`

पशु बली प्रथा अन्त्य गर्न धर्मगुरुदेखि अधिकारकर्मीसम्मको जोड

काठमाडौं। धार्मिक आस्था र परम्पराका नाममा पशु बली दिने प्रथामाथि पुनर्विचार गर्नुपर्ने आवाज उठेको छ।

धार्मिक स्वतन्त्रताको संवैधानिक अधिकारलाई सम्मान गर्दै पशुमाथि हुने क्रूर व्यवहार रोक्न कानुनी, धार्मिक र सामाजिक तहबाट पहल गर्नुपर्नेमा विभिन्न धर्मका गुरु, अधिकारकर्मी तथा सञ्चार क्षेत्रका व्यक्तिले जोड दिएका छन् ।

जागरण मिडिया सेन्टर, स्नेहाज केयर र अन्तरधार्मिक शान्ति महासंघ नेपालको संयुक्त आयोजनामा शुक्रबार ‘करुणामय समाज निर्माणमा धार्मिक, आध्यात्मिक तथा सञ्चारको भूमिका’ विषयअन्तर्गत नेपालमा पशु बली प्रथासम्बन्धी अन्तरसंवाद कार्यक्रममा सहभागीले पशु बली प्रथाको विकल्प खोज्नुपर्ने बताएका हुन् ।

कार्यक्रममा जागरण मिडिया सेन्टरकी अध्यक्ष कमला विश्वकर्माले संविधान निर्माणका क्रममा समेत धार्मिक स्वतन्त्रताको विषय उठेको उल्लेख गर्दै समयसँगै पशु बलीको प्रथामा पनि परिवर्तन आवश्यक रहेको बताइन् ।

उनले मासु खानै नहुने भन्ने नभए पनि पशुप्रति माया र संरक्षणको भावना विकास गर्नुपर्ने बताइन् । संविधानको धारा ३६ ले धार्मिक स्वतन्त्रताको हक दिएको भए पनि धार्मिक स्वतन्त्रताको नाममा पशुमाथि क्रूर यातना दिने कार्य उचित नहुने उनको भनाइ थियो । ‘बलीको नाममा पशु नै किन ? पशु बाहेक अरू केही वैकल्पिक उपाय पनि गर्न सकिन्छ,’ उनले भनिन् ।

प्रविधिको विकाससँगै एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पुगेर पूजा गर्नुपर्ने अवस्थासमेत परिवर्तन भइरहेको उल्लेख गर्दै विश्वकर्माले पशु बलीजस्ता विषयमा बहस र छलफललाई अघि बढाउनुपर्ने बताइन् ।
स्नेहाज केयरकी अध्यक्ष स्नेहा श्रेष्ठले धार्मिक स्थल नै बधशालामा परिणत हुन थालेको बताइन् । आफू हिन्दु धर्म मान्ने भए पनि पशु अधिकारको पक्षमा रहेकाले पशु बली प्रथाको विरोधमा उभिएको उनले स्पष्ट पारिन् ।

उनले बिस्केट जात्रा, महाअष्टमी, महानवमी, सिकाली जात्रा, दुर्गापूजालगायतका अवसरमा पशु बली दिने प्रचलन रहेको उल्लेख गर्दै धार्मिक स्थललाई बधशालामा परिणत नगर्न आग्रह गरिन् । ‘बधशाला छुट्टै भएकाले धार्मिक स्थललाई बधशाला नबनाउन अनुरोध छ,’ उनले भनिन् ।

भक्ति, श्रद्धा, कृतज्ञता, प्रतिज्ञा र आध्यात्मिक समर्पणका नाममा पशु बली दिने गरिएको उल्लेख गर्दै श्रेष्ठले पशुलाई पनि पीडा हुने, बाँच्ने इच्छा हुने, तनाव, असहजता, डर र खतरा महसुस हुने बताइन् ।

कृषि तथा पशु उत्पादन बढाउने उद्देश्य राख्ने तर अर्कोतर्फ पशु बधशाला बढाउँदै जाने प्रवृत्ति विरोधाभासपूर्ण भएको उनको भनाइ थियो । पशु संरक्षणका लागि प्रभावकारी कानुनी व्यवस्था आवश्यक रहेको बताउँदै उनले मुलुकी अपराध संहितामा पशु बली तथा पशुमाथिको क्रूर व्यवहारका लागि गरिएको सजाय पर्याप्त नभएको दाबी गरिन् ।

हिन्दु धर्मगुरु दामोदर गौतमले सबैभन्दा धेरै पशुको पूजा गर्ने धर्म हिन्दु धर्म भएको बताए । हिन्दु धर्ममा विभिन्न चाडपर्वमा फरक-फरक जनावरको पूजा गर्ने प्रचलन रहेको उल्लेख गर्दै उनले हिन्दु धर्मले बली प्रथालाई संरक्षण नगर्ने धारणा राखे ।

उनले शाकाहारी जीवनशैलीलाई राम्रो विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गर्दै मांशाहारीभन्दा शाकाहारी मानिस बलिया र शक्तिशाली हुने दाबी गरे ।

इस्लाम धर्मगुरु मौलाना नजरुल हुसेनले पशुलाई अमानवीय ढंगले बली दिने र यातना दिने कार्य गर्न नहुने बताए । उनले मस्जिदमा बली नदिइने र बलीको मासु तथा रगत अल्लाहसम्म नपुग्ने धार्मिक मान्यता रहेको बताए । मानवलाई हानि पुग्ने किसिमका विकृति तथा कुरीति कायम राख्न नहुने उनको भनाइ थियो ।

‘बली भनेको सबै कुराको बली हो,’ उनले भने, ‘बली दिने नै हो भने कुनै पनि जनावरलाई कमभन्दा कम दुःख र कष्ट हुनेगरी बली दिनुपर्छ ।’

साइ केन्द्रकी प्राध्यापक लालकुमारी गुरुङले बली चढाउनैपर्ने अवस्था भए पनि त्यसको वैकल्पिक उपाय अपनाउनुपर्ने बताइन् ।

वरिष्ठ पत्रकार एवं संविधान सभा सदस्य विनोद पहाडीले दसैँका बेला ठूलो संख्यामा पशुको काटमार हुने गरेको उल्लेख गर्दै काठमाडौंमा चार जना महिलाले पशु बली प्रथाका विषयमा अन्तरसंवाद आयोजना गर्नु सराहनीय काम भएको बताए ।

कार्यक्रममा पत्रकारले पशु बली प्रथा सम्बन्धी विभिन्न विषयमा प्रश्न गरेका थिए । जवाफमा स्नेहा श्रेष्ठले गढीमाईमा पशु बलीसँग सम्बन्धित विषयमा सर्वोच्च अदालतबाट परमादेश जारी भएको तर त्यसको कार्यान्वयन हुन नसकेको बताइन् ।

कार्यक्रम सञ्चालक तनुजा बस्नेतले पशु बली प्रथाले दलित समुदायमाथि समेत थप विभेद गरिरहेको बताइन् । पशुको बली दिने र त्यसको मासु दलित समुदायका व्यक्तिलाई खान बाध्य पार्ने जस्ता कार्य जातीय विभेदसँग समेत जोडिने उनको भनाइ थियो । यस विषयमा राष्ट्रिय दलित आयोगलगायत सम्बन्धित निकायले समेत अभियान सञ्चालन गर्नुपर्ने उनले बताइन् ।

अन्तरधार्मिक शान्ति महासंघ नेपालकी अध्यक्ष सिमा खानले महासंघ सबै धर्मका लागि खुला रहेको बताउँदै हरेक धर्मसँग सम्बन्धित विषयमा बहस र छलफल गर्न सकिने बताइन् । उनले पशु बली प्रथा अन्त्यका लागि हिन्दु धर्मावलम्बीले बढी पहल गर्नुपर्ने धारणा राखिन् । मुस्लिम समुदायको जनसंख्या करिब पाँच प्रतिशत रहेको उल्लेख गर्दै उनले बहसलाई नीतिगत तहसम्म लैजानुपर्ने बताइन् ।

‘क्रिश्चियनलाई धर्म बेचुवा र मुस्लिमलाई पाकिस्तान जाऊ भन्ने प्रचलन छ,’ उनले भनिन्, “तर मुलुकमा हिन्दुको जनसंख्या धेरै भएका कारण पशु बली प्रथा अन्त्यका लागि हिन्दु धर्मावलम्बीले नै विशेष पहल गर्न जरुरी छ ।’

कार्यक्रममा किरात धर्मगुरु डोङ धोज, जैन धर्मगुरु डा.नमनकुमार उपाध्याय, ब्रह्माकुमारी शोभालगायतले पनि पशु बली प्रथा, धार्मिक आस्था, करुणा र अहिंसाका विषयमा धारणा राखेका थिए ।

अन्तरसंवादमा सहभागी वक्ता्ले पशु बलीलाई धार्मिक परम्पराको विषयका रूपमा मात्र नहेरी पशु अधिकार, मानवीय संवेदना, कानुनी व्यवस्था, सामाजिक विभेद र धार्मिक सुधारसँग जोडेर बहस गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए ।

नागरिकले प्रहरीलाई संरक्षकका रूपमा अनुभूति गर्ने वातावरण बनाउन मुख्यमन्त्रीको निर्देशन

काठमाडौं ।बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री किरण थापा मगरले नागरिकले प्रहरीलाई आफ्नो संरक्षकका रूपमा अनुभूति गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्न निर्देशन दिएका छन् ।

एकहत्तरौँ प्रहरी दिवसका अवसरमा बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालय, हेटौँडाले आयोजना गरेको कार्यक्रममा मुख्यमन्त्री थापा मगरले प्रहरी र नागरिकबीचको सम्बन्ध विश्वास, सहकार्य र पारस्परिक सम्मानमा आधारित हुनुपर्ने बताए ।

नेपालको संविधान र प्रचलित कानुनको पालना गर्दै राष्ट्र तथा नागरिकको सुरक्षा, शान्ति सुव्यवस्था कायम र अपराध नियन्त्रणमा नेपाल प्रहरीले पुर्‍याएको योगदानको प्रशंसा गर्दै उनले प्रहरीको भूमिकाको सम्मान गरे ।

मुख्यमन्त्री थापा मगरले शान्ति, सुरक्षा र कानुनी शासनलाई मुलुकको विकास, समृद्धि तथा सुशासनको आधारका रूपमा व्याख्या गरे । नागरिकले आफ्नो घरपरिवार, व्यवसाय, पेसा र दैनिक जीवन सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्न पाउने वातावरण निर्माण गर्नु राज्यको आधारभूत दायित्व भएको उनको भनाइ थियो ।

त्यस्तै,  उनले अपराध अनुसन्धान, शान्ति सुरक्षा, ट्राफिक व्यवस्थापन, महिला तथा बालबालिकाको सुरक्षा, मानव बेचबिखन नियन्त्रण, लागूऔषध नियन्त्रण, साइबर अपराधको अनुसन्धान र सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षणमा नेपाल प्रहरीले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको बताए ।

सङ्घीय लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा नागरिकको अधिकारको संरक्षण र कानुनको निष्पक्ष कार्यान्वयन प्रहरी सङ्गठनको प्रमुख जिम्मेवारी भएको उल्लेख गर्दै उनले प्रहरीप्रतिको जनविश्वास नै सङ्गठनको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भएको बताए ।

कार्यक्रममा बागमती प्रदेश प्रहरी प्रमुख प्रहरी नायब महानिरीक्षक दीपक रेग्मीले देश र जनताको सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राखेर प्रहरी सङ्गठन निरन्तर क्रियाशील रहेको बताए ।

त्यसैगरी, प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त अधिकारीले नागरिकले विभिन्न समस्यामा सबैभन्दा पहिले प्रहरी र प्रशासनलाई सम्झने गरेको उल्लेख गरे । हेटौँडा उपमहानगरपालिकाकी प्रमुख मीनाकुमारी लामाले शान्ति सुरक्षा तथा अमनचयन कायम गर्न प्रहरीले निर्वाह गरेको भूमिका प्रशंसनीय रहेको बताइन् ।

कार्यक्रममा अमर प्रहरीका सन्तति तथा समाजका विभिन्न क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याउने व्यक्तिहरूलाई सम्मान गरिएको थियो । सम्मानित हुनेमा वरिष्ठ पत्रकार प्रताप विष्टलगायत रहेका थिए ।

साथै, प्रहरी दिवसका अवसरमा आयोजित कार्यक्रमले प्रहरी र नागरिकबीचको सम्बन्ध थप सुदृढ बनाउँदै जनविश्वास अभिवृद्धि गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई जोड दिएको छ ।

कोशी सरकारको ५ अर्बका नयाँ योजना थप्ने तयारी रोकियो, दसैँपछि मात्रै निर्णय

काठमाडौं । कोशी प्रदेश सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेटमा करिब ५ अर्ब रुपैयाँका नयाँ योजना थप्ने तयारी तत्कालका लागि रोकिएको छ। बजेटका शीर्षक हेरफेर गर्ने र नयाँ योजना समावेश गर्ने प्रस्तावमा कानुनी जटिलता देखिएपछि प्रक्रिया अघि बढ्न नसकेको हो।

एमाले-कांग्रेस गठबन्धन सरकारले ल्याएको बजेट पुनरवलोकन गर्ने विषयमा हालको एमाले-नेकपा गठबन्धनबीच सहमति भए पनि दसैँअघि निर्णय गर्ने प्रयास सफल हुन सकेन।

बिहीबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकमा बजेट रकमान्तर तथा स्रोतान्तर गरेर नयाँ योजना थप्ने र पुराना योजना हटाउने प्रस्ताव लैजाने तयारी थियो। तर अर्थ मन्त्रालयले प्रस्ताव पेस नगरेपछि उक्त विषयमा निर्णय हुन सकेन।

सरकारी स्रोतका अनुसार विभिन्न मन्त्रालयले करिब ५ अर्ब रुपैयाँका नयाँ योजनालाई बजेटमा समावेश गर्न दबाब दिएका थिए। तर नयाँ योजना थप्दा सोही बराबरको बजेट अन्य योजनाबाट कटौती वा स्थगित गर्नुपर्ने बाध्यता छ।

मन्त्रीहरूले नयाँ योजना थप्न जोड दिए पनि पुराना योजना कटौती गर्न आनाकानी गरेको स्रोतको दाबी छ। एक मन्त्रीका अनुसार ६ करोड रुपैयाँका योजना कटौती गरेर ९० करोड रुपैयाँका नयाँ योजना थप्ने प्रस्तावसमेत आएको थियो।

त्यस्तै,  विनियोजन ऐन र आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व ऐनअनुसार बजेटमा जथाभावी हेरफेर गर्न नमिल्ने भन्दै कर्मचारी प्रशासनले प्रस्ताव अघि बढाउन अनिच्छा देखाएको स्रोतले जनाएको छ।

अर्थ मन्त्रालयका सचिव कोषहरि निरौला बिदामा बसेपछि आवश्यक प्रक्रिया अघि बढ्न नसकेको बताइएको छ। मन्त्रालयबाट प्रस्ताव नआएपछि मन्त्रिपरिषद् बैठकले पनि यस विषयमा निर्णय गर्न सकेन।

आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री विदुरकुमार लिङ्थेपले बजेट पुनरवलोकनसम्बन्धी निर्णय अब दसैँ बिदापछि बस्ने मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट हुने बताएका छन्।

उनका अनुसार बजेट सन्तुलन मिलाउने विषय संसद्मा प्रतिबद्धताका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। हालको सत्ता गठबन्धनको न्यूनतम साझा कार्यक्रममा समेत बजेट पुनरवलोकन गर्ने विषय समेटिएकाले सरकार बजेट परिमार्जन गर्ने पक्षमा रहेको उनले बताए।

लिङ्थेपले विनियोजन ऐनको दफा १२ प्रयोग गरेर बजेट सन्तुलन मिलाउने सरकारको तयारी रहेको जानकारी दिए।

कोशी प्रदेशमा अघिल्लो एमाले-कांग्रेस गठबन्धन सरकारले बजेट ल्याउँदा पनि मुख्यमन्त्री हिक्मतकुमार कार्की र आर्थिक मामिलामन्त्री लिङ्थेप नै पदमा थिए। केन्द्रमा गठबन्धन परिवर्तन भए पनि प्रदेशमा नेतृत्व यथावत् छ।

बजेट पुनरवलोकन गर्ने विषयमा एमाले र कांग्रेसका सांसदहरूबीच मतभेद देखिँदै आएको छ। हालको गठबन्धनले पनि बजेट पुनरवलोकन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएकाले नयाँ योजना थप्ने र पुराना योजना कटौती गर्ने विषयमा सरकारभित्र छलफल जारी छ।

तर कानुनी प्रक्रिया, मन्त्रालयहरूबीचको असहमति र बजेट सन्तुलनको चुनौतीका कारण तत्काल निर्णय हुन सकेको छैन। साथै, अब दसैँपछि बस्ने मन्त्रिपरिषद् बैठकले यस विषयलाई टुङ्गो लगाउने अपेक्षा गरिएको छ।

पूर्वप्रधानन्यायाधीश कल्याण श्रेष्ठलाई एसियाकै प्रतिष्ठित ‘लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड’

काठमाडौं । नेपालका पूर्वप्रधानन्यायाधीश कल्याण श्रेष्ठले एसियाको प्रतिष्ठित एसिस अवार्डअन्तर्गत सन् २०२६ को ‘लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड’ प्राप्त गरेका छन्। न्यायिक स्वतन्त्रता, मानवअधिकार संरक्षण तथा न्यायालय सुधारमा पुर्‍याएको योगदानको कदर गर्दै उनलाई उक्त सम्मान प्रदान गरिएको हो।

सर्वोच्च अदालतका २४औँ प्रधानन्यायाधीशका रूपमा कार्य गरेका श्रेष्ठले नेपालको न्यायिक प्रणालीलाई पारदर्शी, जवाफदेही र नागरिकको पहुँचयोग्य बनाउन महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएका थिए। उनले संवैधानिक सर्वोच्चता, कानुनी शासन र लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताको संरक्षणमा निरन्तर जोड दिँदै आएका छन्।

श्रेष्ठको न्यायिक योगदानमा मौलिक हकको संरक्षण, सीमान्तकृत समुदायको अधिकार, वातावरणीय न्याय तथा संक्रमणकालीन न्यायसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण फैसला र पहलहरू समेटिएका छन्। त्यस्तै, न्यायालयमा प्रविधिको प्रयोग विस्तार, मुद्दा व्यवस्थापन प्रणालीमा सुधार तथा न्यायिक जनशक्तिको क्षमता अभिवृद्धिमा समेत उनले योगदान पुर्‍याएको अवार्डसम्बन्धी विवरणमा उल्लेख छ।

सबै नागरिकलाई समान रूपमा न्यायमा पहुँच सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले उनले कानुनी सहायता विस्तार, सार्वजनिक सरोकारका मुद्दालाई प्रोत्साहन तथा लैङ्गिक समानता र सामाजिक समावेशिताका पक्षमा वकालत गरेका थिए।

न्यायिक सेवाबाट अवकाश पाएपछि पनि श्रेष्ठ कानुनी अध्ययन, संवैधानिक बहस र सुशासनसम्बन्धी गतिविधिमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।

संवैधानिक मूल्य, मानव मर्यादा र न्यायिक स्वतन्त्रताप्रतिको उनको प्रतिबद्धताले नेपालसहित एसिया क्षेत्रको न्यायिक नेतृत्वमा महत्त्वपूर्ण उदाहरण प्रस्तुत गरेको अवार्डसम्बन्धी विवरणमा जनाइएको छ।

दसैँमा नेपाली फिल्मको त्रिपक्षीय भिडन्त, ‘आ बाट आमा २’, ‘१२ गाउँ २’ र ‘छ माया छपक्कै २’ मैदानमा

काठमाडौँ । बडादसैँको अवसरमा नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा यस वर्ष रोचक प्रतिस्पर्धा देखिने भएको छ। दर्शकमाझ लोकप्रिय बनेका तीन फिल्मका सिक्वेल एकपछि अर्को गर्दै प्रदर्शनमा आएसँगै दसैँको बक्सअफिसमा कसले बाजी मार्ला भन्ने चासो बढेको छ।

शुक्रबार असोज ३० गतेदेखि ‘आ बाट आमा २’ र ‘१२ गाउँ २’ देशभरका हलमा प्रदर्शनमा आएका छन्। त्यसैगरी, फूलपातीको अवसर पारेर शनिबार असोज ३१ गतेदेखि ‘छ माया छपक्कै २’ पनि प्रदर्शनमा आउने तयारीमा छ। तीन फरक स्वादका फिल्म एकै समयमा दर्शकमाझ आउँदा यस वर्षको दसैँमा नेपाली चलचित्रको प्रतिस्पर्धा थप रोचक बन्ने देखिएको छ।

पारिवारिक संवेदना, एक्सन र हास्य–प्रेमका फरक स्वाद बोकेका यी फिल्मले दर्शकको ध्यान तान्ने अपेक्षा गरिएको छ। अब दर्शकको रोजाइमा कुन फिल्म पर्छ र बक्सअफिसमा कुनले अग्रता लिन्छ भन्ने विषय प्रतीक्षाको विषय बनेको छ।

चर्चित फिल्म ‘आ बाट आमा’को सिक्वेल ‘आ बाट आमा २’ चन्द्र पन्तको निर्माण तथा निर्देशनमा तयार भएको हो। फिल्ममा नेपालीसँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रका कलाकारहरूको पनि अभिनय रहेको छ।

फिल्ममा पल शाह, विपना थापा, आकाश श्रेष्ठ, प्रदीप रावत, मलिका महत, साइग्रेस पोखरेल, सविन श्रेष्ठ, रिश्ता गुरुङ, निकिता आचार्य, गजित विष्ट, दिलीप अखेडा र नरेन खड्कालगायत कलाकार देखिएका छन्।

आर्य पन्तको प्रस्तुति तथा आरआर फिल्म्सको वितरण रहेको यस फिल्मले पारिवारिक कथावस्तु र कलाकारहरूको उपस्थितिमार्फत दर्शकको मन जित्ने अपेक्षा गरिएको छ। फिल्म अमेरिका, क्यानडा र जापानलगायतका देशमा पनि प्रदर्शनमा ल्याउने तयारी गरिएको छ।

दुई वर्षअघि प्रदर्शनमा आएको ‘१२ गाउँ’को सफलतापछि अभिनेता तथा निर्देशक विराज भट्ट यसको दोस्रो शृङ्खला ‘१२ गाउँ २’ लिएर आएका छन्। विराज भट्ट फिल्म प्रोडक्सनको ब्यानरमा तयार भएको फिल्मकी निर्माता सरस्वती भट्ट हुन्।

फिल्ममा विराज भट्ट, समीर भट्ट, कृशु शाही, अनुपविक्रम शाही, वर्षा इटानी, खुसी कार्की, प्रकाश शाह, सुनील पोखरेल र कनिज कोइरालालगायत कलाकारको अभिनय रहेको छ।

सन्तोष सरकारको कथा रहेको फिल्ममा स्टन्ट सिल्भा र शंकर महर्जनले द्वन्द्व निर्देशन गरेका छन्। एक्सनप्रधान प्रस्तुतिका कारण विशेषगरी युवापुस्तामाझ फिल्मले आकर्षण पैदा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

फिल्मको प्रचारलाई थप गति दिन निर्माण पक्षले ‘जुनेली’ बोलको पप–डान्सिङ गीतसमेत सार्वजनिक गरिसकेको छ। युग भुसालको शब्द तथा संगीत र सुगम पोखरेलको स्वर रहेको गीतको भिडियोमा मुख्य कलाकारहरूको आकर्षक प्रस्तुति देखाइएको छ।

दसैँको फिल्मी प्रतिस्पर्धालाई थप रोचक बनाउन दीपकराज गिरीको ‘छ माया छपक्कै २’ फूलपातीको दिनदेखि हलमा आउने भएको छ। आमा सरस्वती मुभिज, रोहित अधिकारी फिल्म्स र आईएमईको संयुक्त प्रस्तुतिमा बनेको फिल्मलाई दीपेन्द्र लामाले निर्देशन गरेका हुन्।

फिल्ममा दीपकराज गिरी, केकी अधिकारी, सनिशा भट्टराई, कर्मा, रिहान गिरी, मेक्सम गौडेल, रमा थपलिया, प्रकाश घिमिरे र निर्मल शर्मालगायत कलाकारको अभिनय रहेको छ। दीपाश्री निरौला फिल्मकी सल्लाहकार हुन्।

सामाजिक तथा पारिवारिक विषयवस्तुलाई मनोरञ्जनसँग जोडेर प्रस्तुत गर्ने दीपकराज गिरीको टोलीले यसपटक दर्शकलाई कस्तो स्वाद दिनेछ भन्ने चासो पनि उत्तिकै छ।

तीनवटै फिल्मको आफ्नै दर्शकवर्ग र फरक आकर्षण छन्। ‘आ बाट आमा २’ ले पारिवारिक संवेदना, ‘१२ गाउँ २’ ले एक्सन र स्टारडम तथा ‘छ माया छपक्कै २’ ले हास्य र प्रेममार्फत दर्शकलाई आकर्षित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

दसैँको लामो बिदा, दर्शकको रुचि, हलमा प्राप्त शो र मुखले मुखमा फैलिने प्रतिक्रियाले फिल्मको व्यापारमा प्रभाव पार्नेछ। तर यी तीनमध्ये कुन फिल्मले दर्शकको सबैभन्दा बढी साथ पाउँछ र बक्सअफिसमा सफलताको नयाँ कथा लेख्छ भन्ने निर्णय भने दर्शकले नै गर्नेछन्।

प्रहरीलाई आधुनिक बनाउन कानुन सुधार गरिने

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीले आज आफ्नो ७१औँ स्थापना दिवस मनाएको छ। प्रहरी प्रधान कार्यालय, नक्सालमा आयोजित कार्यक्रममा गृहमन्त्री सुधन गुरुङ प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी भए।

कार्यक्रममा गृहमन्त्री गुरुङले नेपाल प्रहरीलाई सक्षम, व्यावसायिक र आधुनिक बनाउन कानुनी सुधारको तयारी भइरहेको बताए। प्रहरी कर्मचारीका लागि आवास, स्वास्थ्यलगायतका सेवासुविधा थप्नुका साथै सरुवा-बढुवालाई व्यवस्थित गरिने उनको भनाइ थियो। प्रहरीका सबै कार्यालयलाई डिजिटल बनाउने कामसमेत अघि बढाइएको उनले जानकारी दिए।

अवकाशप्राप्त सुरक्षाकर्मीको आत्मसम्मान बढाउँदै उनीहरूको ज्ञान र सीप उपयोग गर्ने योजना रहेको गुरुङले बताए। अन्तरदेशीय अपराध नियन्त्रण र अनुसन्धानका लागि नेपाल प्रहरीलाई सक्षम बनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै उनले सीमापार अपराध नियन्त्रणमा सूचना आदानप्रदान र प्रविधिको प्रयोग बढाउन क्षेत्रीय सहकार्य आवश्यक रहेको उल्लेख गरे।

भारतको नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न बिमस्टेक सदस्य राष्ट्रका गृहमन्त्रीहरूको पहिलो बैठक र भारतीय समकक्षीसँगको वार्तामा यस विषयमा जोड दिएको उनले बताए।

राज्यका संवेदनशील सूचना चुहाउनेलाई उन्मुक्ति नदिइने स्पष्ट पार्दै गुरुङले सूचनाको गोपनीयता कायम राख्न प्रहरी अधिकारीहरूलाई निर्देशन दिए। उनले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), डिजिटल फोरेन्सिक, साइबर तथा वित्तीय अपराध अनुसन्धान र डीएनए फोरेन्सिकजस्ता क्षेत्रमा प्रहरीको क्षमता बढाउन पनि आग्रह गरे।

प्रहरीको बर्दी डर र त्रासको नभई आशा, भरोसा र नागरिक–प्रहरी सहकार्यको प्रतीक बन्नुपर्ने उनको भनाइ थियो। निष्पक्ष अनुसन्धान, प्रहरीको व्यवहार र विपद्का समयमा गरिने उद्धारले राज्यप्रति नागरिकको विश्वास निर्धारण गर्ने उनले बताए।

‘नयाँ पुस्ताले सोधेको छ, राज्य हाम्रो लागि काम गर्छ कि गर्दैन ? मेरो भविष्य मेरो देश, मेरो मातृभूमिमै उज्ज्वल बन्छ कि बन्दैन ? यो विषय प्रहरी कार्यालय र यहाँहरूले देखाउने व्यवहार, निष्पक्ष अनुसन्धान तथा विपद्का समयमा गरिने उद्धारले समेत निर्धारण गर्नेछ,’ गुरुङले भने।

कांग्रेसको नियमित कामबाट अलग हुँदै गगन थापा, अब देशभर घुमेर नागरिकका कुरा सुन्ने

काठमाडौँ । नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले पार्टीको कार्यशैली र संगठन निर्माणको परम्परागत तरिका बदल्ने घोषणा गरेका छन्। पार्टीका नियमित प्रशासनिक कामबाट आफू अलग रहने र वरिष्ठ उपसभापति तथा महामन्त्रीहरूलाई पार्टीको दैनिक कामको जिम्मेवारी दिने उनको योजना छ।

शुक्रबार काठमाडौँमा आयोजित नेपाल पेसाकर्मी अभियान परिषद्को कार्यक्रममा बोल्दै थापाले कांग्रेसलाई समयअनुकूल बनाउँदै नागरिकका आवश्यकता र आकाङ्क्षा सम्बोधन गर्नुपर्नेमा जोड दिए। उनले अब आफू देशभर घुमेर नेता, कार्यकर्ता र सर्वसाधारणका कुरा सुन्ने बताए।

थापाले बीपी कोइराला र गणेशमान सिंहको समयका मुद्दाले मात्रै आजको समाजका सबै आवश्यकता सम्बोधन गर्न नसक्ने उल्लेख गर्दै कांग्रेसले समसामयिक चुनौतीको समाधान खोज्नुपर्ने बताए। उनका अनुसार अबको कांग्रेसले पर्यावरण, आर्थिक विकास, सुशासन र प्रजातान्त्रिक अधिकारलाई सँगसँगै अघि बढाउँदै ‘समुन्नति’ को अवधारणालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

सामाजिक सञ्जालका छोटा भिडियो र चर्चामा मात्र केन्द्रित भएर समाजका समस्या समाधान नहुने उनको भनाइ थियो। त्यसका लागि गम्भीर छलफल, बहस र चिन्तन आवश्यक रहेको उनले बताए।

सभापति थापाले नागरिकका आकाङ्क्षा पूरा गर्न सक्ने पार्टीका रूपमा कांग्रेसलाई स्थापित गर्नु आफ्नो मुख्य उद्देश्य रहेको स्पष्ट पारे। पार्टीका नियमित कामको जिम्मेवारी वरिष्ठ उपसभापति र महामन्त्रीहरूले सम्हाल्ने तथा आफू नागरिकका समस्या र अपेक्षा बुझ्न देशभर पुग्ने उनको भनाइ छ।

पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताको व्यक्तिगत आचरण र गतिविधिका विषयमा बोल्दै थापाले व्यक्तिको निजी व्यवहारका लागि सिङ्गो पार्टीलाई जिम्मेवार बनाउन नहुने बताए। व्यक्तिगत कमजोरीको जिम्मेवारी सम्बन्धित व्यक्तिले नै लिनुपर्ने र आर्थिक पारदर्शितामा पनि व्यक्ति स्वयं जवाफदेही हुनुपर्ने उनको धारणा थियो।

त्यस्तै, पार्टीको आन्तरिक प्रतिस्पर्धामा पराजित भएका वा जिम्मेवारीबाट बाहिर रहेका योग्य नेताहरूलाई समेत समेटेर अघि बढ्ने प्रतिबद्धता उनले जनाए। आन्तरिक निर्वाचनको हारजितलाई नेतृत्वको अन्तिम मूल्याङ्कन मान्न नहुने बताउँदै थापाले सामूहिक नेतृत्व, सहकार्य र एकतामार्फत कांग्रेसलाई अघि बढाउने संकेत गरे।

पार्टीभित्रको गुटगत प्रभावभन्दा माथि उठेर सबैलाई समेट्नु अहिलेको आवश्यकता रहेको उल्लेख गर्दै उनले कांग्रेसलाई नयाँ सोच, नयाँ कार्यशैली र नागरिकप्रति उत्तरदायी संगठनका रूपमा विकास गर्ने आफ्नो योजना प्रस्तुत गरे।

प्रहरीमा एआईदेखि एन्टि-ड्रोन प्रविधिसम्म भित्र्याउने आईजीपी कार्कीको घोषणा

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीलाई आधुनिक, प्रविधिमैत्री र नागरिकमैत्री बनाउने लक्ष्यसहित कृत्रिम बौद्धिकता (एआई), ड्रोन तथा एन्टि–ड्रोन प्रविधि र ठगी नियन्त्रणका लागि नयाँ संरचना विकास गर्ने योजना अघि बढाइएको छ।

नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीले शुक्रबार ७१औँ प्रहरी दिवसका अवसरमा आयोजित समारोहमा बोल्दै अपराध अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउन र प्रहरी सेवालाई समयानुकूल बनाउन आधुनिक प्रविधिको प्रयोग विस्तार गरिने बताएका हुन्।

कार्कीका अनुसार प्रहरी संगठनमा एआई तथा एड्भान्स्ड एनालिटिक्स सेल, हवाई सुरक्षाका लागि ड्रोन तथा एन्टि–ड्रोन युनिट र ठगी नियन्त्रणका लागि इन्टिग्रेटेड एन्टि–स्क्याम सेन्टरजस्ता संरचना विकास गर्ने योजना अघि बढाइएको छ। यी संरचनाले अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धान र प्रहरी सेवाको प्रभावकारिता बढाउन सहयोग पुग्ने उनको विश्वास छ।

प्रहरी दिवसका अवसरमा उनले प्रहरी संगठनको सुधारमा योगदान पुर्‍याउने सञ्चारकर्मी, नागरिक समाज, समुदाय तथा शुभेच्छुकप्रति आभार व्यक्त गरे। अमर प्रहरीहरूको बलिदानको सम्मान गर्दै नागरिकमैत्री, उत्तरदायी र प्रविधिमैत्री प्रहरी संगठन निर्माण गर्ने प्रतिबद्धतासमेत उनले दोहोर्‍याए।

त्यसैगरी, प्रहरी अस्पताललाई शिक्षण अस्पतालका रूपमा स्तरोन्नति गर्दै भविष्यमा नेपाल प्रहरी मेडिकल कलेज स्थापना गर्ने लक्ष्य रहेको कार्कीले बताए। यसबाट प्रहरी कर्मचारी, उनीहरूका परिवार तथा सर्वसाधारणले गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ।

प्रहरी संगठनलाई प्रभावकारी बनाउन आदेश शृङ्खला, अनुशासन, जवाफदेहिता र आपसी समन्वयलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा पनि उनले जोड दिए।

साथै, समारोहमा उत्कृष्ट कार्यसम्पादन गर्ने प्रहरी कर्मचारीहरूलाई पुरस्कृत गरिएको थियो।

राजविराज अस्पतालमा ८० जनाका लागि रोजगारीको अवसर, २१ दिनभित्र आवेदन दिनुपर्ने

काठमाडौं । सप्तरीको राजविराजस्थित गजेन्द्र नारायण सिंह अस्पतालले विभिन्न पदमा ८० जना कर्मचारी करार सेवामा भर्ना गर्न दरखास्त आह्वान गरेको छ।

अस्पतालले शुक्रबार पहिलोपटक सूचना प्रकाशित गर्दै आवश्यक योग्यता पुगेका नेपाली नागरिकलाई सूचना प्रकाशित भएको मितिले २१ दिनभित्र रीतपूर्वक आवेदन पेस गर्न आग्रह गरेको हो।

अस्पतालले चिकित्सक, नर्सिङ कर्मचारी, प्राविधिक तथा प्रशासनिक जनशक्तिसहित २४ भन्दा बढी पदमा कर्मचारी माग गरेको छ। माग गरिएका पदमा कन्सल्टेन्ट जनरल फिजिसियन, एनेस्थेसियोलोजिस्ट, साइकियाट्रिस्ट, रेडियोलोजिस्ट, नेफ्रोलोजिस्ट, कार्डियोलोजिस्ट, पेडियाट्रिसियन, ईएनटी सर्जन, अर्थोपेडिक सर्जन, डर्माटोलोजिस्ट, सर्जन, स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ, मेडिकल अधिकृत, स्टाफ नर्स, डेन्टल सर्जन, फिजियोथेरापिस्ट, बायोमेडिकल इन्जिनियर, सूचना प्रविधि अधिकृतलगायत रहेका छन्।

अस्पतालका अनुसार उम्मेदवार छनोट लिखित परीक्षा र अन्तर्वार्तामार्फत गरिनेछ। छनोट हुने कर्मचारीले नेपाल सरकारले तोकेबमोजिम तलब तथा सेवा सुविधा पाउनेछन्।

इच्छुक उम्मेदवारले गजेन्द्र नारायण सिंह अस्पताल, राजविराजको प्रशासन शाखामा आवेदन फाराम बुझाउन सक्नेछन्। आवेदन फाराम लोक सेवा आयोगको वेबसाइटबाट प्राप्त गर्न सकिने अस्पतालले जनाएको छ।

साथै, सूचनामा उल्लेख नभएका थप जानकारीका लागि अस्पतालको वेबसाइट, फेसबुक पेज वा पदपूर्ति समितिका सदस्य सचिव नारायण यादवसँग सम्पर्क गर्न सकिनेछ।

खाद्य कम्पनीको सीईओ नियुक्तिमा राजनीतिक चलखेलको आरोप

काठमाडौँ । खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) नियुक्ति प्रक्रिया योग्यता र क्षमताभन्दा राजनीतिक पहुँच तथा स्वार्थबाट प्रभावित भएको आरोप लागेको छ।

कम्पनीका पूर्वसीईओ तथा पुनः सोही पदका प्रतिस्पर्धी रमेश आचार्यले नियोजित रूपमा आफ्नो नाम सिफारिस सूचीबाट हटाइएको दाबी गरेका छन्। अघिल्लो कार्यकालमा कम्पनी सुधारका लागि काम गरेको र सरकारी स्वामित्वको संस्थालाई थप व्यवस्थित बनाउने स्पष्ट योजना हुँदाहुँदै आफूलाई सिफारिसबाट बाहिर राखिएको भन्दै उनले असन्तुष्टि व्यक्त गरेका हुन्।

उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले गठन गरेको सिफारिस समितिले सीईओ पदका लागि तनहुँका डिल्लीराज लम्साल, सिरहाकी संगीता यादव र काठमाडौँका होमनाथ न्यौपानेको नाम सिफारिस गरेको छ। अब मन्त्रिपरिषद्ले तीन जनामध्ये एक जनालाई सीईओ नियुक्त गर्नेछ। शुक्रबार मध्याह्न १२ बजेका लागि बोलाइएको मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट नियुक्तिबारे निर्णय हुन सक्ने बताइएको छ।

कम्पनीको सीईओ पद गत वैशाखको तेस्रो सातादेखि रिक्त छ। सरकारले ल्याएको अध्यादेशका कारण तत्कालीन सीईओ आचार्य पदमुक्त भएका थिए। पुनः नियुक्तिका लागि आवेदन दिएका आचार्यले पनि असोज १७ र १८ गते भएको अन्तर्वार्तामा सहभागिता जनाएका थिए। समितिले १६ जना उम्मेदवारको अन्तर्वार्ता लिएको थियो।

स्रोतका अनुसार प्रारम्भिक मूल्याङ्कनमा आचार्यको नाम पहिलो नम्बरमा सिफारिस भएर प्रधानमन्त्री कार्यालयसम्म पुगेको थियो। मुख्यसचिव गोविन्दबहादुर कार्कीलगायतको तहमा सोहीअनुसार प्रक्रिया अघि बढाउने अनौपचारिक सहमति भएको भए पनि मन्त्रालयमा फाइल फर्किएपछि सिफारिस सूची परिवर्तन गरिएको आरोप लागेको छ।

मन्त्रालयले अन्तिम सिफारिस सूची सार्वजनिक गर्दा आचार्यको नाम हटाएर संगीता यादवको नाम समावेश गरेको बताइएको छ। विभागीय मन्त्री दीपककुमार साहको स्वार्थ र निकटताका आधारमा नाम परिवर्तन गरिएको आरोपसमेत लागेको छ। यद्यपि, यी आरोपबारे सम्बन्धित पक्षको आधिकारिक प्रतिक्रिया सार्वजनिक भएको छैन।

सीईओका लागि सिफारिस भएका डिल्लीराज लम्सालले खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीमा ३६ वर्ष काम गरेका छन्। उनले निमित्त सीईओको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेका थिए। गत भदौ १० गते उमेर हदका कारण अवकाश पाएका लम्साल पुनः सीईओ पदको प्रतिस्पर्धामा सहभागी भएका हुन्।

त्यस्तै, होमनाथ न्यौपानले विगतमा नेबिको कम्पनीको नेतृत्व सम्हालेका थिए। उक्त संस्थाको आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि उनले जागिर छाडेको विवरणमा उल्लेख छ।

संगीता यादव जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लिमिटेडसँग आबद्ध छिन्।

नियुक्ति प्रक्रियामा चलखेल भएको आरोपबारे उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका अधिकारीहरूले प्रतिक्रिया दिन चाहेका छैनन्।

यसैबीच, मुख्यसचिव गोविन्दबहादुर कार्कीले तीन जनाको नाम प्राप्त भएको पुष्टि गर्दै मन्त्रिपरिषद्ले ती नाममाथि छलफल गरेर निर्णय लिने बताएका छन्।

वित्तीय र साइबर अपराध नियन्त्रण गर्न उच्च प्रविधियुक्त संयन्त्र बनाउँदै प्रहरी

काठमाडौं। प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीले बढ्दो वित्तीय तथा साइबर अपराध नियन्त्रण गर्न उच्च प्रविधिमैत्री संयन्त्र निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखिएको बताएका छन्। यस्ता अपराधबाट पीडित नागरिकका गुनासा प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न प्रहरीसहित वित्तीय तथा डिजिटल सेवा प्रदायक निकायलाई एउटै प्लेटफर्ममा आबद्ध गर्ने तयारी भइरहेको उनको भनाइ छ।

७१औँ प्रहरी दिवस तथा अमर प्रहरीप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण कार्यक्रममा बोल्दै कार्कीले नेपाल प्रहरी, नेपाल राष्ट्र बैंक, इन्टरनेट तथा टेलिकम सेवा प्रदायक र डिजिटल वालेटहरूबीच समन्वय बढाएर वित्तीय तथा साइबर अपराध नियन्त्रणको प्रयास अघि बढाइने जानकारी दिए।

‘विपद्मा सारथी, संकटमा छहारी, प्रविधियुक्त नेपाल प्रहरी’ भन्ने मूल नाराका साथ आयोजित कार्यक्रममा उनले हालैका भोटेकोशी र त्रिशूलीलगायत विभिन्न विपद्का घटनामा राष्ट्रसेवाका क्रममा ज्यान गुमाएका अमर प्रहरीप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे। कर्तव्य निर्वाहका क्रममा घाइते तथा अशक्त भएका प्रहरी कर्मचारीको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै उनले प्रहरी संगठन निर्माणमा योगदान पुर्‍याउने पूर्व तथा बहालवाला प्रहरीप्रति आभार व्यक्त गरे।

कार्कीले आगामी दिनमा आइपर्न सक्ने विपद्को सामना गर्न नेपाल प्रहरीलाई थप सक्षम बनाउन नीतिगत मार्गदर्शन, कानुनी सहजता, आधुनिक तालिम र पूर्वाधार विकास आवश्यक रहेको बताए। यसका लागि सरकारले पनि प्राथमिकताका साथ काम गरिरहेको उनको भनाइ छ।

कार्यक्रममा उनले नेपाल प्रहरी अस्पताललाई मेडिकल कलेजका रूपमा विकास गर्ने सरकारको योजना रहेको जानकारीसमेत दिए। यसबाट प्रहरी स्वास्थ्य सेवाको क्षमता र संस्थागत विकासमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यसै अवसरमा विमोचन गरिएको ‘पुलिस मिरर’ ले नेपाल प्रहरीको इतिहास, वर्तमान र संगठनका गतिविधिलाई नयाँ पुस्तासँग जोड्ने विश्वास पनि कार्कीले व्यक्त गरे।

प्रविधिको तीव्र विकाससँगै वित्तीय ठगी, अनलाइन अपराध तथा डिजिटल माध्यमबाट हुने दुरुपयोगका चुनौती बढिरहेका बेला प्रहरीको अनुसन्धान क्षमता, प्राविधिक दक्षता र सम्बन्धित निकायबीचको सहकार्यलाई बलियो बनाउने विषयलाई उनले विशेष प्राथमिकतामा राखेका छन्।

‘जान्नेलाई छान्ने’ सरकारको छनोट फेल!

काठमाडौं। योग्यताका आधारमा नियुक्ति गर्ने भाषण छाँटेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नेतृत्वको ‘जान्नेलाई छान्ने’ सरकार आफ्नै राजदूत छनोटमा नराम्ररी चुकेको छ।

खुला प्रतिस्पर्धा, आवेदन र अन्तर्वार्ताको लामो प्रक्रिया पूरा गरेर छानिएका उम्मेदवारमध्ये दुई जनाको नाम संसदीय सुनुवाइ समितिबाट अस्वीकृत हुनु र अर्का एक जनाको नियुक्ति रोकिएर बस्नुले सरकारको छनोट प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। योग्य व्यक्ति खोजेको दाबी गर्ने सरकारको छनोटमै उजुरी, आर्थिक लेनदेनको आरोप, व्यक्तिगत आचरण र स्वार्थको द्वन्द्वका प्रश्न उठेपछि ‘मेरिटोक्रेसी’को नारा व्यवहारमा कति लागू भयो भन्ने बहस चर्किएको छ।

असोज २ गतेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले १३ देशका लागि राजदूत नियुक्त गर्न नाम सिफारिस गरेको थियो। तर, साउदी अरबका लागि प्रस्तावित गिरीबहादुर सुनार र मलेसियाका लागि प्रस्तावित चुडामणि खरेलको नाम संसदीय सुनुवाइ समितिबाट अनुमोदन हुन सकेन। जापानका लागि प्रस्तावित जिज्ञानकुमार थापाको नामसमेत थप अध्ययनका लागि रोकिएको छ। तीनवटा सिफारिसमै प्रश्न उठेपछि सरकारको छनोट प्रक्रियाले योग्यताको मापदण्ड पूरा गर्‍यो कि राजनीतिक पहुँच र सिफारिसकै भरमा उम्मेदवार अघि सारियो भन्ने प्रश्न उठेको छ।

साउदी अरबका लागि प्रस्तावित गिरीबहादुरविरुद्ध महिला हिंसा, धम्की, विदेशबाट निष्कासन, आर्थिक अनियमितता र राजनीतिक आबद्धतासम्बन्धी आरोपसहित उजुरी परेको थियो। उजुरीमा पूर्वप्रेम सम्बन्धमा रहेकी महिलालाई सम्बन्ध बिग्रिएपछि मानसिक तनाव दिएको र उनको परिवारलाई समेत धम्क्याएको दाबी गरिएको थियो। आर्थिक कारोबारसँग जोडिएका गम्भीर आरोपसमेत उठाइएका थिए। उजुरीमा परेका विषयको गम्भीरता र सुनुवाइका क्रममा देखिएको अवस्थाले उनको नाम अनुमोदनमा थप अवरोध सिर्जना गरेको बताइएको छ।

समितिले उजुरीबारे सम्बन्धित निकायसँग जानकारी माग्नुका साथै पीडित भनिएकी महिलासँग पनि छलफल गरेको जनाइएको छ। समितिका एक सदस्यका अनुसार महिलासँग भर्चुअल माध्यमबाट कुराकानी गरिएको थियो भने उनले पठाएको प्रतिनिधिसँग प्रत्यक्ष भेटेर समेत छलफल गरिएको थियो। गिरीबहादुरको नाम अस्वीकृत हुनुमा उजुरीका विषयसँगै सुनुवाइका क्रममा उनको प्रस्तुतिलाई पनि कारण मानिएको छ। समितिका एक सदस्यका अनुसार उनी आक्रामक र अमर्यादित शैलीमा प्रस्तुत भएका थिए। विदेशी भूमिमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्नुपर्ने व्यक्तिको व्यवहार र सार्वजनिक जिम्मेवारी वहन गर्ने क्षमतामाथि नै प्रश्न उठ्ने अवस्था बनेको बताइएको छ।

गिरीबहादुरको सिफारिसमा ओशो तपोवनका स्वामी आनन्द अरुणले पहल गरेको विषयसमेत सुनुवाइका क्रममा उठेको थियो। त्यससँगै तपोवनसँग सम्बन्धित गतिविधि र आर्थिक कारोबारबारे प्रश्न उठेका छन्। ध्यान तथा आध्यात्मिक गतिविधिमा सहभागी हुने व्यक्तिलाई दबाब दिने वा ब्ल्याकमेल गर्ने गरिएको भन्ने आरोपसमेत स्रोतबाट आएको बताइएको छ। तर, यी आरोप स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको विवरण सार्वजनिक भएको छैन। आरोपलाई प्रमाणित तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्न नमिल्ने भए पनि यस्ता विषय राजदूत सिफारिसकै क्रममा सार्वजनिक हुनु सरकारको छनोट प्रक्रियामाथि प्रश्न उठाउने अर्को आधार बनेको छ।

गिरीबहादुर र रास्वपा सांसद खगेन्द्र सुनारबीच निकट सम्बन्ध रहेको चर्चा पनि प्रकरणसँग जोडिएको छ। उजुरीमा दलित आन्दोलनका नाममा स्वदेश तथा विदेशबाट रकम संकलन गरी त्यसको व्यवस्थापन गिरीबहादुरले गरेको आरोप लगाइएको बताइएको छ। तर, यस विषयमा सुनुवाइ समितिले औपचारिक निष्कर्ष निकालेको वा सम्बन्धित व्यक्तिहरूको संलग्नता प्रमाणित भएको विवरण सार्वजनिक भएको छैन। यस्ता आरोपबारे छानबिन र तथ्यगत स्पष्टता आवश्यक देखिए पनि सरकारको सिफारिस सूचीमा विवादित विषय प्रवेश गर्नुअघि कति गहिरो परीक्षण गरिएको थियो भन्ने प्रश्न भने अनुत्तरित छ।

मलेसियाका लागि प्रस्तावित चुडामणि खरेलको सिफारिस पनि आर्थिक लेनदेनसम्बन्धी आरोपमा मुछिएको छ। राजदूत नियुक्त भए म्यानपावर व्यवसायीको हितमा काम गरिदिने आश्वासन दिएर रकम लिएको आरोप उनीमाथि लागेको छ। यससम्बन्धी फोन रेकर्डसमेत सुनुवाइ समितिमा पेस गरिएको दाबी गरिएको छ। समितिले उनको नाम अनुमोदन नगरेपछि सरकारको छनोट प्रक्रियामाथि थप प्रश्न उठेको छ। राजदूतजस्तो संवेदनशील जिम्मेवारीका लागि सिफारिस गरिएका व्यक्तिविरुद्ध आर्थिक लेनदेनको आरोप उठ्नु र त्यसको जवाफदेहितामाथि प्रश्न खडा हुनु सामान्य विषय होइन।

खरेलको राजनीतिक यात्राबारे पनि प्रश्न उठाइएको छ। उनी विगतमा माओवादी निकट रहेको, त्यसपछि एमाले हुँदै रास्वपामा पुगेको दाबी गरिएको छ। राजनीतिक शक्ति केन्द्रसँग निकटता कायम गर्दै अवसर लिने गरेको आरोपसमेत उनीमाथि लगाइएको छ। यी दाबीको स्वतन्त्र पुष्टि आवश्यक भए पनि सरकारको छनोट प्रक्रियामा राजनीतिक पृष्ठभूमि, वास्तविक योग्यता र स्वार्थको सम्भावित सम्बन्ध कसरी मूल्याङ्कन गरियो भन्ने विषयले थप स्पष्टता मागेको छ।

जापानका लागि प्रस्तावित जिज्ञानकुमार थापाको अवस्था पनि कम विवादित छैन। उनको नाम अस्वीकृत नभई थप अध्ययनका लागि रोकिएको हो। उनीसँग जापानको स्थायी बसोबास अनुमति (पीआर) रहेको, परिवार जापानमै बस्ने र त्यहाँ व्यवसायमा संलग्न रहेको भन्दै उजुरी परेको थियो। यस्तो अवस्थाले स्वार्थको द्वन्द्व निम्त्याउन सक्ने भन्दै उनको नाम अनुमोदन नगर्न माग गरिएको थियो।

सुनुवाइका क्रममा थापाले आफूले जापानको पीआर त्यागिसकेको दाबी गरे पनि त्यसको प्रमाण तत्काल पेस गर्न नसकेको समितिका एक सदस्यले बताएका छन्। उनकी श्रीमती र छोराछोरीसँग जापानको पीआर रहेको विषय उनले स्वीकार गरेको र सम्पत्ति तथा आर्थिक कारोबारबारे दिएका जवाफबाट समितिका केही सदस्य सन्तुष्ट नभएको बताइएको छ। पीआर त्यागेको दाबी मात्रै पर्याप्त हुने कि त्यसको आधिकारिक प्रमाण पनि आवश्यक पर्ने भन्ने प्रश्नसँगै उनको कानुनी योग्यता र स्वार्थको द्वन्द्वसम्बन्धी विषय थप अध्ययनको घेरामा परेको छ।

थापाले जापानको सरकारी विश्वविद्यालयमा प्राध्यापकका रूपमा काम गरेको र त्यहाँको स्थानीय सरकारका गभर्नरका सल्लाहकारका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेको विषय पनि सुनुवाइमा उठेको थियो। उनको विगतको सरकारी सेवासम्बन्धी अनुभव, पीआर त्यागेको मिति र कानुनी योग्यताबारे थप कागजात मागिएको समितिका सदस्यले बताएका छन्। आवश्यक प्रमाण अध्ययन गरेपछि मात्रै अन्तिम निर्णय गर्ने समितिको तयारी छ। जापानबाट राजदूतका लागि आवश्यक अग्रिम स्वीकृति अर्थात् एग्रिमो प्राप्त हुने वा नहुने विषयसमेत उठेको छ। परिवार जापानमै रहेको अवस्थाले कूटनीतिक स्वीकृतिमा समस्या आउन सक्ने आशङ्का केही सदस्यले व्यक्त गरेका थिए। यसअघि भारतका लागि प्रस्तावित राम कार्कीको एग्रिमो नआएपछि उनको नाम फिर्ता गरिएको घटनासमेत यस प्रसङ्गमा जोडिएको छ।

राजदूत नियुक्ति कुनै पार्टीका कार्यकर्तालाई अवसर बाँड्ने वा राजनीतिक निकटताका आधारमा पद दिने विषय होइन। यो नेपालको प्रतिनिधित्व, कूटनीतिक विश्वसनीयता र राष्ट्रिय हितसँग प्रत्यक्ष जोडिएको जिम्मेवारी हो। त्यसैले उम्मेदवारको योग्यता, अनुभव, आर्थिक पारदर्शिता, कानुनी अवस्था र सम्भावित स्वार्थको द्वन्द्व सुरुमै परीक्षण हुनुपर्छ।

तर, १३ देशका लागि नाम सिफारिस गरेको सरकारका दुई उम्मेदवार सुनुवाइबाट अस्वीकृत हुनु र अर्का एक जनाको नाम रोकिँदा छनोट प्रक्रियाको विश्वसनीयतामाथि नै धक्का लागेको छ।

नेपाल प्रहरी अस्पताललाई मेडिकल कलेज बनाउने सरकारको तयारी

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले नेपाल प्रहरी अस्पताललाई मेडिकल कलेजका रूपमा विकास गर्ने तयारी भइरहेको बताएका छन्।

७१औँ प्रहरी दिवसका अवसरमा शुक्रबार शुभकामना सन्देश जारी गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले प्रहरीको क्षमता अभिवृद्धि, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग र पूर्वाधार विकासलाई सरकारले प्राथमिकता दिएको बताएका हुन्। उनको सन्देश प्रहरी महानिरीक्षक कार्कीले कार्यक्रममा वाचन गरेका थिए।

प्रधानमन्त्री शाहले नेपाल प्रहरीलाई विपद् व्यवस्थापन, आधुनिक प्रविधि, तालिम र पूर्वाधारका क्षेत्रमा थप सक्षम बनाउने सरकारको योजना रहेको बताएका छन्।

‘नेपाल प्रहरीलाई विपद् व्यवस्थापन, आधुनिक प्रविधि, तालिम र पूर्वाधारका क्षेत्रमा अझ सक्षम बनाउन सरकार प्रतिबद्ध छ। प्रहरी अस्पताललाई मेडिकल कलेजका रूपमा विकास गर्ने, साइबर तथा वित्तीय अपराध नियन्त्रण गर्ने र कृत्रिम बौद्धिकता एवं आधुनिक सुरक्षा प्रणालीको उपयोग बढाउने कार्यलाई प्राथमिकता दिइएको छ,’ सन्देशमा भनिएको छ।

प्रधानमन्त्री शाहले आन्तरिक शान्ति र सुरक्षा कायम गर्न नेपाल प्रहरीको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको उल्लेख गरेका छन्। सङ्कटका बेला धैर्य, सही निर्णय र कुशल कार्यसम्पादनमार्फत जनताको विश्वास कायम राख्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।

त्यस्तै, प्रहरीको क्षमता अभिवृद्धिमा सहयोग गर्ने मित्रराष्ट्र तथा विकास साझेदारहरूप्रति पनि प्रधानमन्त्री शाहले आभार व्यक्त गरेका छन्।

फिफा अध्यक्ष इन्फान्टिनोमाथि दबाब, कागजात सार्वजनिक नगरे पदका लागि अयोग्य हुने चेतावनी

काठमाडौं । फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनोले संस्थाको व्यावसायिक अधिकार निजी लगानीकर्तालाई दिने प्रस्तावको प्रक्रियामा गल्ती भएको स्वीकार गर्दै माफी मागेका छन्। तर, इङ्ल्यान्ड फुटबल संघकी अध्यक्ष तथा फिफा उपाध्यक्ष डेबी हेविटले सम्बन्धित कागजात सार्वजनिक गरी प्रश्नहरूको जवाफ नदिए इन्फान्टिनो अध्यक्ष पदका लागि योग्य नहुने चेतावनी दिएकी छन्।

बिहीबार स्विट्जरल्यान्डको ज्युरिखमा बसेको फिफा काउन्सिलको बैठकमा इन्फान्टिनोले ‘फिफा फर्वार्ड इन्टरप्राइज’ (एफएफई) योजनाबारे छलफल र परामर्श गर्ने प्रक्रियामा गल्ती भएको स्वीकार गरेका हुन्। सार्वजनिक भएको केही दिनमै उक्त योजना फिर्ता लिइएको थियो।

योजनाअन्तर्गत फिफाको व्यावसायिक अधिकारको केही हिस्सा निजी लगानी कम्पनीलाई दिने प्रस्ताव गरिएको थियो। इन्फान्टिनोले भने यो अन्तिम निर्णय नभई सदस्य राष्ट्रका फुटबल संघमा थप लगानी जुटाउने सम्भावना खोज्ने उद्देश्यले ल्याइएको प्रस्ताव मात्र भएको बताएका छन्।

बैठकपछि जारी भिडियो वक्तव्यमा उनले सञ्चार र परामर्श प्रक्रियामा भएका कमजोरीका कारण विभिन्न समस्या उत्पन्न भएको भन्दै माफी मागे। बैठकमा उठेका प्रश्नको लिखित जवाफ उचित समयमा दिने पनि उनले बताएका छन्।

तर, हेविटले एफएफई योजनासम्बन्धी कागजात र आफूहरूले उठाएका प्रश्नको जवाफ नपाएको बताएकी छन्। कागजात सार्वजनिक नगर्नुको कारणसमेत इन्फान्टिनोले स्पष्ट पार्न नसकेको उनको भनाइ छ।

‘उहाँले ती प्रश्नको जवाफ दिनैपर्छ। यदि अहिले जवाफ दिनुहुन्न भने उहाँ फिफा अध्यक्ष बन्न योग्य हुनुहुन्न,’ हेविटले बैठकपछि भनिन्।

उनले एफएफई योजना, अमेरिकी खेलाडी फोलारिन बालोगुनको रातो कार्डपछि निलम्बन स्थगित गरिएको घटना र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई प्रदान गरिएको फिफा शान्ति पुरस्कारबारे पनि स्पष्ट जवाफ आवश्यक रहेको बताइन्। यी विषयमा प्राप्त हुने जवाफले इन्फान्टिनोको नेतृत्वप्रतिको आफ्नो धारणा निर्धारण गर्ने उनको भनाइ छ।

युरोपेली फुटबलको नियामक निकाय यूईएफएले पनि एफएफई योजनालाई लिएर इन्फान्टिनोको आलोचना गर्दै आएको छ। बीबीसीका अनुसार यूईएफएले योजनासम्बन्धी सबै कागजात सार्वजनिक गर्न माग गर्दै अमेरिकाका तीन अदालतमा दाबी पेस गरेको छ। उसले इन्फान्टिनोविरुद्ध कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउने तयारीसमेत गरेको छ।

हेविटका अनुसार कागजात सार्वजनिक भएपछि मात्रै यस प्रकरणमा थप कानुनी कारबाही आवश्यक छ वा छैन भन्नेबारे स्पष्ट धारणा बनाउन सकिनेछ। उनले इन्फान्टिनोप्रति आफ्नो धारणा परिवर्तन नभएको पनि बताएकी छन्।

इन्फान्टिनो आगामी मार्चमा हुने फिफा अध्यक्षको निर्वाचनमा तेस्रो कार्यकालका लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारीमा छन्। उनी सन् २०१९ र २०२३ मा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए।

हालसम्म उनलाई चुनौती दिन सक्ने बलियो उम्मेदवार देखिएका छैनन्। स्विट्जरल्यान्डका पूर्वखेलाडी रामोन भेगाले उम्मेदवारी दिने इच्छा व्यक्त गरेका छन्। तर, उम्मेदवारीका लागि आवश्यक पाँच सदस्य संघको समर्थन जुटाउन उनलाई कठिन हुन सक्ने आकलन गरिएको छ।

बीबीसीका अनुसार युरोपेली फुटबलका केही वरिष्ठ अधिकारीहरूले आर्सनलका पूर्वप्रशिक्षक आर्सेन वेंगरलाई उम्मेदवार बनाउन चाहेका छन्। यद्यपि, इन्फान्टिनोविरुद्ध प्रतिस्पर्धा गर्न वेंगरले फिफाको विश्वव्यापी फुटबल विकास प्रमुखको पद छाड्ने वा नछाड्ने स्पष्ट भएको छैन।

फिफा अध्यक्षको निर्वाचनमा उम्मेदवारी दर्ताको अन्तिम मिति नोभेम्बर १८ तोकिएको छ। हेविटले सदस्य संघहरूले फरक योजना र दृष्टिकोण भएका उम्मेदवारमध्ये छनोट गर्न पाउनुपर्ने बताएकी छन्।

फिफा काउन्सिलको बैठकमा अमेरिकी खेलाडी फोलारिन बालोगुनको रातो कार्डपछि निलम्बन स्थगित गरिएको विषय पनि उठेको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले निर्णय पुनरावलोकन गर्न आग्रह गरेपछि बालोगुनमाथिको प्रतिबन्ध स्थगित गरिएको थियो।

बीबीसीका अनुसार भविष्यमा रातो कार्ड पाएपछि स्वतः लाग्ने एक खेलको प्रतिबन्ध स्थगित गर्न नपाइने व्यवस्था गर्ने प्रस्ताव फिफा काउन्सिलमा प्रस्तुत गरिएको थियो। फिफाको कानुनी समितिले यस विषयको समीक्षा गरी डिसेम्बरमा काउन्सिललाई जानकारी दिनेछ।

त्यस्तै, ट्रम्पलाई प्रदान गरिएको फिफा शान्ति पुरस्कारबारे पनि समीक्षा हुने भएको छ। फिफाको सामाजिक समितिले पुरस्कार दिने निर्णय कसरी र कसले गरेको थियो भन्ने विषयमा अध्ययन गर्नेछ। साथै, पुरस्कारको व्यवस्था कायम राख्ने, सुधार गर्ने वा हटाउने भन्नेबारे समीक्षा गरी डिसेम्बरमा प्रतिवेदन बुझाउनेछ।

 

रास्वपाले खोल्यो नगरका उम्मेदवार बन्न आवेदन 

काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले आगामी स्थानीय निर्वाचनमा नगरपालिकाका विभिन्न पदमा उम्मेदवार बन्न इच्छुक व्यक्तिका लागि आवेदन खुला गरेको छ ।

पार्टीले नगरपालिकाको प्रमुख, उपप्रमुख, वडाध्यक्ष र वडा सदस्य बन्न चाहने आकांक्षीलाई लक्षित गर्दै ‘नगरपालिका क्यान्डिडेट क्लब’ सञ्चालनमा ल्याएको हो ।

बिहीबार सार्वजनिक सूचनामार्फत रास्वपाले स्थानीय तहको नेतृत्व लिन इच्छुक व्यक्तिलाई आवेदन दिन आह्वान गरेको छ । पार्टीका अनुसार इच्छुकले रास्वपाको मोबाइल एपमार्फत आवेदन दिन सक्नेछन् ।

रास्वपाले यसअघि भदौ १ गतेदेखि गाउँपालिका क्यान्डिडेट क्लबका लागि आवेदन खुला गरेको थियो । नगरपालिकाका आकांक्षीका लागि पनि आवेदन प्रक्रिया अघि बढाएसँगै पार्टीले स्थानीय तहका उम्मेदवार छनोटको तयारीलाई विस्तार गरेको छ ।

रास्वपाबाट उम्मेदवार बन्न चाहनेले क्यान्डिडेट क्लबमा आवेदन दिएपछि मात्रै छनोट प्रक्रिया अघि बढ्नेछ ।

दशैंमा नयाँ नोट बाँड्ने चलनको रहस्य

काठमाडौं। दशैं आउनासाथ नयाँ नोटको चर्चा सुरु हुन्छ। रातो टीका, पहेँलो जमरा र मान्यजनको हातबाट पाइने कडकडाउँदो नोट नेपाली दशैंको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ।

दक्षिणाका रूपमा नयाँ नोट पाउने र आफन्तलाई बाँड्ने चलन यति लोकप्रिय छ कि धेरैलाई नयाँ नोटबिनाको दशैं नै खल्लो लाग्छ। तर, दशैंमा नयाँ नोट साट्ने यो परम्पराको सुरुआत केवल चाडपर्वको रमाइलोका लागि भएको थिएन। यसको पछाडि नेपाली मुद्रालाई देशव्यापी बनाउने र भारतीय रुपैयाँमाथिको निर्भरता घटाउने राज्यको आर्थिक रणनीति जोडिएको इतिहास छ।

आजभन्दा करिब आठ दशकअघि नेपालको मुद्रा प्रणाली अहिलेको जस्तो थिएन। मुलुकमा आफ्नै कागजी नोट प्रचलनमा थिएनन्। तामा र चाँदीका सिक्काबाट कारोबार हुने गरे पनि दैनिक किनबेचदेखि सरकारी राजस्व संकलन र प्रशासनिक कामकाजसम्म भारतीय रुपैयाँको प्रभाव बलियो थियो। विशेषगरी तराई र भारतसँग जोडिएका व्यापारिक क्षेत्रमा नेपाली सिक्काभन्दा भारतीय मुद्राको प्रयोग बढी हुने गर्थ्यो।

वि.सं. १९९४ कात्तिक ३० गते नेपाल बैंक लिमिटेड स्थापना भयो। तर, आफ्नै बैंकिङ संस्था बनेपछि पनि नेपाली अर्थतन्त्र भारतीय मुद्राको प्रभावबाट मुक्त हुन सकेन। बैंकमा सर्वसाधारणले जम्मा गर्ने बचतसमेत भारतीय रुपैयाँमै हुने गरेको थियो। यही निर्भरता घटाउँदै मुलुकको आफ्नै कागजी मुद्रा चलनचल्तीमा ल्याउने उद्देश्यले तत्कालीन राणा सरकारले पहल गर्‍यो।

राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरले वि.सं. २००२ असोज १ गते अध्यादेश जारी गर्दै सरकारी ढुकुटी विभाग अर्थात् सदर मुलुकी खानाबाट नेपाली नोट जारी गर्न सकिने व्यवस्था गरे। त्यसैका आधारमा खजाञ्ची जनकराजको हस्ताक्षरमा पाँच, १० र १०० रुपैयाँका नेपाली कागजी नोट पहिलोपटक जारी गरिए। नेपाली मुद्राको इतिहासमा यो महत्त्वपूर्ण सुरुआत थियो।

तर, नोट जारी हुँदैमा जनताको विश्वास जित्न र भारतीय मुद्राको वर्चस्व तोड्न सजिलो भएन। प्रारम्भिक चरणमा नेपाली नोट काठमाडौं उपत्यका र केही पहाडी जिल्लामा सीमित रहे। तराई तथा उपत्यकाबाहिरका धेरै क्षेत्रमा भारतीय रुपैयाँकै चलन कायम रह्यो। कागजी नोटप्रतिको अपरिचितता र पुरानै कारोबारको बानीका कारण सर्वसाधारण भारतीय मुद्रामै सहज महसुस गर्थे।

नेपाली मुद्राको प्रयोग विस्तार गर्न संस्थागत संयन्त्र आवश्यक भएपछि वि.सं. २०१३ वैशाखमा नेपाल राष्ट्र बैंक स्थापना भयो। त्यसपछि सदर मुलुकी खानाले जारी गरेका नोटको कानुनी दायित्व राष्ट्र बैंकले सम्हाल्यो। वि.सं. २०१६ फागुन ७ गते राष्ट्र बैंकले पहिलोपटक तत्कालीन गभर्नर हिमालयशमशेर राणाको हस्ताक्षरमा एक, पाँच, १० र १०० रुपैयाँका नोट जारी गर्‍यो।

नेपाली मुद्राको प्रयोगलाई देशव्यापी बनाउन सरकारले वि.सं. २०१७ जेठदेखि सरकारी तथा निजी कारोबारमा नेपाली मुद्राको प्रयोग अनिवार्य गर्ने नीति अघि बढायो। भारतीय रुपैयाँको प्रभाव घटाउने र राष्ट्रिय मुद्राको प्रचलन विस्तार गर्ने यो प्रयास नेपालको आर्थिक सार्वभौमिकता स्थापित गर्ने महत्त्वपूर्ण कदम थियो।

यही अभियानसँग दशैंमा नयाँ नोट साट्ने चलनको सम्बन्ध जोडिएको बताइन्छ। दशैं–तिहार नेपाली समाजमा किनमेल, व्यापार र आर्थिक कारोबार उच्च हुने समय हो। रोजगारी, अध्ययन र व्यवसायका लागि सहरमा बस्ने मानिसहरू यही अवसरमा ठूलो संख्यामा गाउँ फर्किन्छन्। उनीहरूसँगै पैसा पनि सहरबाट गाउँ पुग्छ।

राष्ट्र बैंकले यही आर्थिक चक्रलाई नेपाली मुद्रा विस्तार गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गरेको बुझाइ छ। दशैंका बेला सर्वसाधारणको हातमा नयाँ नेपाली नोट पुर्‍याउन सके ती नोट दक्षिणा, किनमेल र दैनिक लेनदेनका माध्यमबाट गाउँगाउँसम्म फैलिन सक्थे। भारतीय रुपैयाँको प्रयोग कायम रहेका ग्रामीण क्षेत्रमा समेत नेपाली नोट सहज रूपमा पुग्ने सम्भावना थियो।

यसरी चाडपर्वको अवसरमा नयाँ नोट वितरण गर्ने अभ्यासले नेपाली मुद्राको पहुँच विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍यायो। दशैंमा गाउँ फर्किने मानिसले नयाँ नोट बोकेर जाने र ती नोट स्थानीय बजार तथा आफन्तबीचको कारोबारमा प्रयोग हुने क्रमले राष्ट्रिय मुद्राको स्वीकार्यता बढाउन भूमिका खेलेको मानिन्छ।

राज्यको आर्थिक उद्देश्यसँग जोडिएको अभ्यास समयक्रममा नेपाली समाजको सांस्कृतिक परम्परा बन्यो। दशैंमा नयाँ लुगा लगाउने, मीठो खाने र मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने चलनसँगै नयाँ नोट दक्षिणा दिने संस्कार पनि स्थापित हुँदै गयो। टीका र जमरासँगै हातमा पर्ने नयाँ नोट बालबालिकाका लागि विशेष आकर्षण बन्यो भने ठूलाबडाले पनि दक्षिणा दिन नयाँ नोट खोज्ने क्रम बढ्दै गयो।

तर, नेपाली मुद्राको प्रयोग विस्तार गर्न सहयोगी बनेको यही परम्परा अहिले राष्ट्र बैंकका लागि चुनौती पनि बनेको छ। दशैंमा नयाँ नोटको माग उच्च हुने भएकाले हरेक वर्ष ठूलो परिमाणमा नोट व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ। नोट छपाइमा ठूलो खर्च लाग्छ र विदेशमा छपाइ गराउँदा त्यसबापतको रकम बाहिरिने गर्छ।

अर्कोतर्फ, दशैंमा टीका, अबिर, अक्षता र जमराको पानी लागेका हातले नयाँ नोट समात्ने, नोटमा अबिर दल्ने, केरमेट गर्ने र जथाभाबी पट्याउने गर्दा नोट छिट्टै फोहोर तथा क्षतिग्रस्त हुने समस्या छ। लामो समय चल्न सक्ने नोटसमेत चाडपर्वमा अत्यधिक प्रयोग र असावधानीका कारण चाँडै प्रयोग गर्न नमिल्ने अवस्थामा पुग्न सक्छन्।

कुनै समय भारतीय मुद्राको वर्चस्व घटाउँदै नेपाली रुपैयाँलाई जनजनसम्म पुर्‍याउन सहयोगी बनेको नयाँ नोटको परम्परा आज नेपाली संस्कृतिको अभिन्न अंग बनेको छ। तर, संस्कृति जोगाउने नाममा हरेक वर्ष ठूलो रकम खर्च गरेर नयाँ नोट छाप्ने र केही समयमै बिगार्ने प्रवृत्तिमाथि पनि प्रश्न उठ्न थालेको छ।

डेढ महिनामै चार भाले हात्तीको मृत्यु, प्रजनन संकटको जोखिम

काठमाडौं । नेपालमा डेढ महिनाको अवधिमा चार वटा जंगली भाले हात्तीको मृत्यु भएको छ। असोज महिनामा मात्रै तीन वटा भाले हात्ती मरेका छन्। हात्ती मारिने क्रम नरोकिए भविष्यमा प्रजननमा गम्भीर संकट आउन सक्ने संरक्षणकर्मीहरूले चेतावनी दिएका छन्।

२०८३ असोज ३ गते चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको चर्चित हात्ती ‘रोनाल्डो’ करेन्ट लागेर मरेको थियो। वरण्डाभार क्षेत्रमा पर्ने बीसहजारी नजिकै नेपाली सेनाको पोस्टमा लगाइएको विद्युतीय तार चपाउँदा रोनाल्डोको मृत्यु भएको थियो।

रोनाल्डोको मृत्यु भएको १५ दिनपछि, असोज १८ गते सर्लाहीको बागमती नगरपालिका–४ स्थित ब्रह्मबाबा सामुदायिक वन नजिकै अर्को जंगली भाले हात्ती मृत अवस्थामा भेटिएको थियो। त्यसको नौ दिनपछि उदयपुरको बेलका नगरपालिकामा ‘सानो दारे’ नामले चिनिने वयस्क जंगली भाले हात्ती पनि मृत फेला परेको थियो।

यसअघि भदौ ३१ गते झापाको मेचीनगर नगरपालिका–३, तेलपानीस्थित जंगलमा अर्को जंगली भाले हात्ती मृत भेटिएको थियो। यसरी चालु वर्षमा मात्रै चार वटा जंगली भाले हात्तीको मृत्यु भएको छ।

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत डा. अशोककुमार रामका अनुसार गत वर्ष नौ वटा जंगली भाले हात्ती मारिएका थिए। पछिल्लो १५ वर्षमा मानवीय कारणले ५८ वटा हात्तीको मृत्यु भएको उनको भनाइ छ।

डा. रामका अनुसार भाले हात्तीले धेरै पोथी हात्तीसँग प्रजनन गर्न सक्ने भएकाले वंश विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। जंगली भाले हात्तीको सङ्ख्या घट्दै गए प्रजनन क्षमता र आनुवंशिक विविधतामा समेत असर पर्न सक्छ।

जंगली हात्तीले खेतीबालीमा क्षति पुर्‍याउँदा किसानले पाउने राहत अपर्याप्त हुनु र राहत वितरणमा ढिलाइ हुनुले मानव–हात्ती द्वन्द्व बढाउन सक्ने संरक्षणकर्मीहरूको भनाइ छ।

डा. रामका अनुसार क्षतिको समयमै मूल्याङ्कन गरी किसानलाई उचित राहत उपलब्ध गराउन सके विद्युतीय धरापजस्ता घातक उपाय अपनाउने प्रवृत्ति घटाउन सकिन्छ। किसानको क्षति कम गर्ने र हात्तीको संरक्षण गर्ने उपाय सँगसँगै अघि बढाउनुपर्ने उनको सुझाव छ।

यसैबीच, झापामा अर्को एउटा जंगली हात्ती गम्भीर घाइते अवस्थामा रहेको छ। निकुञ्ज विभागका वरिष्ठ अनुसन्धान अधिकृत डा. गणेश पन्तका अनुसार उक्त हात्तीको उपचारका लागि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट प्राविधिक तथा चिकित्सकको टोली पठाइएको छ।

संरक्षणकर्मी डा. बाबुराम लामिछानेका अनुसार नेपालमा करिब दुई सयको हाराहारीमा हात्ती रहेका छन्। बर्सेनि ११ देखि १२ वटासम्म हात्ती मारिने क्रम जारी रहे भविष्यमा तिनको अस्तित्व संकटमा पर्न सक्ने उनको चिन्ता छ।

तराईका क्षेत्रमा बढ्दो मानवीय गतिविधि र पूर्वाधार निर्माणका कारण हात्तीका परम्परागत जैविक मार्ग प्रभावित हुँदै गएका छन्। मार्गमा अवरोध हुँदा हात्ती र मानिसबीच द्वन्द्व बढ्ने गरेको विज्ञहरू बताउँछन्।

खानाको खोजीमा धान पाक्न लागेको खेतमा पस्ने क्रममा हात्ती विद्युतीय धराप र विषादीको जोखिममा पर्ने गरेका छन्। संरक्षणकर्मीहरूका अनुसार यस्ता उपायबाट मारिने हात्तीमध्ये अधिकांश जंगली भाले हात्ती हुने गरेका छन्।

हात्ती मारिने क्रम नरोकिए भविष्यमा प्रजनन र संरक्षण दुवै चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने विज्ञहरूको चेतावनी छ। त्यसैले जैविक मार्गको संरक्षण, किसानलाई उचित राहत, विद्युतीय धराप नियन्त्रण र जनचेतना अभिवृद्धिलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनीहरूको जोड छ।

जेनजी आन्दोलनमा रविसँगै फरार कैदीको घरमा दुई थान पेस्तोल

सर्लाही। प्रहरीले सर्लाहीमा दुई थान पेस्तोल, तीन थान म्याग्जिन र १५ राउण्ड गोली बरामद गरेको छ। हतियार लुकाएर राखेको आरोपमा प्रहरीले एक जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ।

त्यस्तै, ब्राउन सुगर बिक्रीवितरणको आरोपमा थप दुई जना पक्राउ परेका छन्।

जेनजी आन्दोलनका क्रममा काठमाडौंको सुन्धारास्थित केन्द्रीय कारागारबाट फरार भएका सर्लाहीको बागमती नगरपालिका–१ निवासी ४८ वर्षीय मेघराज बाबु थापाको घरमा खानतलासी गर्दा हतियार फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ।

थापालाई नियन्त्रणमा लिएर घरमा खोजतलास गर्दा ‘मेड इन युएसए’ लेखिएको एक थान पेस्तोल, ब्रान्ड नखुलेको अर्को पेस्तोल, तीन थान म्याग्जिन र १५ राउण्ड गोली बरामद गरिएको हो।

यसैगरी, हरिवन नगरपालिका–४, तिनघरेबाट प्रहरीले २३.३१० ग्राम ब्राउन सुगर बरामद गरेको छ। लागुऔषध बिक्रीवितरण गर्दै हिँडेको आरोपमा स्थानीय ३२ वर्षीय सागर पाख्रिन र २५ वर्षीय राजु भुजेललाई नियन्त्रणमा लिइएको प्रहरीले जनाएको छ।

उनीहरूलाई नियन्त्रणमा लिएपछि प्राप्त बयानका आधारमा सागर पाख्रिनको घरमा खानतलासी गर्दा उक्त परिमाणको ब्राउन सुगर फेला परेको प्रहरीले बताएको छ।

दुवै घटनामा नियन्त्रणमा लिइएका व्यक्तिमाथि प्रहरीले आवश्यक अनुसन्धान अघि बढाएको जनाएको छ।

गगन थापा भावुक हुँदै भने- लडेको बेला साथ दिनेहरूको योगदान…

काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसका नवनिर्वाचित सभापति गगन थापाले राजनीतिक यात्रामा अप्ठ्यारोमा पर्दा साथ दिनेहरूको योगदान विशेष हुने बताएका छन्।

सहज अवस्थामा साथ दिने धेरै भेटिए पनि कठिन समयमा प्राप्त हुने साथको महत्व अझ ठूलो हुने उनको भनाइ छ।

दसैं, तिहार तथा छठ पर्वको अवसरमा शुक्रबार काठमाडौंमा आयोजित शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा थापाले आफ्नो राजनीतिक यात्राका विभिन्न उतारचढाव स्मरण गर्दै शुभेच्छुकहरूप्रति आभार व्यक्त गरेका हुन्।

‘सिधा हिँडिरहेको बेलामा, सजिलोको बेलामा साथ दिनेहरू धेरै हुन्छन्,’ उनले भने, ‘लडेको बेलामा, ढलेको बेलामा दिने साथको धेरै महत्व हुन्छ।’

आफू राजनीतिक कार्यकर्ता भएकाले यात्राका क्रममा पटकपटक कठिन परिस्थितिको सामना गर्नुपरेको थापाले बताए। ‘म एउटा राजनीतिक कार्यकर्ता हुँ। त्यसैले मेरो राजनीतिक यात्राका क्रममा धेरै पटक लडेको छु, धेरै पटक ढलेको छु,’ उनले भने।

कमजोर अवस्थामा पुगेका बेला कुनै स्वार्थ नराखी साथ, स्नेह र आशीर्वाद दिनेहरूप्रति उनले कृतज्ञता व्यक्त गरे। शुभेच्छुकहरूको निरन्तर विश्वास र सद्भावले आफूलाई अघि बढ्न प्रेरित गरेको उनको भनाइ थियो।

‘म कैयौँ पटक कमजोर हुँदा, तल पर्दा, अप्ठ्यारोमा पर्दै गर्दा मलाई किञ्चित केही नसोचीकन तपाईंहरूको निरन्तर शुभेच्छा रहेको छ, आशीर्वाद रहेको छ, स्नेह रहेको छ,’ थापाले भने, ‘त्यसका निम्ति मैले बोलेर आभार प्रकट गरेर पुग्दैन।’

आफू अहिलेको स्थानमा आइपुग्नुमा शुभेच्छुकहरूको ठूलो योगदान रहेको पनि उनले दोहोर्‍याए। आफूले पटकपटक यो कुरा उल्लेख गरे पनि फेरि भन्न मन लाग्ने भन्दै थापाले समर्थकहरूको विश्वास र स्नेहलाई आफ्नो राजनीतिक यात्राको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा चित्रण गरे।

प्रहरीलाई विपद् सामना गर्न सक्षम बनाउने बालेनको प्रतिबद्धता

काठमाडौं। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले सम्भावित विपद्को सामना गर्न नेपाल प्रहरीलाई थप सक्षम बनाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

प्रहरीको क्षमता अभिवृद्धि गर्न नीतिगत मार्गदर्शन, कानुनी सहजता र आधुनिक तालिमलाई सरकारले प्राथमिकतामा राखेको उनको भनाइ छ।

७१औँ प्रहरी दिवसका अवसरमा शुक्रबार प्रहरी प्रधान कार्यालयमा आयोजित समारोहमा लिखित सन्देश पठाउँदै प्रधानमन्त्री शाहले जनताको सेवामा अग्रपङ्क्तिमा खटिने प्रहरीलाई आगामी दिनमा सम्भावित विपद् सामना गर्न अझ सक्षम बनाउने सरकारको प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका हुन्।

उनको सन्देश प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीले वाचन गरेका थिए।

प्रधानमन्त्री शाहले प्रहरीको संस्थागत क्षमता र सेवा प्रवाहलाई थप प्रभावकारी बनाउने योजनासमेत अघि सारेका छन्। सरकारले प्रहरी अस्पताललाई मेडिकल कलेजका रूपमा विकास गर्ने योजना बनाएको उनले सन्देशमा उल्लेख गरेका छन्।

त्यस्तै, वित्तीय अपराध र साइबर अपराधको रोकथाम तथा नियन्त्रणलाई सरकारले गम्भीरतापूर्वक लिएको प्रधानमन्त्री शाहले बताएका छन्। यस्ता अपराध नियन्त्रणका लागि नेपाल प्रहरीको समन्वयमा नेपाल राष्ट्र बैंक, इन्टरनेट सेवा प्रदायक संस्था र डिजिटल सेवा प्रदायकहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याउने काम भइरहेको उनको भनाइ छ।

प्रविधिको प्रयोगसँगै बढिरहेका वित्तीय तथा साइबर अपराध नियन्त्रण गर्न सम्बन्धित निकायबीच समन्वय र सहकार्य आवश्यक रहेको सन्देश दिँदै प्रधानमन्त्री शाहले प्रहरीलाई आधुनिक चुनौती सामना गर्न सक्षम बनाउने सरकारको प्राथमिकता स्पष्ट पारेका छन्।

रास्वपाले खोल्यो नगरपालिकाका उम्मेदवारका लागि आवेदन

काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले आगामी स्थानीय तहको निर्वाचनमा नगरपालिकाका विभिन्न पदमा उम्मेदवार बन्न इच्छुक व्यक्तिका लागि आवेदन खुला गरेको छ।

रास्वपाले नगरपालिकाको प्रमुख, उपप्रमुख, वडाध्यक्ष र वडा सदस्यका उम्मेदवार बन्न चाहनेहरूका लागि ‘नगरपालिका क्यान्डिडेट क्लब’ मा आवेदन खुला गरेको हो।

बिहीबार सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै पार्टीले स्थानीय निर्वाचनमा आफ्नो नगरपालिकाको नेतृत्व लिन इच्छुक व्यक्तिहरूलाई आवेदन दिन आग्रह गरेको छ।

पार्टीका अनुसार इच्छुक व्यक्तिहरूले रास्वपाको मोबाइल एपमार्फत आवेदन दिन सक्नेछन्।

यसअघि रास्वपाले भदौ १ गतेदेखि गाउँपालिका क्यान्डिडेट क्लबमा आवेदन खुला गरेको थियो।

साथै,पार्टीबाट उम्मेदवार बन्न इच्छुक व्यक्तिले क्यान्डिडेट क्लबमा आवेदन दिएपछि मात्रै उम्मेदवार छनोटको प्रक्रिया सुरु हुने रास्वपाले जनाएको छ।

भक्तपुर दरबार स्क्वायरमा तस्वीर खिच्दै चिनियाँ पर्यटकहरु [फोटो-फिचर]

काठमाडौं। भोटेकोशी र बुढीगण्डकी क्षेत्रमा बाढीपहिरोको प्रभाव देखिए पनि नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा विदेशी पर्यटकको आकर्षण घटेको छैन।

काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न पर्यटकीय स्थलमा पर्यटकको चहलपहल उल्लेख्य देखिँदा सन् २०२६ को सेप्टेम्बरमा नेपाल आउने विदेशी पर्यटकको सङ्ख्या पनि बढेको छ।

नेपाल पर्यटन बोर्डले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार सेप्टेम्बर महिनामा ८८ हजार २४८ विदेशी पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो सङ्ख्या सन् २०२५ को सोही महिनामा आएका ७८ हजार ७११ पर्यटकको तुलनामा १२.१ प्रतिशत बढी हो।

देश तथा क्षेत्रअनुसारको तथ्याङ्कले भने नेपालको पर्यटन बजारमा एसियाली मुलुकको योगदान बढ्दै गएको र पश्चिमी बजारको अवस्था तुलनात्मक रूपमा खुम्चिएको सङ्केत गरेको छ। सेप्टेम्बरमा नेपाल आएका पर्यटकमध्ये सबैभन्दा ठूलो हिस्सा दक्षिण एसियाली क्षेत्रको रहेको छ।

सार्क राष्ट्रबाट मात्रै ३० हजार ८५ पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो कुल आगमनको ३४.०९ प्रतिशत हो। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस क्षेत्रबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्या २३.९ प्रतिशतले बढेको छ। सार्क मुलुकमध्ये भारत सबैभन्दा ठूलो स्रोत बजार बनेको छ। सेप्टेम्बरमा १७ हजार ४२५ भारतीय नागरिक नेपाल आएका छन्, जुन कुल पर्यटक आगमनको १९.७५ प्रतिशत हो। भारतीय पर्यटकको सङ्ख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा १२ प्रतिशतले बढेको छ।

श्रीलङ्का र बङ्गलादेशबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्यामा पनि उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। यस अवधिमा श्रीलङ्काबाट सात हजार १०८ पर्यटक आएका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५४ प्रतिशत बढी हो। बङ्गलादेशबाट तीन हजार ९६४ पर्यटक नेपाल आएका छन्। यो सङ्ख्या ३१.५ प्रतिशतले बढेको हो। भुटानबाट एक हजार १११ र पाकिस्तानबाट ४२९ पर्यटक आएका छन्।

सार्कबाहेकका अन्य एसियाली मुलुकबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्यामा अझ ठूलो वृद्धि देखिएको छ। यस क्षेत्रबाट सेप्टेम्बरमा १९ हजार ८८८ पर्यटक नेपाल आएका छन्। कुल आगमनमा २२.५४ प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने यस बजारको पर्यटक सङ्ख्या अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५८ प्रतिशतले बढेको हो।

यस वृद्धिमा चीनको योगदान प्रमुख देखिएको छ। सेप्टेम्बर २०२६ मा चीनबाट ११ हजार २१२ पर्यटक नेपाल आएका छन्। सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा पाँच हजार २३७ चिनियाँ पर्यटक आएकामा यस वर्षको सङ्ख्या ११४.१ प्रतिशतले बढेको हो। अर्थात्, एक वर्षमै चीनबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्या दोब्बरभन्दा बढी भएको छ।

अन्य एसियाली मुलुकमध्ये जापानबाट दुई हजार ६६, मलेसियाबाट एक हजार ८७७ र दक्षिण कोरियाबाट एक हजार ४१२ पर्यटक आएका छन्। अघिल्लो वर्षको तुलनामा जापानी पर्यटक ४५.४ प्रतिशत, मलेसियाली पर्यटक १२.२ प्रतिशत र दक्षिण कोरियाली पर्यटक ४.३ प्रतिशतले बढेका छन्। तर, थाइल्यान्ड र भियतनामबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्या भने करिब ११ प्रतिशतले घटेको छ।

समग्र तथ्याङ्कले प्राकृतिक विपद्का घटनाबीच पनि नेपालमा विदेशी पर्यटक आगमन बढिरहेको देखाएको छ।

विशेषगरी भारत, चीन र अन्य एसियाली मुलुकबाट आउने पर्यटकको सङ्ख्यामा भएको वृद्धिले नेपालको पर्यटन बजारमा क्षेत्रीय मुलुकको भूमिका थप बलियो बन्दै गएको छ।

दसैँको रौनकबीच भक्तपुरका किसानलाई धान भित्र्याउने चटारो [फोटो-फिचर]

भक्तपुर। चारैतिर दसैँको रौनक छाएको छ। बजारमा किनमेल गर्नेको भीड छ भने घरघरमा दसैँको तयारी चलिरहेको छ। तर, भक्तपुरका किसानलाई भने दसैँ मनाउनुभन्दा खेतमा पाकेर पहेँलपुर भएको धान भित्र्याउने चटारो छ ।
दसैँ नजिकिएसँगै अधिकांश मानिस नयाँ लुगा किन्ने, घर सजाउने, मिठामिठा परिकारको तयारी गर्ने र आफन्तसँग भेटघाटको योजना बनाउन व्यस्त छन्। यता भक्तपुरका किसान भने वर्षभरि खान पुग्ने अन्न सुरक्षित गर्न खेतमा व्यस्त देखिन्छन्। पाकेको धान काट्ने, थ्रेसर लगाएर दाना छुट्याउने र बोरामा भरेर घरका भकारीमा भण्डारण गर्ने काममा किसान जुटेका छन्।
कतिपय किसानले छिमेकीसँग अर्मपर्म गरेर धान काटिरहेका छन्। एकअर्काको खेतमा पालैपालो काम गर्ने परम्पराले धान भित्र्याउन सहज बनाएको छ। परिवारका सदस्यदेखि छिमेकीसम्म मिलेर खेतमा काम गरिरहेका दृश्यले भक्तपुरका ग्रामीण बस्तीमा दसैँको चहलपहलसँगै खेतीपातीको व्यस्तता पनि बढेको देखाउँछ।
यस वर्ष दसैँको समय र धान पाक्ने समय एकैपटक परेकाले किसानलाई दोहोरो चटारो परेको हो। विगतका वर्षमा दसैँ सकिएपछि धान काट्ने र भित्र्याउने कामले गति लिने गरे पनि यसपटक दसैँको तयारीसँगै खेतको कामलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था आएको किसानहरू बताउँछन्।
मनसुन नेपालबाट बाहिरिए पनि मौसममा जुनसुकै बेला परिवर्तन आउन सक्ने र वर्षा हुन सक्ने सम्भावनाका कारण किसानले पाकेको धान सकेसम्म चाँडो भित्र्याउन थालेका हुन्। पछिल्ला वर्षमा बेमौसमी वर्षाका कारण पाकेको बालीमा क्षति पुग्ने गरेको अनुभवले पनि किसानलाई सतर्क बनाएको छ। खेतमा धान पाकेर तयार भइसकेपछि वर्षा भए बाला झर्ने, धान भिज्ने र गुणस्तरमा असर पर्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले मौसमले साथ दिएकै बेला धान काटेर सुरक्षित राख्न किसान हतारिएका छन्।
धान भक्तपुरका किसानको मुख्य खाद्यान्न बालीमध्ये एक हो। वर्षभरि परिवारलाई खान पुग्ने अन्न उत्पादन गर्न किसानले महिनौँसम्म खेतमा मेहनत गरेका हुन्छन्। रोपाइँदेखि गोडमेल र सिँचाइसम्मको मेहनतपछि पाकेको धान भित्र्याउने समय किसानका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस समयमा बाली सुरक्षित गर्न सक्नुले वर्षभरिको खाद्यान्न व्यवस्थापनमा समेत प्रभाव पार्छ।
दसैँका बेला गाउँघरमा रातो टीका, जमरा र आफन्तसँगको भेटघाटलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ। तर, किसानका लागि पाकेको बाली समयमै भित्र्याउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। धान खेतमै छाडेर चाडपर्व मनाउन जाँदा मौसम प्रतिकूल भए वर्षभरिको मेहनत खेर जान सक्ने चिन्ता उनीहरूमा छ। त्यसैले कतिपय किसानले धान काट्ने र भण्डारण गर्ने काम सकेपछि मात्रै दसैँको रमझममा सहभागी हुने योजना बनाएका छन्।
भक्तपुरका खेतमा अहिले पहेँलपुर धानका बाला झुलेका छन्। सहरका बजारमा दसैँको किनमेल बढिरहेका बेला खेतमा भने हँसिया चलाउने, धानका भारी बोक्ने र थ्रेसर लगाउने काम भइरहेको छ। यसले दसैँको खुसीसँगै नेपाली कृषि जीवनको मौलिकता र किसानको श्रमलाई पनि झल्काउँछ ।
दसैँ नेपालीको प्रमुख चाड भए पनि किसानका लागि खेतीपातीको चक्र र मौसमको अनुकूलता उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। चाडपर्वको मिति र बाली भित्र्याउने समय जुध्दा किसानले आफ्नो प्राथमिकता मौसम र उत्पादनको सुरक्षालाई दिनुपर्ने अवस्था देखिएको छ।

दुई महिनामा नेपाल भित्रियो ४ खर्ब ३६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी विप्रेषण

काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामा नेपालमा ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ विप्रेषण भित्रिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक तथा वित्तीय स्थितिसम्बन्धी प्रतिवेदनअनुसार गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा विप्रेषण आप्रवाह २३ दशमलव ९ प्रतिशतले बढेको हो।

चालु आवको भदौ महिनामा मात्रै २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ विप्रेषण भित्रिएको छ। जबकि गत आर्थिक वर्षको भदौ महिनामा १ खर्ब ७४ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ विप्रेषण भित्रिएको थियो।

समीक्षा अवधिमा अमेरिकी डलरमा विप्रेषण आप्रवाह १३ दशमलव ५ प्रतिशतले वृद्धि भई २ अर्ब ८५ करोड डलर पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा अमेरिकी डलरमा विप्रेषण आप्रवाह २७ दशमलव ६ प्रतिशतले बढेको थियो।

राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आवको पहिलो दुई महिनामा खुद द्वितीय आय (खुद ट्रान्सफर) ४ खर्ब ६९ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो आय ३ खर्ब ८४ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ थियो।

यसैगरी, समीक्षा अवधिमा वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्या ७८ हजार ३२० रहेको छ। पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ५१ हजार १३६ पुगेको छ।

साथै, गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा अन्तिम श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ९० हजार १९८ र पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ४५ हजार ८८४ रहेको थियो।

मृत्युपछि पनि मानव सेवामा समर्पित हुने शिक्षाविद् शर्माको निर्णय, चिकित्सा शिक्षाका लागि देहदान

काठमाडौं । जीवनभर शिक्षा र समाजसेवामा समर्पित पोखरा महानगरपालिका-३१, बेगनास निवासी शिक्षाविद् फणीन्द्र मोहन शर्माले मृत्युपश्चात् आफ्नो पार्थिव शरीर चिकित्सा शिक्षा अध्ययनका लागि दान गर्ने घोषणा गरेका छन्। उनले आफ्नो शरीर त्रिभुवन विश्वविद्यालय, चिकित्सा शास्त्र अध्ययन संस्थान (आईओएम), महाराजगञ्ज चिकित्सा क्याम्पसलाई दान गर्ने निर्णय गरेका हुन्।

शर्माको देहदानसम्बन्धी निर्णयको औपचारिक प्रक्रिया पूरा भएपछि संस्थानले उनलाई देहदानसम्बन्धी पत्र प्रदान गरेको छ। साथै, उनको निःस्वार्थ र परोपकारी निर्णयको सम्मान गर्दै प्रशंसापत्रसमेत प्रदान गरिएको छ।

शर्माले आफ्नो जीवनको अन्त्यपछि पनि मानव सेवा र विज्ञानको विकासमा योगदान पुर्‍याउने उद्देश्यले देहदानको निर्णय गरेको बताएका छन्। उनको यो कदमले चिकित्सा शास्त्र अध्ययनरत विद्यार्थीलाई मानव शरीर रचना विज्ञान (एनाटोमी) को व्यावहारिक अध्ययन तथा अनुसन्धानमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यस्तै, शिक्षण पेसामा लामो समय बिताएका शर्मा वि.सं. २०२२ सालदेखि ३९ वर्षसम्म निरन्तर अध्यापनमा सक्रिय रहेका थिए। उनले आफ्नो सेवाकालको अधिकांश समय प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। बेगनासस्थित आनन्द ज्योति माध्यमिक विद्यालयको स्थापना, विकास र शैक्षिक उन्नयनमा समेत उनको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको छ।

शिक्षा र समाजसेवामा जीवनको ठूलो हिस्सा समर्पण गरेका शर्माको देहदानको निर्णयलाई मानव कल्याणप्रतिको उच्च भावनाका रूपमा हेरिएको छ। आफ्नो शरीरसमेत चिकित्सा शिक्षाको अध्ययन र अनुसन्धानका लागि उपलब्ध गराउने उनको निर्णयले भावी पुस्ताका चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको ज्ञान र सीप विकासमा योगदान पुर्‍याउने विश्वास गरिएको छ।

वाराणसेय संस्कृत विश्वविद्यालयबाट संस्कृत साहित्यमा शास्त्री उत्तीर्ण गरेका शर्मा लेखकसमेत हुन्। उनको ‘जीवनको अनमोल सन्देश’ नामक पुस्तक हालै सार्वजनिक भएको थियो।

शर्माको निर्णयले मानव जीवनको अन्त्यपछि पनि समाजका लागि उपयोगी योगदान दिन सकिने सन्देश दिएको छ। साथै, चिकित्सा शिक्षाको विकास, वैज्ञानिक अनुसन्धान र भावी पुस्ताको ज्ञान अभिवृद्धिका लागि गरिएको उनको यो निर्णय परोपकार र सामाजिक उत्तरदायित्वको प्रेरणादायी उदाहरण बनेको छ।

खुश्बु ओलीको संसदीय रिपोर्टकार्ड : जनताका मुद्दा ओझेलमा,संसद् आरोप-प्रत्यारोपमै सीमित 

काठमाडौं। राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) की प्रमुख सचेतक खुश्बु ओलीले संसद्को बर्खे अधिवेशन कानुन निर्माण र जनसरोकारका मुद्दामा अपेक्षित रूपमा प्रभावकारी हुन नसकेको बताएकी छन्।

सत्तापक्ष र प्रतिपक्ष राजनीतिक आरोप–प्रत्यारोपमा बढी केन्द्रित हुँदा जनताका समस्या र कानुनी बहसले पर्याप्त प्राथमिकता पाउन नसकेको उनको निष्कर्ष छ।

बिहीबार काठमाडौंमा आफ्नो संसदीय कार्यसम्पादनको विवरण सार्वजनिक गर्न आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा ओलीले अधिवेशनभर सरकारले संसद्सँग आवश्यक समन्वय नगरेको आरोप लगाइन्। संसद् जनताका समस्या समाधान गर्ने थलो बन्नुपर्नेमा राजनीतिक विवादमा अल्झिएको उनको भनाइ थियो।

ओलीले आफ्नो संसदीय भूमिकामा जनजीविका, नागरिक अधिकार, श्रमिकका समस्या, सार्वजनिक खर्चको निगरानी र सरकारी जवाफदेहितालाई प्राथमिकता दिएको दाबी गरिन्। पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि, मल तथा ग्यासको आपूर्ति, कृषि अनुदानमा अनियमितताको आरोप, सवारीसाधन आयातमा सम्भावित करछली, राइड सेयरिङमा लगाइएको ७ प्रतिशत कर र स्वास्थ्य सेवासम्बन्धी समस्याबारे सरकारको ध्यानाकर्षण गराएको उनले बताइन्।

स्थानीय तहमा जाने अनुदान कटौती र बजेट विनियोजन गर्दा वास्तविक आवश्यकता तथा प्राथमिकताका आधारमा निर्णय गर्नुपर्ने विषय पनि आफूले संसद्मा उठाएको ओलीको भनाइ छ।

नागरिक अधिकार र मानवीय सरोकारका विषयमा उनले खाडी मुलुकमा मानव तस्करीमा परेका नेपाली महिला श्रमिकको उद्धार, कुवेतमा रहेका नेपाली महिलाका समस्या तथा विदेशमा समस्यामा परेका नेपालीलाई स्वदेश फर्काउने विषयमा आवाज उठाएको बताइन्। शर्मिला दर्जीसहित विदेशमा समस्यामा परेका नेपाली नागरिकलाई स्वदेश फर्काउन निरन्तर पहल गरेको र केहीलाई नेपाल ल्याउन सफल भएको उनको दाबी छ।

त्यसैगरी, इन्टर्न चिकित्सकका माग सम्बोधन गर्न सरकारलाई दबाब दिएको, श्रमिक अधिकार, सुरक्षित मातृत्व, फोहोरमैला व्यवस्थापन, जलवायु न्याय र विपद् व्यवस्थापनका विषयमा संसदीय बहस गरेको उनले जानकारी दिइन्।

सरकारी जवाफदेहिताका सवालमा प्रधानमन्त्रीको संसद्प्रतिको उत्तरदायित्व, संसदीय नियमावलीको पालना, सरकारी नीतिगत पारदर्शिता तथा राज्यका संस्थाको संस्थागत स्वतन्त्रताबारे पनि प्रश्न उठाएको ओलीले बताइन्। प्रतिपक्षको भूमिका विरोधमा मात्रै सीमित हुन नहुने उल्लेख गर्दै उनले सरकारलाई जिम्मेवार बनाउन र जनताका समस्या समाधान गर्न संस्थागत दबाब आवश्यक रहेको धारणा राखिन्।

राष्ट्रिय हित र कूटनीतिका विषयमा धर्मान्तरण, हिन्दु राष्ट्र, संवैधानिक राजसंस्था, प्रदेश संरचना, सीमा विवाद, भोटेकोशी विपद्, हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनले पार्ने जोखिम र गैरआवासीय नेपालीको नागरिकतासम्बन्धी विषय उठाएको पनि ओलीले बताइन्। प्रदेश संरचना खारेज गर्नुपर्ने विषयमा आफ्नो धारणा राखेको उनले जानकारी दिइन्।

नेपाल-स्विट्जरल्यान्ड संसदीय मैत्री समूहको संयोजकका रूपमा संसदीय कूटनीति र दुई देशबीचको सम्बन्ध विस्तारमा भूमिका निर्वाह गरेको उनको भनाइ छ।

आगामी दिनमा पनि तथ्यमा आधारित संसदीय निगरानी, पारदर्शिता, नागरिक अधिकार र जनजीविकाका विषयलाई प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै ओलीले संसद्लाई जनताको आवाज सुनिने र सरकारलाई जवाफदेही बनाउने प्रभावकारी थलोका रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिइन्।

तिब्बती भाषा अध्ययनका लागि भारत लैजाँदै गरिएका २५ बालबालिकाको उद्धार

काठमाडौं । तिब्बती भाषा अध्ययनका लागि कञ्चनपुरको गड्डाचौकी नाका हुँदै भारतको देहरादुन लैजाँदै गरिएका २५ जना बालबालिकाको सीमा क्षेत्रबाट उद्धार गरिएको छ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुरका प्रहरी नायब उपरीक्षक टेकबहादुर रावतका अनुसार १० वर्षमुनिका ती बालबालिकालाई भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) ले नेपाल फर्काएको हो।

उनका अनुसार हुम्लाको सिमकोटका बालबालिकालाई भारतको वनबासास्थित एसएसबी चेकपोस्टबाट नेपाल फर्काइएको थियो। उद्धार गरिएका बालबालिका अहिले इलाका प्रहरी कार्यालय गड्डाचौकीमा छन्। उनीहरूसँग सम्बन्धित घटनाबारे थप बुझ्ने काम भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।

प्रहरीका अनुसार हुम्लाको सिमकोट गाउँपालिका-८ का ती बालबालिकालाई पञ्चविर बुढाले भारत लैजाँदै थिए।

साथै, घटनाबारे कञ्चनपुर प्रहरीले थप अनुसन्धान गरिरहेको छ।

नेप्से ४.६७ अंकले बढ्यो, कारोबार ४ अर्ब ७१ करोड

काठमाडौँ । सेयर बजार मापक नेप्से परिसूचक ४.६७ अंकले बढेर २ हजार ६२५.९३ विन्दुमा पुगेको छ। यो अघिल्लो कारोबार दिनको तुलनामा ०.१७ प्रतिशतको वृद्धि हो।

बैंकिङ, उत्पादन तथा प्रशोधन, अन्य र व्यापारबाहेक सबै उपसमूहको परिसूचक बढेको छ। बैंकिङ २.६१, उत्पादन तथा प्रशोधन ६.८८, अन्य ३.५४ र व्यापार उपसमूह १७.९४ अंकले घटेका छन्। निर्जीवन बिमा उपसमूह भने ५२.३४ अंकले बढेको छ।

कारोबारमा आएका कम्पनीमध्ये १७२ वटाको सेयर मूल्य बढेको छ भने ९० वटाको घटेको छ। त्यस्तै, १५ कम्पनीको सेयर मूल्य स्थिर रहेको छ।

दिनभर ३८ हजार ८६१ पटकको कारोबारमा १ करोड ३६ लाख २४ हजार ४०७ कित्ता सेयर किनबेच भएका छन्। यसबाट कुल ४ अर्ब ७१ करोड ७० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ।

कांग्रेसको मुस्लिम क्लस्टरबाट सहमहामन्त्रीमा फिरदोस आलम निर्वाचित

काठमाडौं- नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनबाट मुस्लिम क्लस्टरतर्फ सहमहामन्त्री पदमा डा. फिरदोस आलम निर्वाचित भएका छन्।

केन्द्रीय निर्वाचन समितिका अनुसार फिरदोसले ३ हजार ३४७ मत प्राप्त गरे। उनका प्रतिस्पर्धी अब्दुल सत्तारले २ हजार ७२७ र अतहर कमाल मुसलमानले ५५७ मत प्राप्त गरे।

फिरदोस कांग्रेसका पुराना नेता मोहम्मद अफताब आलमका जेठा छोरा हुन्। उनका पिता अफताबको उपचारका क्रममा २१ कात्तिक २०८२ मा ६३ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो।

फिरदोस गत २१ फागुनमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रौतहट-२ बाट निर्वाचित भएका थिए। उनले २९ हजार ५२८ मत प्राप्त गरेका थिए। मधेश प्रदेशबाट कांग्रेसका तर्फबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित हुने उनी एकमात्र सांसद बनेका थिए।

पारिवारिक विरासतबाट पार्टी नेतृत्वसम्म

पिताको राजनीतिक विरासतलाई अघि बढाउँदै फिरदोस कांग्रेसको केन्द्रीय नेतृत्वमा पुगेका छन्। उनका पिता अफताब आलमको नाम चर्चित बमकाण्ड र त्यससँग सम्बन्धित कानुनी प्रक्रियाका कारण विवादमा जोडिएको थियो।

कांग्रेसका पूर्वसांसद देवप्रसाद तिमल्सिनाका अनुसार रौतहट-२ का जनताबाट प्राप्त समर्थनले फिरदोसलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थापित हुन सहयोग गरेको छ। कांग्रेसका जिल्ला नेताहरूले उनलाई शालीन नेताका रूपमा हेर्ने गरेका छन्।

प्रतिनिधिसभा सदस्यसँगै पार्टीको सहमहामन्त्री बनेका फिरदोसको आगामी राजनीतिक भूमिका र पार्टी संगठनमा उनको सक्रियता चासोको विषय बनेको छ।

इम्युनोस्प्रेसेन्ट औषधिको बिक्री-वितरणमा रोक छैन : औषधि व्यवस्था विभाग

काठमाडौ । औषधि व्यवस्था विभागले इम्युनोस्प्रेसेन्ट वर्गका औषधिको बिक्री-वितरणमा कुनै रोक नलगाइएको स्पष्ट पारेको छ। विभागले हालै जारी गरेको सूचनालाई लिएर सञ्चारमाध्यम तथा सामाजिक सञ्जालमा भ्रम र अन्योल सिर्जना भएपछि बिहीबार प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै आफ्नो ध्यानाकर्षण भएको जनाएको हो।

विभागका अनुसार विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार औषधिको गुणस्तर, सुरक्षा र प्रभावकारिता सुनिश्चित गर्न तथा एक औषधिले अर्को औषधिमा पार्न सक्ने असरको जोखिम न्यूनीकरण गर्न वैज्ञानिक जोखिम मूल्याङ्कनका आधारमा नियमनका कदम चालिएको हो।

विभागले तोकिएको समयभित्र जोखिम मूल्याङ्कनसम्बन्धी कागजात पेस नगरेका वा आवश्यक मापदण्ड पूरा नगरेका ४७ थरी ब्रान्डका औषधिको नयाँ उत्पादन र आयातमा मात्र रोक लगाइएको जनाएको छ। ती औषधिका प्रमाणपत्रसमेत खारेज गरिएको भए पनि बजारमा यसअघि नै भित्रिएका वा बिक्री-वितरणमा रहेका औषधिको प्रयोग तथा बिक्री-वितरणमा कुनै प्रतिबन्ध नलगाइएको विभागले स्पष्ट पारेको छ।

त्यसैगरी, जोखिम मूल्याङ्कनसम्बन्धी कागजात सन्तोषजनक रहेका उद्योग तथा आयातकर्तालाई बजारमा औषधिको आपूर्ति प्रभावित हुन नदिन बढीमा तीन महिनासम्म उत्पादन वा आयात गर्न विशेष अनुमति दिइएको विभागले जनाएको छ। त्यस्ता औषधिका प्रमाणपत्र नवीकरणसमेत गरिएको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।

विभागले नेपाल औषधि उत्पादक सङ्घ, नेपाल औषधि आयातकर्ता सङ्घ र नेपाल औषधि व्यवसायी सङ्घसँग निरन्तर समन्वय गर्दै बजारमा औषधिको सहज उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने काम भइरहेको जनाएको छ।

विशेषगरी अङ्ग प्रत्यारोपण गरेका तथा दीर्घकालीन रोगबाट प्रभावित बिरामीका लागि इम्युनोस्प्रेसेन्ट औषधि आवश्यक पर्ने भएकाले यसको अभाव हुन नदिन विभाग प्रतिबद्ध रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ। विभागले बिरामीलाई चिकित्सकको परामर्शअनुसार नियमित रूपमा औषधि सेवन गर्नसमेत आग्रह गरेको छ।

यसैबीच, विभागीय निर्णयविपरीत थप उत्पादन वा आयात गरी कुनै प्रतिकूल असर उत्पन्न भएमा त्यसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी औषधि प्रदान गर्ने वा प्रयोग गराउने निकाय तथा व्यक्तिले नै लिनुपर्ने चेतावनी विभागले दिएको छ।

विभागको स्पष्टीकरणसँगै इम्युनोस्प्रेसेन्ट औषधिको बिक्री-वितरण पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको भन्ने भ्रम चिर्न खोजिएको छ। विभागले नियमनको दायरा नयाँ उत्पादन र आयातमा केन्द्रित रहेको जनाउँदै बजारमा उपलब्ध औषधिको प्रयोग तथा बिक्री-वितरणमा रोक नरहेको दोहोर्‍याएको छ।

पाँच महिनापछि खुल्यो सतिघाटमा फेरी सेवा, भोजपुर-सङ्खुवासभा आवतजावत सहज

काठमाडौं । भोजपुर र सङ्खुवासभालाई जोड्ने अरुण नदीको सतिघाटमा पाँच महिनापछि फेरी सेवा पुनः सञ्चालनमा आएको छ। दसैँ-तिहारलाई लक्षित गर्दै बुधबारदेखि सेवा सञ्चालनमा ल्याइएपछि भोजपुरको उत्तरी क्षेत्रका स्थानीयवासीलाई नदी वारपार गर्न सहज हुने भएको छ।

बर्सातका कारण गत जेठदेखि बन्द रहेको फेरी सेवा सञ्चालनमा आएपछि स्थानीयवासीलाई आवतजावतसँगै दैनिक उपभोग्य सामग्री ओसारपसार गर्न राहत मिल्ने भएको हो। षडानन्द नगरपालिकाका प्रमुख सुरेन्द्रकुमार उदासका अनुसार चाडपर्वका बेला नागरिकको आवागमन सहज बनाउन हलुका सवारीसाधनसमेत वारपार गर्न मिल्ने गरी सेवा सञ्चालन गरिएको हो।

त्यस्तै, सतिघाटमा पक्की पुल नहुँदा भोजपुर र सङ्खुवासभाबीचको यातायात सम्पर्कका लागि स्थानीयवासी फेरी सेवामा निर्भर रहँदै आएका छन्। सेवा बन्द हुँदा यात्रु तथा सवारीसाधनलाई नदी वारपार गर्न समस्या हुने गरेको छ।

फेरी सेवा पुनः सञ्चालनमा आएसँगै षडानन्द नगरपालिका र साल्पासिलिछो गाउँपालिकाका बासिन्दालाई विशेष राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसबाट स्थानीयस्तरमा दैनिक उपभोग्य वस्तुको ढुवानी तथा चाडपर्वका बेला हुने आवागमन सहज हुने विश्वास गरिएको छ।

सतिघाटमा विसं २०७६ देखि फेरी सेवा सञ्चालन हुँदै आएको छ। तर, बर्सातका बेला नदीमा पानीको बहाव बढेसँगै सेवा बन्द गर्नुपर्ने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ। यसले स्थानीयवासीलाई हरेक वर्ष सास्ती खेप्न बाध्य बनाउँदै आएको छ।

तत्कालका लागि फेरी सेवा सञ्चालनमा आए पनि सतिघाटमा पक्की पुल निर्माणको आवश्यकता भने कायमै छ। साथै, स्थायी पुल निर्माण हुन सके भोजपुर र सङ्खुवासभाबीच वर्षैभरि सहज यातायात सम्पर्क कायम हुनुका साथै स्थानीयको दैनिक जीवन र आर्थिक गतिविधिमा समेत सुधार आउने अपेक्षा गरिएको छ।

टरिगाउँ र रारा विमानस्थलको विकास तथा विस्तारका लागि अध्ययन अघि बढाउन मन्त्री पौडेलको निर्देशन

काठमाडौ। संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खडकराज पौडेलले दाङको टरिगाउँ र मुगुको रारा विमानस्थलको विकास तथा विस्तारका लागि आवश्यक अध्ययन प्रक्रिया अघि बढाउन नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान) लाई निर्देशन दिएका छन्।

दुवै विमानस्थलको स्थलगत निरीक्षणपछि मन्त्री पौडेलले बिहीबार मन्त्रालयमा क्यानका पदाधिकारीसँग छलफल गर्दै विमानस्थलको स्तरोन्नति, विस्तार र सञ्चालन क्षमता अभिवृद्धिका लागि प्राविधिक तथा सम्भाव्यता अध्ययन अघि बढाउन निर्देशन दिएका हुन्।

क्यानका अनुसार मन्त्री पौडेलको नेतृत्वमा प्राधिकरण तथा नागरिक उड्डयन क्षेत्रका पदाधिकारी सम्मिलित टोलीले गत असोज २१ देखि २६ गतेसम्म नेपालगञ्ज, दाङ, रारा र जुम्ला विमानस्थलको निरीक्षण तथा अवलोकन भ्रमण गरेको थियो। भ्रमणका क्रममा विमानस्थलहरूको वर्तमान अवस्था, पूर्वाधारको आवश्यकता, प्राविधिक सम्भाव्यता र हवाई सेवा थप प्रभावकारी बनाउने उपायबारे अध्ययन गर्नुपर्ने निष्कर्ष निकालिएको थियो।

क्यानका महानिर्देशक मुकेश डङ्गोलका अनुसार टरिगाउँ विमानस्थलको विकास तथा विस्तारका सम्भावनाको अध्ययन गरी हवाई यातायातलाई थप सहज, सुलभ र प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य राखिएको छ। विमानस्थलको क्षमता अभिवृद्धि गर्न सके दाङसहित आसपासका क्षेत्रको पर्यटन प्रवर्द्धन र आर्थिक गतिविधि विस्तारमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

त्यसैगरी, मुगुको रारा विमानस्थलको स्तरोन्नति तथा विस्तार गर्न सकिने सम्भावनाबारे पनि अध्ययन गरिने भएको छ। महानिर्देशक डङ्गोलका अनुसार हाल सञ्चालनमा रहेको विमानस्थललाई व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउने विकल्पसँगै आवश्यकताअनुसार वैकल्पिक स्थानमा नयाँ विमानस्थल निर्माण गर्न सकिने सम्भावनाबारे समेत प्राविधिक तथा सम्भाव्यता अध्ययन गर्न मन्त्री पौडेलले निर्देशन दिएका छन्।

मन्त्री पौडेलले दुवै विमानस्थलको विकासका लागि आवश्यक प्राविधिक अध्ययन, सम्भाव्यता विश्लेषण, पूर्वाधारको आवश्यकता पहिचान र आगामी कार्ययोजना निर्माणलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाउन जोड दिएका छन्।

टरिगाउँ र रारा विमानस्थलको विकास तथा विस्तारले दुर्गम र क्षेत्रीय गन्तव्यमा हवाई पहुँच विस्तार गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी रारा क्षेत्रको पर्यटन प्रवर्द्धन तथा दाङ र आसपासका क्षेत्रको यातायात सहज बनाउन विमानस्थलको स्तरोन्नति महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ।

साथै, विमानस्थलहरूको विकास तथा विस्तारको वास्तविक स्वरूप, आवश्यक बजेट र निर्माणसम्बन्धी कार्यतालिका भने प्राविधिक अध्ययन तथा सम्भाव्यता विश्लेषणपछि तय हुनेछन्।

हिरासतबाटै विद्रोहको सन्देश दिने २९ वर्षीया नेहा बोरा को हुन्?

एजेन्सी। प्रहरीको अवरोध छिचोल्दै प्रदर्शनमा अघि बढ्ने, ब्यारिकेडमाथि चढेर मुट्ठी उचाल्दै नारा लगाउने र पक्राउ परेपछि पनि समर्थकलाई आन्दोलन नरोकिन आग्रह गर्ने २९ वर्षीया नेहा बोरा पछिल्लो समय भारतको युवा आन्दोलनमा चर्चित अनुहार बनेकी छन्।

वामपन्थी विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएकी उनी शिक्षा, बेरोजगारी, परीक्षा प्रणाली र निर्वाचन प्रक्रियासम्बन्धी विवादमा सरकारको जवाफदेहिता माग्दै सडकमा सक्रिय छिन्।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी नेतृत्वको सरकारविरुद्ध भइरहेका प्रदर्शनमा बोराको उपस्थिति र प्रहरीसँगको मुठभेडका दृश्य सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका छन्। उनको राजनीतिक सक्रियताले विद्यार्थी आन्दोलनलाई विश्वविद्यालयको सीमाबाट बाहिर निकालेर राष्ट्रिय बहसमा पुर्‍याउन सहयोग गरेको छ।

अक्टोबर १० मा नयाँदिल्लीको जन्तर मन्तरमा प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारको राजीनामा माग्दै भएको प्रदर्शनका क्रममा प्रहरीले बोरालाई नियन्त्रणमा लिएको थियो। प्रदर्शनकारीलाई जन्तर मन्तरतर्फ जान रोकिएपछि उनले दिल्ली हाटमा भेला हुन समर्थकलाई आह्वान गरेकी थिइन्। ‘आज दिल्ली हाट नै जन्तर मन्तर बन्छ’ भन्ने सन्देश दिँदै उनी नाराबाजीसहित अघि बढेकी थिइन्।

प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएपछि पनि उनले विरोधका कार्यक्रम नरोकिने बताइन्। हिरासतमा रहेको अवस्थाबाटै समर्थकलाई आन्दोलन जारी राख्न आग्रह गरेको भिडियो सार्वजनिक भएपछि उनी थप चर्चामा आइन्। उनी सोही दिन रिहा भएकी थिइन्।

बारम्बार पक्राउ पर्ने र रिहाइपछि फेरि प्रदर्शनमा सहभागी हुने उनको शैलीले उनलाई भारतको युवा राजनीतिको परिचित अनुहार बनाएको छ।

नेहा बोराको जन्म भारतको उत्तरी राज्य उत्तराखण्डमा भएको हो। भारतीय सेनामा कार्यरत उनका बुबाको सरुवाका कारण बाल्यकालमा उनले विभिन्न सहरमा बस्ने अवसर पाइन्। उनले दिल्ली विश्वविद्यालयबाट स्नातक र अम्बेडकर विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर अध्ययन पूरा गरेकी छन्। हाल उनी जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय (जेएनयू) मा कला तथा सौन्दर्यशास्त्रसम्बन्धी विषयमा विद्यावारिधि गरिरहेकी छन्।

जेएनयू भारतमा विद्यार्थी राजनीति र वामपन्थी विचारधारासम्बन्धी बहसका लागि परिचित विश्वविद्यालय हो। यही वातावरणमा बोराको विद्यार्थी आन्दोलनप्रतिको संलग्नता गहिरिँदै गएको हो। यद्यपि, उनको राजनीतिक चेतनामा विश्वविद्यालयको अध्ययनसँगै थिएटर अर्थात् नाट्यकर्मको पनि प्रभाव परेको छ।

स्नातक अध्ययनका क्रममा उनी एउटा नाट्य समूहमा आबद्ध भएकी थिइन्। अभिनय गर्दा आफूभन्दा फरक विचार र जीवनपरिस्थिति भएका पात्रको भूमिका निर्वाह गर्नुपर्दा अरूको दृष्टिकोण बुझ्ने अवसर पाएको उनले बताएकी छन्। रोयटर्ससँगको कुराकानीमा उनले थिएटरले आफूलाई फरक पृष्ठभूमिका मानिसको जीवन र सोच बुझ्न मद्दत गरेको उल्लेख गरेकी थिइन्।

बोराको राजनीतिक यात्रामा सन् २०१९ र २०२० मा भारतमा नागरिकता संशोधन कानुनविरुद्ध भएको आन्दोलनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। उक्त कानुनले मुस्लिम समुदायप्रति विभेद गर्ने भन्दै भारतका विभिन्न भागमा विरोध प्रदर्शन भएका थिए। विश्वविद्यालयका विद्यार्थी सडकमा उत्रिएको दृश्यले उनलाई पनि राजनीतिक गतिविधिमा थप सक्रिय हुन प्रेरित गरेको थियो।

त्यसपछि उनी अखिल भारतीय विद्यार्थी संघ अर्थात् अल इन्डिया स्टुडेन्ट्स एसोसिएसन (एआईएसए) मा आबद्ध भइन्। यो भारतको वामपन्थी विद्यार्थी संगठन हो। बीबीसीका अनुसार बोरा करिब एक दशकदेखि संगठनमा आबद्ध छिन् र पछिल्ला दुई वर्षदेखि यसको राष्ट्रिय अध्यक्षको जिम्मेवारीमा छिन्।

उनलाई राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन परीक्षा प्रणालीमा कथित अनियमितता र शिक्षा सुधारको मागसहित भएका आन्दोलनले पनि भूमिका खेले। सन् २०२६ मा प्रश्नपत्र चुहावटसम्बन्धी आरोप तथा शिक्षा क्षेत्रका समस्यालाई लिएर विद्यार्थी प्रदर्शन चर्किएको थियो। आन्दोलनकारीले शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामासमेत मागेका थिए। बोरा र एआईएसए उक्त आन्दोलनमा सहभागी थिए।

जुन २८ मा शिक्षाविद् तथा वैज्ञानिक सोनम वाङ्चुकले आन्दोलनको समर्थनमा अनशन सुरु गरेपछि बोरा र एआईएसएका केही अभियन्ता पनि अनशनमा बसेका थिए। वाङ्चुक र अन्य प्रदर्शनकारीलाई अस्पताल लगिएपछि पनि बोराले अनशन जारी राखेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। त्यस क्रममा उनले आन्दोलन जारी रहने र स्वास्थ्यमा सुधार भएपछि फेरि सडकमा फर्किने बताएकी थिइन्।

शिक्षासम्बन्धी आन्दोलनपछि बोराको सक्रियता निर्वाचन प्रक्रियासम्बन्धी विवादमा पनि देखिएको छ। अक्टोबरमा कक्रोच जनता पार्टी (सीजेपी) ले प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेश कुमारको राजीनामा माग्दै नयाँदिल्लीमा प्रदर्शनको आह्वान गरेको थियो। मतदाता नामावली व्यवस्थापनमा अनियमितता भएको र करिब १३ करोड मतदाताको नाम हटाइएको आन्दोलनकारीको आरोप थियो। उनीहरूले यसबाट प्रधानमन्त्री मोदीको भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) लाई फाइदा पुगेको दाबी गरेका थिए।

तर, निर्वाचन आयोगले पक्षपात गरेको आरोप अस्वीकार गरेको छ। भाजपाले पनि निर्वाचन प्रक्रियामा अनियमितता भएको दाबी अस्वीकार गरेको छ। बोरा सीजेपीकी सदस्य नभए पनि आफ्नो संगठन एआईएसएसहित प्रदर्शनमा सहभागी भएकी थिइन्। सोही क्रममा प्रहरीले उनलाई नियन्त्रणमा लिएका दृश्य सार्वजनिक भएपछि उनको चर्चा अझ बढ्यो।

बोराको भाषण शैली पनि उनको परिचयको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। सामान्य कुराकानीमा शान्त देखिने उनी सार्वजनिक मञ्चमा भने जोसिलो रूपमा प्रस्तुत हुन्छिन्। हिन्दी र अंग्रेजी दुवै भाषामा बोल्ने उनले संविधान, लोकतान्त्रिक अधिकार, शिक्षा, सामाजिक असमानता र सरकारको जवाफदेहिताजस्ता विषय उठाउँदै आएकी छन्।

उनले विद्यार्थीका समस्यालाई परीक्षा वा कक्षाकोठामा सीमित मुद्दाका रूपमा मात्रै प्रस्तुत गर्दिनन्। परीक्षा प्रणालीको विश्वसनीयता, रोजगारीको अभाव र प्रहरीको व्यवहारलाई युवाको भविष्य तथा नागरिक अधिकारसँग जोडेर व्याख्या गर्छिन्। बीबीसीसँगको कुराकानीमा उनले सामाजिक परिवर्तनका लागि सडक आन्दोलनको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको धारणा राखेकी थिइन्।

उनको राजनीतिक विचारले पारिवारिक जीवनमा समेत मतभेद सिर्जना गरेको छ। बीबीसीसँग उनले आफ्ना आमाबुबा भाजपाका समर्थक रहेको र आफूले लिने राजनीतिक अडानका कारण परिवारमा असहमति हुने गरेको बताएकी छन्।

बोराको राजनीतिक सक्रियतासँगै विवाद पनि जोडिएका छन्। भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथविरुद्ध कथित आपत्तिजनक टिप्पणी गरेको आरोपमा उनीविरुद्ध भाजपाले कम्तीमा तीनवटा प्रहरी उजुरी दिएको थियो। त्यसअघि एआईएसएले बोरालाई ज्यान मार्ने धम्की आएको भन्दै प्रहरीमा उजुरी दिएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको थियो।

झारखण्डमा विद्यार्थीसम्बन्धी प्रदर्शनमा सहभागी भएका बेला उनीमाथि एक व्यक्तिले मसी फ्याँकेको घटना पनि चर्चामा आएको थियो। प्रहरीले घटनामा संलग्न भएको आरोपमा एक व्यक्तिलाई नियन्त्रणमा लिएको बताइएको थियो।

बोराले आफ्नो राजनीतिक सक्रियतालाई देशमा वर्षौंदेखि जम्मा हुँदै आएको असन्तुष्टिसँग जोडेर हेर्ने गरेकी छन्। रोयटर्ससँगको कुराकानीमा उनले ‘डर संक्रामक हुन्छ, तर आशा पनि संक्रामक हुन्छ’ भन्ने धारणा व्यक्त गरेकी थिइन्। उनका अनुसार मानिसमा साहस बढ्नुको एउटा कारण आफूहरूले पनि परिवर्तनका लागि आवाज उठाउन सक्छौँ भन्ने विश्वास पैदा हुनु हो।

२९ वर्षीया बोरा अहिले विद्यार्थी नेतृ, वामपन्थी अभियन्ता र भारतको युवा आन्दोलनको चर्चित अनुहारका रूपमा देखिएकी छन्। थिएटरबाट सुरु भएको सामाजिक बुझाइ, विश्वविद्यालयको अध्ययन र विद्यार्थी संगठनमा लामो आबद्धताले उनलाई सडक आन्दोलनसम्म पुर्‍याएको छ।

उनलाई चर्चामा ल्याउन सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका भाषण, प्रदर्शन र गिरफ्तारीका दृश्यले पनि ठूलो भूमिका खेलेका छन्।

प्रहरीको नियन्त्रणमा पुगेपछि पनि आन्दोलन जारी राख्न गरेको आह्वानले उनको सार्वजनिक छविलाई थप बलियो बनाएको छ। शिक्षा, रोजगारी र निर्वाचन प्रक्रियासम्बन्धी मुद्दामा उनको सक्रियताले भारतको युवा राजनीतिमा नयाँ बहस जन्माइरहेको छ।

राखेपले फिर्ता बोलायो क्यान सदस्य गुञ्जन शाह ठकुरीलाई

काठमाडौं । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) ले नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) का सदस्य गुञ्जन शाह ठकुरीलाई फिर्ता बोलाउने निर्णय गरेको छ। राखेपका सदस्य सचिवस्तरीय निर्णयबाट बुधबार उनलाई फिर्ता बोलाइएको हो।

राखेपले गत १ असोजमा ठकुरीलाई क्यानको सदस्यमा मनोनयन गरी पठाएको थियो। तर, मनोनयन भएको एक महिना नबित्दै उनलाई फिर्ता बोलाउने निर्णय गरिएको छ।

नेपाल क्रिकेट संघको विधान, २०५५ को परिच्छेद २ को दफा ३ को उपदफा (४) मा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्बाट संघको पदेन सदस्य मनोनयन गर्ने व्यवस्था छ। सोही व्यवस्थाअनुसार राखेपले ठकुरीलाई क्यानको सदस्यमा मनोनयन गरेको थियो।

साथै, मनोनयन गरेको छोटो समयमै राखेपले उनलाई फिर्ता बोलाएपछि यस निर्णयलाई चासोका साथ हेरिएको छ। यद्यपि, उनलाई फिर्ता बोलाउनुको कारणबारे भने स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

‘ला बोला नेग्रा’: प्रेम, युद्ध र यौनिक स्वतन्त्रताको कथा

काठमाडौं । समलिङ्गी प्रेम, युद्ध, यौनिक पहिचान र सामाजिक उत्पीडनका विषयलाई समेटेको स्पेनी फिल्म ‘ला बोला नेग्रा’ले अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म वृत्तमा चर्चा बटुलेको छ। फरक समयका तीन समलिङ्गी पुरुषको जीवनकथामार्फत प्रेम, सामाजिक बहिष्कार, पारिवारिक इतिहास र आत्मस्वीकृतिका विषय प्रस्तुत गर्ने फिल्मले ऐतिहासिक घटनालाई व्यक्तिगत अनुभवसँग जोडेको छ।

सन् १९३० को दशकमा स्पेनमा भएको गृहयुद्धको पृष्ठभूमिबाट सुरु हुने फिल्मले हिंसा र त्रासबीच पनि प्रेम तथा स्वतन्त्रताको चाहना कसरी जीवित रहन्छ भन्ने देखाउँछ। यसको कथावाचनमा युद्धको विभीषिका, यौनिक पहिचानका कारण भोग्नुपर्ने विभेद र विगतका घटनाले वर्तमानमा पार्ने प्रभावलाई प्राथमिकता दिइएको छ।

निर्देशकद्वय जाभियर काल्भो र जाभियर अम्ब्रोसीको सिर्जनात्मक दृष्टिकोणमा आधारित यस फिल्मले स्पेनी कवि तथा नाटककार फेदेरिको गार्सिया लोर्कासँग सम्बन्धित साहित्यिक तथा ऐतिहासिक सन्दर्भलाई पनि समेटेको छ। फिल्मको मुख्य विशेषता फरक समयका तीन पात्रको जीवनलाई एउटै कथात्मक सूत्रमा जोड्नु हो।

‘ला बोला नेग्रा’को कथावस्तु सन् १९३२, १९३७ र २०१७ का घटनामा केन्द्रित छ। यी तीन कालखण्डमार्फत फिल्मले समलिङ्गी व्यक्तिले फरक सामाजिक तथा राजनीतिक परिस्थितिमा सामना गर्नुपरेका चुनौतीलाई प्रस्तुत गर्छ।

सन् १९३७ को कथामा सेबास्टियन नामका पुरुष स्पेनी गृहयुद्धका क्रममा फ्रान्कोको सेनामा भर्ती हुन्छन्। आफूले सुरक्षा दिइरहेको एक बन्दीसँग प्रेममा परेपछि उनी आफ्नो भावना र युद्धको कठोर वास्तविकताबीच द्वन्द्वमा पर्छन्। उनको कथाले हिंसात्मक परिस्थितिमा पनि प्रेम र मानवीय संवेदना कसरी कायम रहन्छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ।

सन् १९३२ को कथामा कार्लोस नामका सम्पन्न परिवारका युवक छन्। उनको यौनिकताबारे फैलिएको हल्लाका कारण प्रतिष्ठित क्यासिनो क्लबले उनलाई सदस्यता दिन अस्वीकार गर्छ। यस घटनाले यौनिक पहिचानका आधारमा व्यक्तिलाई सामाजिक अवसर र प्रतिष्ठाबाट वञ्चित गरिने अवस्थालाई उजागर गर्छ।

तेस्रो कथा सन् २०१७ मा अघि बढ्छ। अल्बेर्तो नामका इतिहासकार तथा अनुसन्धानकर्ताले टाढिएका हजुरबुबाबाट सम्पत्ति प्राप्त गरेपछि आफ्नो पारिवारिक इतिहासको खोजी सुरु गर्छन्। अनुसन्धानका क्रममा उनी विगतका घटनासँग परिचित हुँदै परिवारको इतिहास र आफ्नै जीवनलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट बुझ्न थाल्छन्।

यी तीन कथा फरक समयका भए पनि तिनको साझा विषय पहिचानअनुसार बाँच्न खोज्ने व्यक्तिले समाजबाट सामना गर्नुपर्ने अवरोध हो। फिल्मले इतिहासका घटनालाई वर्तमानसँग जोड्दै सामाजिक स्मृति र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताबीचको सम्बन्ध केलाउँछ।

फिल्ममा समलिङ्गी व्यक्तिमाथि हुने हिंसा, सामाजिक बहिष्कार र मौनताको संस्कृतिलाई कठोर रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। सन् १९३२ को कथामा एक युवा समलिङ्गी पुरुषलाई कुटेर मारिएको र उनको शव सहरको चोकमा सय दिनसम्म बेवारिसे अवस्थामा छाडिएको घटना उल्लेख छ। यस्तो घटनाले समाजमा व्याप्त पूर्वाग्रहले व्यक्तिको जीवन र सम्मानमाथि कति गम्भीर असर पार्न सक्छ भन्ने देखाउँछ।

तर ‘ला बोला नेग्रा’ उत्पीडनको चित्रणमा मात्र सीमित छैन। यसले प्रेम, शारीरिक आकर्षण, आत्मस्वीकृति र खुसी खोज्ने मानवीय चाहनालाई पनि महत्त्व दिन्छ। सामाजिक मान्यताका कारण आफ्नो पहिचान लुकाउन बाध्य भएका व्यक्तिको अनुभव प्रस्तुत गर्दै फिल्मले स्वतन्त्र रूपमा जीवन बाँच्न पाउने अधिकारको पक्षमा आवाज उठाउँछ।

समलिङ्गी समुदायको इतिहासमा मौनता र सामाजिक दबाबले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। फिल्मले यही मौनतालाई तोड्दै प्रेम र पहिचानका अनुभवलाई सार्वजनिक बहसको विषय बनाउँछ। यस अर्थमा यसको कथा केवल विगतको पुनर्कथन नभई सामाजिक स्वीकृति र व्यक्तिगत स्वतन्त्रताबारेको विमर्श पनि हो।

यस सन्दर्भमा ‘ब्रोकब्याक माउन्टेन’को चर्चा पनि सान्दर्भिक हुन्छ। उक्त फिल्मले सन् २००६ मा उत्कृष्ट फिल्मको ओस्कार जित्न सकेन; पुरस्कार ‘क्र्यास’ले प्राप्त गरेको थियो। यस घटनाले समलिङ्गी प्रेमका कथा र मुख्यधाराको फिल्म उद्योगमा तिनको स्वीकार्यताबारे लामो समयदेखि चलिरहेको बहसलाई सम्झाउँछ।

फिल्मको प्रभावकारी पक्षमध्ये कलाकारको अभिनय पनि एक हो। सेबास्टियनको भूमिका स्पेनी संगीतकार आल्भारो लाफुएन्ते काल्भोले निर्वाह गरेका छन्। गितारिकादेलाफुएन्ते नामले परिचित उनी संगीतका क्षेत्रमा चिनिएका कलाकार हुन्।

सेबास्टियनको पात्रले युद्धको भय, पहिचान सार्वजनिक हुने डर र प्रेमको चाहनाबीच संघर्ष गर्छ। यस्तो भावनात्मक द्वन्द्वलाई संवेदनशील रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्नु पात्रको विश्वसनीयताका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। फिल्मको मौलिक संगीतमा पनि लाफुएन्तेको योगदान रहेको बताइएको छ।

अल्बेर्तोको भूमिकामा कार्लोस गोन्जालेज देखिएका छन्। पारिवारिक इतिहासको खोजीमा लाग्ने उनको पात्रले विगतका घटनालाई बुझ्ने क्रममा परिवारसँगको सम्बन्ध र आफ्नै जीवनप्रतिको दृष्टिकोण परिवर्तन गर्दै जान्छ। आमाको भूमिका निर्वाह गरेकी लोला दुएन्याससँगका दृश्यले कथाको भावनात्मक पक्षलाई बल पुर्‍याउँछन्।

फिल्ममा ग्लेन क्लोज र पेनेलोपे क्रुजजस्ता चर्चित कलाकार पनि छन्। क्लोजले अल्बेर्तोलाई अनुसन्धानमा सहयोग गर्ने अमेरिकी प्राज्ञको भूमिका निर्वाह गरेकी छन् भने क्रुजले सैनिकहरू आउनेजाने बारमा क्याबरे गीत प्रस्तुत गर्ने नाइटक्लब गायिकाको भूमिका निभाएकी छन्।

निर्देशकद्वयले समलिङ्गी पात्रको भूमिकामा समलिङ्गी कलाकारलाई प्राथमिकता दिने दृष्टिकोणबारे पनि चर्चा गरेका छन्। यसले पात्रको पहिचान र कलाकारको अनुभवबीच सम्बन्ध स्थापित गर्ने प्रयासलाई देखाउँछ। यद्यपि, अभिनयको प्रभावकारिता कलाकारको व्यक्तिगत पहिचानमा मात्र निर्भर हुँदैन; पात्रको बुझाइ, अभिनय क्षमता र प्रस्तुतिको विश्वसनीयता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।

‘ला बोला नेग्रा’को अर्को उल्लेखनीय पक्ष यसको दृश्य प्रस्तुति हो। परित्यक्त गाउँ, ऐतिहासिक परिवेश र कृत्रिम सेटको प्रयोगमार्फत फिल्मले फरक समयका कथालाई छुट्टाछुट्टै दृश्यात्मक पहिचान दिएको छ।

छायाङ्कनमा पात्रको मनोवैज्ञानिक अवस्था र कथाको वातावरणअनुसार दृश्यको शैली परिवर्तन गरिएको छ। सैनिकहरूको शवले भरिएको ट्रकलाई माथिबाट देखाइएको दृश्यले युद्धको भयावहता र अनिश्चिततालाई उजागर गर्छ। त्यसैगरी, धुवाँले भरिएको अँध्यारो बारमा कार्लोस नाचिरहेको दृश्यले सामाजिक दबाबबीचको आकर्षण र स्वतन्त्रताको चाहनालाई प्रस्तुत गर्छ।

हिउँले ढाकिएको मैदानको स्थिर दृश्यले भने एक्लोपन र उदासीको अनुभूति गराउँछ। यस्ता दृश्यले संवादमा मात्र निर्भर नभई दृश्य संरचनामार्फत पात्रको आन्तरिक अवस्था व्यक्त गर्ने प्रयास गर्छन्।

निर्देशकद्वयले ‘द इङ्लिस प्यासेन्ट’ र ‘टाइटानिक’जस्ता भव्य सिनेम्याटिक प्रस्तुति भएका फिल्मबाट प्रेरणा लिएको बताएका छन्। ती फिल्मको प्रभावलाई आफ्नै ऐतिहासिक तथा सामाजिक विषयवस्तुसँग जोड्ने प्रयास ‘ला बोला नेग्रा’को दृश्यात्मक शैलीमा देख्न सकिन्छ।

फिल्मको निर्माण बजेट २० मिलियन अमेरिकी डलरभन्दा कम रहेको विवरण सही भएमा सीमित स्रोतमा ऐतिहासिक परिवेश र विस्तृत कथालाई दृश्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्नु यसको उल्लेखनीय उपलब्धि मान्न सकिन्छ। तर निर्माण बजेट, छायाङ्कन प्रविधि र निर्माणसम्बन्धी विवरणलाई आधिकारिक स्रोतबाट पुष्टि गर्नु आवश्यक छ। 

‘ला बोला नेग्रा’को ओस्कार सम्भावनाबारे चर्चा गर्दा समीक्षात्मक प्रशंसा, फिल्म महोत्सवमा प्राप्त पुरस्कार, दर्शकको समर्थन र व्यावसायिक प्रदर्शनलाई अलग-अलग रूपमा हेर्नुपर्छ। यी पक्षले फिल्मको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच बढाउन सक्छन्, तर उत्कृष्ट फिल्मको ओस्कार जित्ने सुनिश्चित आधार भने होइनन्।

क्रिस्टोफर नोलनको ‘द ओडिसी’जस्ता ठूला निर्माणसँग यसको तुलना गरिए पनि दुवै फिल्मको विषयवस्तु, प्रस्तुति र पुरस्कार रणनीति फरक हुन सक्छ। ओस्कारको वास्तविक प्रतिस्पर्धा मूल्याङ्कन गर्न सम्बन्धित वर्षका योग्य फिल्म, आधिकारिक मनोनयन र पुरस्कार अभियानसम्बन्धी तथ्य आवश्यक हुन्छन्।

‘ला बोला नेग्रा’को महत्त्व पुरस्कारको सम्भावनामा मात्र सीमित छैन। समलिङ्गी व्यक्तिका अनुभवलाई ऐतिहासिक पृष्ठभूमिसँग जोड्दै यसले प्रेम, हिंसा, सामाजिक बहिष्कार र आत्मस्वीकृतिका विषयलाई पर्दामा ल्याउँछ। समाजले लामो समयसम्म दबाएका आवाज र पहिचानलाई दृश्यात्मक अभिव्यक्ति दिनु नै यस किसिमको सिनेमाको महत्त्वपूर्ण योगदान हो।

अन्ततः फिल्मको सफलता त्यसले कति पुरस्कार जित्छ भन्ने प्रश्नले मात्र निर्धारण गर्दैन। यसले दर्शकलाई इतिहासका अन्याय सम्झाउन, सामाजिक पूर्वाग्रहबारे सोच्न र प्रत्येक व्यक्तिको प्रेम तथा पहिचानलाई सम्मान गर्न प्रेरित गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

 

दुई महिनामै भित्रियो सवा ४ खर्बभन्दा बढी रेमिट्यान्स

काठमाडौं। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामा नेपालमा ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। साउन र भदौमा वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीले पठाएको रकम अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २३.९ प्रतिशतले बढेको नेपाल राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह ३३.१ प्रतिशतले बढेको थियो। यस वर्ष रकम भित्रिने क्रम बढे पनि वृद्धिदर भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम देखिएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार २०८३ भदौमा मात्रै २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा १ खर्ब ७४ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स आएको थियो।

अमेरिकी डलरमा गणना गर्दा समीक्षा अवधिमा रेमिट्यान्स आप्रवाह १३.५ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ८५ करोड डलर पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो वृद्धिदर २७.६ प्रतिशत थियो।

यस अवधिमा खुद द्वितीय आय अर्थात् खुद ट्रान्सफर ४ खर्ब ६९ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो आय ३ खर्ब ८४ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ रहेको थियो।

रेमिट्यान्स बढिरहँदा वैदेशिक रोजगारीका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्या भने घटेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा संस्थागत तथा व्यक्तिगत रूपमा नयाँ अन्तिम श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ७८ हजार ३२० रहेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो सङ्ख्या ९० हजार १९८ थियो।

त्यस्तै, पुनः श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्या भने बढेर ५२ हजार १६३ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ४५ हजार ८८४ रहेको थियो।

अरूलाई व्यंग्य गर्ने हिमेश पन्तकै परिवारमाथि २५ वर्षदेखि जग्गा कब्जाको आरोप!

काठमाडौं। अरूलाई व्यंग्य गरेर चर्चामा आउने कमेडियन हिमेश पन्तको परिवारमाथि आफ्नै जग्गा कब्जा गरेको गम्भीर आरोप लागेको छ। 

धादिङको थाक्रे गाउँपालिका–७ मा जग्गा खरिद गरेर लालपुर्जा र कागजात आफूसँगै राखेको दाबी गर्ने तिलकप्रसाद बिडारीको परिवारले करिब २५ वर्षदेखि आफ्नो सम्पत्तिको भोगचलन गर्न नपाएको गुनासो गरेको छ।

बिडारी परिवारले हिमेशका बुवा सुब्बा पन्तसहित आठ दाजुभाइले जग्गा नियन्त्रणमा लिएर आफूहरूलाई सम्पत्तिको हकबाट वञ्चित गरेको आरोप लगाएको हो।

बिडारी परिवारका अनुसार तिलकप्रसादले २०५६ र २०५७ सालमा उक्त जग्गा खरिद गरेका थिए। उनका छोरा प्रकाश बिडारीले २०६१ सालसम्म परिवारले त्यहाँ खेतीपाती गर्दै आएको तर त्यसपछि जग्गामा जान र भोगचलन गर्न नपाएको बताएका छन्।

प्रकाशको आरोपमा, जग्गाको मूल्य बढेपछि सुब्बा पन्तसहितका व्यक्तिले जग्गा आफ्नो नियन्त्रणमा राखे। यसरी आफ्नो लगानीबाट किनेको सम्पत्तिमा समेत अधिकार प्रयोग गर्न नपाएको उनको गुनासो छ।

प्रकाशका अनुसार जग्गाको रजिस्ट्रेसन पाससहितका कागजात परिवारसँग सुरक्षित छन्। पृथ्वी राजमार्गनजिक रहेको उक्त जग्गाको मूल्य अहिले प्रतिरोपनी करिब दुई करोड रुपैयाँ पुगेको उनको दाबी छ। 

जग्गाको मूल्य बढेसँगै विवाद चर्किएको र आफूहरू वर्षौँदेखि आफ्नै सम्पत्तिको अधिकारका लागि संघर्ष गर्न बाध्य भएको प्रकाशको भनाइ छ।

विवाद जग्गामा मात्रै सीमित नरहेको प्रकाशले बताएका छन्। उनले आफूलाई खुकुरी प्रहार गरी घाइते बनाइएको आरोप लगाउँदै आक्रमणबाट नाक र टाउकोमा चोट लागेको र अस्पतालमा उपचार गराउनुपरेको बताएका छन्। घटनामा संलग्न भएको आरोप लागेका व्यक्तिविरुद्ध ज्यान मार्ने उद्योगमा जाहेरी दिए पनि कारबाही नभएको उनको दाबी छ।

जग्गा फिर्ता पाउन वा त्यसबापतको रकम प्राप्त गर्न बिडारी परिवारले जिल्ला प्रशासन कार्यालय, स्थानीय तह, वडा कार्यालय र प्रहरीसम्म गुहार मागेको जनाएको छ। तर, वर्षौँसम्म पनि न्याय नपाएको उनीहरूको गुनासो छ। राजनीतिक पहुँचका कारण आफ्नो पक्षको सुनुवाइ नभएको प्रकाशको आरोप छ। ७२ वर्ष पुगेका तिलकप्रसादको परिवारले आफ्नै सम्पत्तिको हक स्थापित गर्न कति समय अझै पर्खनुपर्ने हो भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ।

हिमेशका काका कृष्णप्रसाद पन्तले उक्त जग्गा आफूले नभई आफ्ना दाइ अर्थात् हिमेशका बुवाले भोगचलन गरेको आरोप लागेको बताएका छन्।

एमालेको बागमती प्रदेश कमिटी सदस्य रहेका कृष्णप्रसादले यस विषयमा हिमेशसँगै बुझ्न सुझाएका छन्। स्थानीय तहका एक जनप्रतिनिधिले पनि बिडारी परिवारले न जग्गा पाएको, न त्यसबापतको रकम नै प्राप्त गरेको बताएका छन्।

[यस सम्बन्धी विस्तृत विवरण जनआस्था मा प्रकाशित छ।]

रानीपोखरीमा अज्ञात पुरुषको शव भेटियो

काठमाडौं। काठमाडौंको रानीपोखरीमा एक पुरुषको शव फेला परेको छ। उपत्यका प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) गोविन्द थपलियाका अनुसार शवको पहिचान खुल्न सकेको छैन।

उनका अनुसार मृतक पुरुषको उमेर करिब ३५ देखि ४० वर्षको अनुमान गरिएको छ।

‘एक पुरुषको शव भेटिएको छ। शव कसको हो भन्ने खुलेको छैन,’ उनले भने, ‘घटनाबारे अनुसन्धान भइरहेको छ।’

दसैंमा घर फर्किने यात्रुसँग दोब्बरसम्म भाडा असुली

काठमाडौं । दसैं मनाउन घर फर्किने यात्रुको चाप बढेसँगै सुदूरपश्चिमका पहाडी रुटमा मनपरी भाडा असुली र क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने समस्या बढेको छ। ठूला बस पर्याप्त नचल्ने र कच्ची सडकका कारण साना जिप तथा हाइसमा निर्भर हुनुपर्ने बाध्यताको फाइदा उठाउँदै यातायात व्यवसायीले साविकको भन्दा दोब्बरसम्म भाडा माग्ने गरेको यात्रुहरूले गुनासो गरेका छन्।

डोटीको बुडरबाट बझाङ, बैतडी र दार्चुलातर्फ जाने यात्रुहरू चाडपर्वका बेला घर पुग्न महँगो भाडा तिर्न बाध्य भएका छन्। बुडरबाट बझाङको बुंगल जान लागेका जयबहादुर धामीले सामान्य अवस्थामा एक हजार रुपैयाँ लाग्ने यात्राका लागि अहिले एक हजार सात सय ५० रुपैयाँ तिर्नुपरेको बताए। साविकको भन्दा ७ सय ५० रुपैयाँ बढी भाडा मागिएपछि आफू मर्कामा परेको उनको भनाइ छ। दसैंमा घर पुग्नैपर्ने बाध्यताका कारण चर्को भाडा तिर्नुपरेको उनले गुनासो गरे।

त्यस्तै,  बझाङकै बित्थडचिर जान लागेकी कलावती बोहराले पनि साविकमा आठ सय रुपैयाँ भाडा लाग्ने रुटमा अहिले एक हजार पाँच सय रुपैयाँ मागिएको बताइन्। त्यस्तै, बैतडीको पाटन जान लागेकी सीता महरासँग सामान्य अवस्थामा ६ सय रुपैयाँ लाग्ने यात्राका लागि नौ सय रुपैयाँ मागिएको छ।

बैतडीकै मेलौली जान लागेका हीरा भुलसँग पनि साविकको आठ सय रुपैयाँ भाडाको सट्टा एक हजार चार सय रुपैयाँ मागिएको छ। चाडपर्वका बेला यात्रुको चाप बढेसँगै भाडा वृद्धि हुँदा घर फर्किने यात्रु थप आर्थिक भारमा परेका छन्।

भूकम्पले देश थला परे पनि तत्काल पैसा जुट्ने, नेपालले ल्याउँदै ‘क्याट बन्ड’

काठमाडौं। भूकम्पले ठूलो क्षति पुर्‍याएपछि राहत, उद्धार र पुनर्निर्माणका लागि पैसा जुटाउन सरकारलाई ऋण खोज्नुपर्ने वा बजेटको भर पर्नुपर्ने बाध्यता अब केही कम हुन सक्ने भएको छ। विपद्को उच्च जोखिममा रहेको नेपालले भूकम्पबाट हुने सम्भावित क्षतिको आर्थिक भार व्यवस्थापन गर्न अन्तर्राष्ट्रिय पूँजीबजारमा जोडिने तयारी थालेको छ। विश्व बैंकसँगको सहकार्यमा नेपालले ‘क्याटास्ट्रोफी बन्ड’ अर्थात् ‘क्याट बन्ड’ जारी गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको हो।

विश्व बैंक समूह र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) को वार्षिक बैठकका क्रममा अर्थसचिव घनश्याम उपाध्याय र विश्व बैंकका उपाध्यक्ष जर्ज फ्यामिलियरबीच यससम्बन्धी सम्झौता भएको छ। यसअघि मन्त्रिपरिषद्ले पनि क्याट बन्डसम्बन्धी सम्झौता गर्न स्वीकृति दिएको थियो। प्रस्तावित योजना कार्यान्वयनमा आए नेपाल दक्षिण एसियामा यस्तो वित्तीय औजार प्रयोग गर्ने पहिलो मुलुक बन्नेछ।

अर्थ मन्त्रालयका अनुसार भूकम्पीय जोखिमबाट हुन सक्ने क्षति सम्बोधन गर्न आवश्यक वित्तीय स्रोत छिटो जुटाउने उद्देश्यले यो प्रक्रिया अघि बढाइएको हो। सम्झौताअनुसार विश्व बैंकको ट्रेजरी विभागले नेपाल सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय पूँजीबजारका लगानीकर्तासँग सहकार्य गर्दै बन्ड जारी गर्न सकिने सम्भावना र त्यसको वित्तीय संरचनाबारे अध्ययन गर्नेछ।

क्याट बन्ड प्राकृतिक विपद्बाट उत्पन्न हुने आर्थिक जोखिम लगानीकर्तामा हस्तान्तरण गर्ने विशेष प्रकारको धितोपत्र हो। यसलाई बीमासँग तुलना गर्न सकिन्छ। सामान्य अवस्थामा सरकारले विपद्पछिको पुनर्निर्माणका लागि आफ्नै बजेट खर्च गर्नुपर्ने वा थप ऋण लिनुपर्ने हुन्छ। तर, क्याट बन्डमार्फत पूर्वनिर्धारित सर्त पूरा भएमा विपद्पछि तत्काल आर्थिक स्रोत प्राप्त गर्न सकिन्छ।

यस्तो बन्ड जारी गर्दा लगानीकर्ताले निश्चित रकम लगानी गर्छन् र नेपालले सम्झौता अवधिभर जोखिमअनुसारको प्रिमियम भुक्तानी गर्छ। तोकिएको मापदण्डअनुसारको भूकम्प नआए लगानीकर्ताले साँवा र प्रतिफल फिर्ता पाउँछन्। तर, सम्झौतामा निर्धारित भूकम्पीय मापदण्ड पूरा भएमा लगानीको केही वा तोकिएको हिस्सा नेपालले प्राप्त गर्ने क्षतिपूर्तिका रूपमा उपलब्ध हुन सक्छ।

परम्परागत बीमामा वास्तविक क्षतिको मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने भएकाले भुक्तानी प्रक्रियामा समय लाग्न सक्छ। क्याट बन्ड भने भूकम्पको म्याग्निच्युड, कम्पनको तीव्रता वा सम्झौतामा निर्धारण गरिएका अन्य सूचकका आधारमा भुक्तानी हुने गरी संरचना बनाउन सकिन्छ। यसले क्षतिको विस्तृत मूल्याङ्कन पूरा हुनुअघि नै आपतकालीन रकम जुटाउन सहयोग गर्न सक्छ। यद्यपि, भुक्तानी पाउन निर्धारित सर्त पूरा हुनैपर्छ।

नेपालका लागि विश्व बैंकले प्रारम्भिक रूपमा ८ करोडदेखि १९ करोड अमेरिकी डलरसम्मको जोखिम हस्तान्तरण गर्ने सम्भावित ढाँचामा काम गरिरहेको विवरणमा उल्लेख छ। यो रकम करिब १२ अर्बदेखि २९ अर्ब रुपैयाँ बराबर हुन्छ। प्रस्तावित संरचनाअनुसार २० वर्षमा एकपटक आउन सक्ने प्रकृतिको भूकम्पका लागि करिब ८ करोड डलर र १०० वर्षमा एकपटक आउन सक्ने ठूलो भूकम्पका लागि १९ करोड डलरसम्मको सुरक्षा उपलब्ध गराउने विकल्प अध्ययन भइरहेको बताइएको छ। यी रकम अन्तिम निर्णय भइसकेका भुक्तानी भने होइनन्।

प्रस्तावअनुसार बन्ड कार्यान्वयनमा आए र सम्झौताका सर्त पूरा भए भूकम्पपछि केही हप्ताभित्रै रकम प्राप्त हुन सक्ने अपेक्षा छ। यस्तो स्रोतले तत्काल राहत, अत्यावश्यक सेवा सञ्चालन र पुनर्निर्माणको प्रारम्भिक काम अघि बढाउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

क्याट बन्डको तयारीका लागि प्रारम्भिक अध्ययनमा विश्व बैंकलाई तीन लाख अमेरिकी डलरसम्म खर्च उपलब्ध गराउने व्यवस्था रहेको विवरणमा उल्लेख छ। यो करिब चार करोड ६० लाख रुपैयाँ बराबर हुन्छ। उक्त रकम बाह्य कानुनी सल्लाहकार र जोखिमसम्बन्धी मोडलिङ गर्ने संस्थाको खर्चमा प्रयोग गरिने र वास्तविक खर्च कम भए बाँकी रकम फिर्ता हुने बताइएको छ।

विश्व बैंकले सन् २००९ देखि विभिन्न देशका लागि क्याट बन्ड जारी गर्न सहयोग गर्दै आएको छ। प्राकृतिक विपद्को जोखिम अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्तामा हस्तान्तरण गरेर आपतकालीन वित्तीय सुरक्षा निर्माण गर्नु यसको मुख्य उद्देश्य हो। अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासमा जमैका र मेक्सिकोजस्ता देशले पनि यस्तो वित्तीय औजार प्रयोग गर्दै आएका छन्। जमैकाले सन् २०२५ मा आएको ‘मेलिसा’ आँधीपछि क्याट बन्डबाट रकम प्राप्त गरेको विवरण छ भने मेक्सिकोले भूकम्प र आँधीको जोखिम व्यवस्थापनका लागि यस्तो व्यवस्था कायम राख्दै आएको छ।

नेपालले सन् २०१५ को विनाशकारी भूकम्पपछि ठूलो आर्थिक क्षति बेहोर्नुपरेको थियो। पुनर्निर्माणका लागि सरकारलाई विश्व बैंकलगायतका संस्थाबाट सहयोग तथा ऋण लिनुपरेको थियो। त्यही अनुभवले भविष्यमा ठूलो विपद् आइपर्दा तत्काल खर्च गर्न सकिने वित्तीय स्रोतको आवश्यकता स्पष्ट पारेको छ।

तर, क्याट बन्ड जारी हुँदैमा भूकम्पबाट हुने सबै क्षतिको भरपाई हुन्छ भन्ने होइन। यसको प्रभावकारिता बन्डको आकार, प्रिमियमको लागत, भूकम्पीय मापदण्ड र भुक्तानीका सर्तमा निर्भर हुनेछ। सम्झौतामा तोकिएका सूचक पूरा भएनन् भने ठूलो क्षति हुँदासमेत अपेक्षित रकम प्राप्त नहुन सक्ने जोखिम पनि रहन्छ।

त्यसैले नेपालका लागि यो योजना अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट पैसा जुटाउने नयाँ बाटो मात्र होइन, विपद् आउनुअघि नै आर्थिक सुरक्षा तयार गर्ने प्रयास पनि हो। प्रस्ताव अध्ययनबाट अघि बढेर बन्ड जारी हुने चरणमा पुग्छ कि पुग्दैन र त्यसको लागतअनुसार देशले कति सुरक्षा प्राप्त गर्छ भन्ने विषयले नै यसको वास्तविक उपयोगिता निर्धारण गर्नेछ।