीनतर्फ भने निर्यातको मात्रा निकै सानो छ।
रसुवागढी र तातोपानी नाकामा देखिएका अवरोधले चीनसँगको व्यापारमा समेत असर परेको छ। पछिल्लो समय केही व्यापार मुस्ताङको कोरला नाकातर्फ सरेको छ। भदौ मसान्तसम्म कोरला नाकाबाट मात्रै करिब ८ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ।
नेपालको व्यापार घाटा छिमेकी मुलुकमै सीमित छैन।
दुई महिनामा अर्जेन्टिनाबाट मात्रै करिब २८ अर्ब २० करोड रुपैयाँका वस्तु आयात भएका छन्।
वनस्पति तेल तथा खाद्य उद्योगमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ अर्जेन्टिनाबाट आउने प्रमुख वस्तुमा पर्छन्। आयातको तुलनामा नेपाली वस्तुको निर्यात नगण्य हुँदा अर्जेन्टिनासँग पनि व्यापार ठूलो असन्तुलनमा छ।
अमेरिकासँग भने भारत र चीनको जस्तो ठूलो व्यापार खाडल छैन।
भदौ मसान्तसम्म अमेरिकाबाट ६ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँका वस्तु आयात भएका छन्। नेपालबाट अमेरिकातर्फ ४ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु निर्यात भएका छन्।
यसअनुसार अमेरिकासँग नेपालको व्यापार घाटा करिब २ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ छ।
नेपाली गलैंचा, तयारी पोसाकलगायत वस्तु अमेरिकी बजारमा जाने प्रमुख निर्यातजन्य सामग्री हुन्।
नेपालको निर्यातमा भने उल्लेख्य वृद्धि भएको छ।
गत आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा ४७ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँको वस्तु निर्यात भएको थियो। चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो रकम बढेर ७६ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
तर आयात ४ खर्ब रुपैयाँ नाघेकाले निर्यातको वृद्धिले व्यापार घाटा घटाउन सकेको छैन।
दुई महिनाको तथ्यांकअनुसार नेपालले १ रुपैयाँको वस्तु निर्यात गर्दा करिब ५ रुपैयाँ २४ पैसाको वस्तु आयात गरिरहेको छ।
कुल वैदेशिक व्यापारमा आयातको हिस्सा ८३.९८ प्रतिशत छ। निर्यातको हिस्सा १६.०२ प्रतिशत मात्र छ।
अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा आयातको हिस्सा ८६.५८ प्रतिशत थियो। यस हिसाबले निर्यातको हिस्सा केही बढेको देखिन्छ।
दुई महिनाको तथ्यांकले नेपालको वैदेशिक व्यापारमा पुरानै संरचना देखाएको छ।
व्यापारको आकार बढेको छ। निर्यात पनि बढेको छ। तर समग्र व्यापार अझै आयातमुखी छ।
विशेषगरी भारत र चीनजस्ता ठूला बजारमा नेपाली वस्तुको निर्यात कमजोर छ। चीनसँगको व्यापारमा त आयात र निर्यातबीचको अन्तर निकै ठूलो छ।
त्यसैले चुनौती व्यापारको आकार बढाउनु मात्र होइन। बढेको व्यापारमा नेपाली उत्पादनको हिस्सा बढाउनु पनि हो।
उत्पादन बढाउने, निर्यातयोग्य वस्तु थप्ने, नयाँ बजार खोज्ने र नेपाली वस्तुको प्रतिस्पर्धी क्षमता बढाउने काम हुन नसकेसम्म व्यापार बढेको तथ्यांकले मात्रै अर्थतन्त्रको संरचनात्मक समस्या समाधान गर्दैन।
दुई महिनाको तथ्यांकले फेरि त्यही तस्वीर देखाएको छ, व्यापार बढेको छ, तर घाटाको खाडल झन् फराकिलो बनेको छ।
