Author: nepalone

काठमाडौं। राष्ट्रियसभा अन्तर्गतको संघीयता सबलीकरण तथा राष्ट्रिय सरोकार समितिकी सभापति जयन्तीदेवी राईले प्रसूति हिंसासम्बन्धी विषयमा सम्बन्धित मन्त्रालयका पदाधिकारीलाई बोलाएर छलफल गर्ने बताएकी छन् ।

११६ औं अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसको अवसरमा महिला, कानुन र विकास मञ्च (एफडब्लुएलडी) ले मंगलबार आयोजना गरेको ‘मबाट महिलावाद’ कार्यक्रममा सम्मानजनक मातृत्व सेवा तथा प्रसूति हिंसाबाट संरक्षण विषयमा मन्तव्य राख्दै सभापति राईले यस्तो बताएकी हुन् । उनले भनिन्, ‘निजीको तुलनामा सरकारी अस्पतालमा प्रसूति सेवा लिँदा हिंसा हुने गरेको पाइएको छ । सुन्दै अनौठो लाग्ने यस्ता विषयमा गृह र स्वास्थ्य मन्त्रालयका पदाधिकारीसँग यो विषयमा छलफल गर्नेछु ।’

‘हिजोको जस्तो परिस्थिति आज छैन, हिंसा न्यूनीकरण भएर आज जुन परिवेश निर्माण भएको छ, यसमा एफडब्लुएलडीको भूमिका महत्वपूर्ण छ, सभापति राईले भनिन्- ‘हिंसाविरुद्ध कानुन निर्माण र लैंगिक समानताको लडाईमा एफडब्लुएलडीले नेपाली समाजमा खेलेको भूमिकालाई नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन ।’

सम्मानजनक प्रसूति सेवाको वर्तमान अवस्था र कार्यक्रमको उद्देश्यबारे एफडब्लुएलडीका कार्यकारी निर्देशक अधिवक्ता सविन श्रेष्ठले प्रकाश पारेका थिए । प्रसूति सेवा लिँदा हिंसा भयो भने सजायका लागि कानुनको अभाव रहेको र संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महिलाविरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धिसम्बन्धी (सिड) कमिटीको सातौं आवधिक प्रतिवेदनमा समेत कानुन निर्माण गर्न नेपाल सरकारलाई सुझाव दिएको निर्देशक श्रेष्ठले बताए । श्रेष्ठले नेपालमा प्रसूति हिंसाका घटनाहरूका केस स्टडी प्रस्तुत गर्दै पीडितहरूको वास्तविक अनुभवमार्फत कार्यक्रमको उद्देश्य प्रष्ट पारेका थिए । त्यसैगरी, एफडब्लुएलडीका अधिवक्ता दिपेश श्रेष्ठले सुरक्षित मातृत्व सेवा र प्रसूति हिंसासम्बन्धी अहिलेकाे वास्तविक अवस्थाकाबारेमा प्रकाश पारेका थिए ।

प्रसूति सेवा लिँदा के कस्ता हिंसा हुनसक्छ भनेर भिडियो सन्देश र नाटक प्रस्तुत गरिएको थियो । बज्रपानीद्वारा प्रस्तुत नाटक ग्रामीण परिवेशमा प्रसूतिका बेलामा महिलाहरुले सामना गर्नुपर्ने हिंसालाई सशक्त रुपमा प्रस्तुत गरिएको थियो । नाटकमा महिलाविरुद्ध हुने हिंसा मात्र देखाइएको थिएन, हिंसा भएमा त्यसको उपचारसमेत सुझाइएको थियो ।

रविन तामाङको निर्देशनमा प्रस्तुत उक्त नाटकमा रांहनी लामा, हेमन्त मगर, रमिला मोक्तान, अस्मिता मगर, केशव सिंह र शुक्रराज मगरको सशक्त अभिनय रहेकाे थियो ।

रोजिना श्रेष्ठले प्रस्तुत गरेको कार्यक्रममा एफडब्लुएलडीले एसआरएचआर युथ फेलोज प्रदान गरेका विद्यार्थीलाई सम्मानसमेत गरेको थियो । दिक्षिका गजमेर, श्रृष्टि सिंह, प्राथा धमला, ज्योति रायमाझी, राजेश भुजु, निराजन बोहोरा, प्रकाश शाही, सुनिता श्रेष्ठ र शर्मिला गोली सम्मानित भएका थिए ।

एफडब्लुएलडीका अध्यक्ष वरिष्ठ अधिवक्ता गीता देवी अर्यालकाे अध्यक्षता सम्पन्न कार्यक्रममा कानूनका प्राध्यापक, कानून तथा नर्सिङका विद्यार्थी, एसआरएचआर युथ फेलोज, सञ्चारकर्मी, अधिकारकर्मी, विभिन्न नागरिक समाज संस्थाका प्रतिनिधि तथा प्रजनन स्वास्थ्य विज्ञहरूको सहभागिता रहेको थियो।

काठमाडौं। नेपालमा न्युरोसर्जरी सेवाको सुरुवात गर्ने श्रेय पाएका वरिष्ठ चिकित्सक दिनेशनाथ गोंगल को ९२ वर्षको उमेरमा मंगलबार बिहान आफ्नै निवासमा निधन भएको छ । उनीसँग निकट रहेका न्युरोलोजिस्ट प्रकाश विष्टले निधनको पुष्टि गरेका छन् ।

उनको मंगलबार नै दाहसंस्कार गर्ने तयारी गरिएको छ । उनको निधनसँगै नेपाली चिकित्सा क्षेत्रमा एक युगको अन्त्य भएको चिकित्सकहरूले बताएका छन् ।

डा. गोंगलले आफ्नो करिअरभरि न्युरोसर्जरी मात्र नभई पिट्युटरी ट्युमर, स्पाइनल इन्जुरीका लागि ल्यामिनेक्टोमी, फोक्सोको न्युमोनेक्टोमी, मुटुको माइट्रल भाल्भोटोमी तथा पेटसम्बन्धी जटिल शल्यक्रियाहरू नेपालमै पहिलोपटक सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेका थिए । उनी चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान का संस्थापक निर्देशकसमेत हुन् ।

वीर अस्पताल मा करिब चार दशक सेवा दिएका उनले ४० हजारभन्दा बढी शल्यक्रिया गरेका थिए । १९८९ चैतमा काठमाडौंमा जन्मिएका उनको पुख्र्यौली घर तानसेन हो । जुद्धोदय स्कुलबाट प्रारम्भिक शिक्षा लिएका उनले त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी र बीएस्सी पूरा गरे । त्यसपछि भारतको दरभंगा मेडिकल कलेजबाट एमबिबिएस र बम्बईको ग्रान्ट मेडिकल कलेजबाट एमएस अध्ययन गरेका थिए ।

चिकित्सा क्षेत्रमा मात्र सीमित नरही उनले युवावस्थामा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा समेत सक्रिय भूमिका खेलेका थिए । पम्प्लेट वितरण र जुलुसमा सहभागिताका कारण उनी पक्राउसमेत परेका थिए ।

सन् १९६१ मा नेपाल फर्किएपछि उनले वीर अस्पतालमा काम सुरु गर्दै सीमित स्रोत-साधनका बीच जटिल शल्यक्रियाहरूको अभ्यास थाले । पर्याप्त उपकरण र आधुनिक प्रणाली नहुँदा पनि उनले जोखिम मोलेर नयाँ विधिहरूको सुरुवात गरेका थिए ।

उनको योगदानले नेपालमा आधुनिक शल्यचिकित्साको आधार निर्माण गरेको मानिन्छ । चिकित्सकहरूका अनुसार उनी केवल कुशल सर्जन मात्र नभई दूरदर्शी गुरुका रूपमा पनि परिचित थिए ।

डा. गोंगलको निधनले नेपाली चिकित्सा क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुगेको छ ।

काठमाडौं। कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयका सचिव पाराश्‍वर ढुङ्‍गानाले साक्षी परीक्षणपछि कानुन निर्माण गरिने स्थापित मान्यता भएको बताएका छन् ।

‘प्राईमा फेसी’ नाटक हेरेपछि महिला, कानुन र विकास मञ्च (एफडब्लुएलडी) ले  आयोजना गरेको प्यानल डिस्कसनमा सचिव ढुङ्‍गानाले भने, ‘यौन हिंसा कानुन पीडित मैत्री हुनुपर्छ, यो कानुनबारे जनचेतना फैलाउन सामाजिक अभियान्ता संवेदनशील बन्नुपर्छ ।’

नवनियुक्त कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री सोविता गौतमले पदभार ग्रहण गरेसँगै जबरजस्ती करणी, करणीपछि हुने हत्या, यौनजन्य हिंसा तथा बालबालिका सम्बन्धी जघन्य कसुरमा संलग्न दोषीलाई कडा सजाय सुनिश्चित गर्न तथा पीडितलाई शीघ्र न्याय दिलाउन विद्यमान कानुनमा देखिएका अवरोध हटाउने प्रक्रिया अघि बढाउने निर्णय गरेकी थिइन्।

जबरजस्ती करणी र जबरजस्ती करणी पश्चात् हुने हत्याजस्ता जघन्य कसूर, यौनजन्य हिंसा तथा बालबालिका विरुद्ध हुने कसूरमा संलग्न कसूरदारलाई दण्ड सजाय र पीडितलाई शीघ्र न्याय प्रदान गर्नको लागि मुलुकी अपराध संहिता लगायतका कानूनहरूमा देखिएका अवरोध पहिचान गर्न मन्त्रालयका सचिवको संयोजकत्वमा अध्ययन कार्यदल गठन भएको छ ।

यसै शिलशिलामा यौन हिंसा कस्तोसम्म हुँदो रहेछ भन्ने कुरा प्रस्तुत नाटक ‘प्राईमा फेसी’ मा देखाइएको छ । सुजिओ मिलरले लेखेको उक्त नाटकमा पशुपति राईको सशक्त अभिनय रहेको छ । दुई घन्टा लामो उक्त नाटकको अनुवाद दुर्गा कार्कीले गरेकी हुन् भने आकांक्षा कार्कीको निर्देशन रहेको थियो ।

कौसी थिएटरमा देखाइएको नाटकमा प्रसिद्ध विश्वविद्यालयमा कानुन अध्ययन गरेकी प्रिजा कुशल वकिल हुन् । महिला हिंसासम्बन्धी वकालत गरिरहेकी प्रिजा आफ्नै साथीबाट हिंसाको शिकार बन्छिन्, त्यसपछि पीडित प्रिजालाई प्रहरी, न्यायालय, घर परिवार र समाजले कस्तो व्यवहार गर्छ भन्ने कुरा नाटकमा सशक्त ढंगले देखाइएको छ ।

नाटक सम्पन्न भएपछि एफडब्लुएलडीकी अधिवक्ता रोजिना श्रेष्ठले सञ्चालन गरेको प्यानल डिस्कसनमा सहमहान्यायाधिवक्ता बिना दाहालले नाटक हेरेपछि डेढ दर्जनभन्दा बढी यौन हिंसाका घटनाहरु मानसपटलमा ताजा बनेर आएको अनुभव सेयर गरेकी थिइन् । प्रत्येक हिंसाको प्रकृति फरक हुने भएकाले यौन हिंसाको कानुन निर्माणमा समाज नै संवेदनशील हुन जरुरी रहेको बताइन् ।

प्रस्तुत नाटकसँग मिल्दाजुल्दा धेरै पीडितलाई आफूले सहयोग गर्ने प्रयास गर्दागर्दै पनि परिस्थितिले गर्दा पीडितलाई सहयोग र दोषीलाई सजाय दिलाउन नसकिएको उनको अनुभव थियो । अब बन्ने कानुनले यी सबै कुरा समेट्न प्रयास गर्ने उनले बताइन् ।

कानूनहरूमा देखिएका अवरोध पहिचान गर्न बनेकाे अध्ययन कार्यदलका सदस्य एवम् वरिष्ठ अधिवक्ता मीरा ढुंगानाले प्यानल डिस्कसनमा यौन हिंसाको मुद्दामा जिल्लादेखि सर्वोच्च अदालतसम्मका आफ्ना अनुभवहरु सुनाएकी थिइन् ।

आफू पीडित भएको महसुस गरेर कानुनमा सुधार गर्नुपर्ने उनको भनाई थियो । उनले कानुनमा अझै धेरै सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता औल्याइन् ।

एफडब्लुएलडीका कार्यकारी निर्देशक अधिवक्ता सविन श्रेष्ठले आफूले इच्छा नगरेको काममा हुँदैन ‘नो’ भन्न सक्नुपर्ने बताए । इच्छाविपरित कसैले केही गर्न खोज्छ भने त्यो हिंसा हो, निर्देशक श्रेष्ठले भने, ‘त्यस्ता इच्छाविपरितका कार्यलाई नाई भन्न सक्नुपर्छ । नाई अर्थात् ‘नो’ भन्दाभन्दै कसैले जबरजस्ती गर्न खोज्छ भने त्यो सजायको भागिदार बन्नुपर्छ ।’

एफडब्लुएलडीकै अधिवक्ता सागर पाठकले कानुनी सहायता कक्ष र भएका कानुन कार्यान्वयनमा जोड दिए । त्यसैगरी प्यानल डिस्कसनमा सहभागीहरु डा. विष्णु बस्याल, करुणा पराजुली, लुमा सिं विश्वकर्मा, अरुणा जाेशी लगायतले विद्यमान कानुनमा देखिएका अवरोध हटाउने प्रक्रिया अघि बढाउदा ध्यान दिनुपर्ने महत्वपूर्ण सुझावहरु दिएका थिए ।