काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव फेरि तीव्र बनेको छ। कमजोर युद्धविराम सम्झौता एक साताअघि भंग भएपछि दुवै पक्षले लगातार आक्रमणलाई तीव्रता दिएका छन्। शनिबार पनि अमेरिकाले इरानका सैन्य पूर्वाधारमाथि आक्रमण जारी राख्दा इरानले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी साझेदार राष्ट्रहरू र सामरिक जलमार्गलाई लक्षित गर्दै प्रतिआक्रमण गरेको जनाएको छ।

अमेरिकी सेनाले लगातार सातौं रात इरानका विभिन्न सैन्य लक्ष्यमा हवाई तथा समुद्री आक्रमण गरेको जनाएको छ। अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्डका अनुसार पछिल्लो आक्रमणमा निगरानी केन्द्र, सैन्य रसद संरचना, भूमिगत हतियार भण्डारण स्थल तथा समुद्री सैन्य क्षमतासँग सम्बन्धित संरचनाहरूलाई निशाना बनाइएको थियो। यस अभियानमा लडाकु विमान, ड्रोन, युद्धपोत तथा अन्य आधुनिक सैन्य साधन प्रयोग गरिएको अमेरिकी पक्षले जनाएको छ।

सेन्ट्रल कमाण्डले मध्यपूर्वभर ५० हजारभन्दा बढी अमेरिकी सैनिक उच्च सतर्कतामा रहेको र आवश्यक परे थप कारबाहीका लागि पूर्ण तयारी अवस्थामा रहेको पनि उल्लेख गरेको छ।

यता, इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले अमेरिकी आक्रमणका क्रममा दक्षिणी शहर जास्कमा रहेका विद्युत् उत्पादन केन्द्र तथा समुद्री पानी प्रशोधन (डिसालिनेसन) संयन्त्रमा मिसाइल प्रहार भएको दाबी गरेका छन्। स्थानीय अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित समाचारअनुसार आक्रमणपछि जास्कका धेरै गाउँमा खानेपानी आपूर्ति पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ।

युद्धसँगै विश्व ऊर्जा बजारलाई प्रत्यक्ष असर पार्ने होर्मुज जलडमरूमध्य पनि तनावको केन्द्र बनेको छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल यही जलमार्गबाट ओसारपसार हुने भएकाले यसको सुरक्षा विश्व अर्थतन्त्रका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।

अमेरिकाले इरानविरुद्ध समुद्री नाकाबन्दी लागू गरेको दाबी गर्दै चारवटा व्यावसायिक जहाजलाई मार्ग परिवर्तन गराएको, एउटा जहाजलाई निष्क्रिय बनाएको तथा अर्को जहाजमा नियन्त्रण लिएको जनाएको छ। इरानले भने आफ्ना समुद्री नियम उल्लंघन गर्ने चारवटा जहाजलाई मिसाइल र ड्रोनमार्फत रोकेको दाबी गरेको छ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड (आईआरजीसी) ले जलडमरूमध्य पार गरेका दुईवटा तेल ट्याङ्कर विस्फोट भएर आगलागी भएको दाबी गरे पनि अमेरिकी सेनाले उक्त दाबीलाई असत्य भन्दै अस्वीकार गरेको छ।

यसैबीच, यमनको तट नजिक अर्को एउटा जहाजमा हतियारधारी समूहले नियन्त्रण लिएको खबर सार्वजनिक भएको छ। यस घटनाले लाल सागरको प्रवेशद्वारसमेत असुरक्षित बन्दै गएको संकेत गरेको छ। यस मार्गबाट पनि विश्वव्यापी तेल आपूर्ति हुने भएकाले ऊर्जा बजारमा थप अनिश्चितता बढेको छ।

इरानी सरकारी टेलिभिजनले आईआरजीसीलाई उद्धृत गर्दै अमेरिकी “आक्रमण” जारी रहेसम्म खाडी क्षेत्रबाट रासायनिक मल, तेल वा ग्यासको एक थोपासमेत सुरक्षित रूपमा निर्यात हुन नसक्ने चेतावनी दिएको छ। इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीका सल्लाहकार मोहसेन रेजाइले पनि अमेरिकाले थप सैन्य हस्तक्षेप वा इरानी भूभाग कब्जा गर्ने प्रयास गरे त्यसको कडा जवाफ दिइने बताएका छन्।

संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले युद्धको बढ्दो तीव्रताप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनका प्रवक्तामार्फत जारी वक्तव्यमा विशेषगरी इरान तथा अन्य प्रभावित क्षेत्रमा नागरिक पूर्वाधारमाथि भइरहेको आक्रमणलाई लिएर गहिरो चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

इरानी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार शनिबार बिहान होर्मोजगान प्रान्तका विभिन्न क्षेत्रमा विस्फोट भएका छन्। राज्य सञ्चालित टेलिभिजनले तीन जनाको मृत्यु भएको, आठ जना घाइते भएको तथा दुईवटा पुल र एउटा सडक सुरुङमा क्षति पुगेको जनाएको छ। सिरिक, अहवाज, यज्द, जास्क र खोर्रमाबादमा पनि विस्फोट र हवाई आक्रमण भएको खबर सार्वजनिक भएको छ।

शुक्रबार पनि दक्षिणी इरानका कम्तीमा पाँचवटा पुलमा आक्रमण भएको इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका थिए। बन्दर खामिर बन्दरगाह क्षेत्रमा पुलमाथिको आक्रमणमा सात जनाको मृत्यु भएको र रेल स्टेशनमा समेत क्षति पुगेको उल्लेख गरिएको छ। पाकिस्तान सीमावर्ती इरानशहर विमानस्थल पनि आक्रमणको निशानामा परेको बताइएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आवश्यक परे इरानका थप पूर्वाधारमा व्यापक हवाई आक्रमण गर्न सकिने चेतावनी दिइसकेका छन्। उनले इरानको तटीय क्षेत्र वा टापुहरूमा स्थल सेनाको प्रयोग गर्ने सम्भावनालाई पनि पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेका छैनन्। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार दक्षिणी इरानमा केन्द्रित आक्रमणको उद्देश्य राष्ट्रपति ट्रम्पलाई थप रणनीतिक विकल्प उपलब्ध गराउनु पनि हो।

तर यस्तो कदमले इरानलाई खाडीका अमेरिकी सैन्य अड्डा रहेका मुलुकहरूमा प्रतिआक्रमण गर्न उक्साउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। इरानले बहराइन, कतार, कुवेत, जोर्डन तथा उत्तरी हिन्द महासागरमा रहेको अमेरिकी जहाजलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।

कुवेत सरकारले आफ्नो एउटा विद्युत् उत्पादन तथा समुद्री पानी प्रशोधन केन्द्र इरानी आक्रमणबाट प्रभावित भएको पुष्टि गरेको छ। उक्त आक्रमणपछि आगलागी हुनुका साथै धेरै विद्युत् उत्पादन इकाइ बन्द भएको जनाइएको छ। कुवेती सेनाले इरानी ड्रोन आक्रमणविरुद्ध प्रतिरक्षा कारबाही जारी रहेको जनाएको छ।

यता, इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्डले बहराइनस्थित अमेरिकी ड्रोन भण्डारण केन्द्र ध्वस्त पारेको तथा बहराइनको मुख्य कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) केन्द्रलाई ब्यालिस्टिक मिसाइल र ड्रोनमार्फत आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ।

इरानी सरकारी समाचार संस्था आईआरएनएका अनुसार इरानी नौसेनाले उत्तरी हिन्द महासागरमा रहेको एक अमेरिकी जहाजतर्फ तटीय क्रुज मिसाइल प्रहार गरेको छ। इरानी सेनाले उक्त मिसाइल प्रहारपछि अमेरिकी जहाजमा त्रास फैलिएको र जहाज इरानी नौसेनाको आक्रमण दायराभन्दा बाहिर हट्न बाध्य भएको दाबी गरेको छ।

लगातार बढिरहेको सैन्य तनाव, ऊर्जा पूर्वाधारमाथिको आक्रमण, तेल आपूर्तिमा देखिएको जोखिम तथा होर्मुज जलडमरूमध्यमा बढ्दो असुरक्षाले मध्यपूर्वको संकटलाई थप गम्भीर बनाएको छ। यदि दुवै पक्षले सैन्य कारबाहीलाई नियन्त्रणमा ल्याउन सकेनन् भने यसको प्रभाव केवल क्षेत्रीय सुरक्षामा मात्र सीमित नरही विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा समेत गहिरो असर पर्ने विश्लेषण गरिएको छ।