`

नेपालको आकाशमा भारतीय सुरक्षाकर्मीको हेलिकप्टर, बालेन चुपचाप

काठमाडौं। प्रधानमन्त्री बालेनको सीमासम्बन्धी विवादित अभिव्यक्तिपछि भारतीय सेनाको हेलिकप्टर नेपाली आकाशमा उढ्यो । तर, प्रधानमन्त्री बालेन यसबारे चुपचाप छन् ।

रक्षामन्त्रीसमेत रहेका बालेनको रहस्यमी मौनताले देशवासीलाई सशङ्कित पारेको छ । उनको सरकारका नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्कराज पौडेल पनि यसबारे बोलेका छैनन् ।

आइतबार नेपालको दार्चुलाको आकाशमा भारतको इन्डो टिबेटन बोर्डर पुलिसका डिजी शत्रूजितसिंह कपुर सवार हेलिकप्टरले नेपाली भूमि दार्चुजालाई एक फन्को मारेपछि कालापानीको गुञ्जी पुगेको थियो ।

दार्चुलाका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी मोहनसिंह धामीका अनुसार यही २७ जेठमा कपुर सवार हेलिकप्टर अनुमतिबिना नेपाली आकाशमा उढेको थियो ।

तर, आफ्नो देशमा विदेशी सुरक्षाकर्मी सवार हेलिकप्टर उड्दासमेत प्रधानमन्त्री बालेन, उनका सरकारका मन्त्री र १८१ जना रास्वपाका सासदहरूले विरोधको एक शब्द बोलेका छैनन् ।

यसअघि नवलपरासीको सुस्तामा भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी)को टोली नेपाली भूमि प्रवेश गरेको थियो । सुस्ता क्षेत्रमा नेपाली भूमिमा निर्माणाधीन तटबन्ध रोक्न पनि उनीहरूले निर्देशन दिएका थिए ।

प्रधानमन्त्री बालेनले १७ जेठमा नेपालले पनि भारतको जग्गा धेरै ठाउँमा मिचेको रहेछ भनेका थिए । यसपछि भारतीय सीमा सुरक्षा बलका जवानहरू अनधिकृत रूपमा नेपाली भूमि प्रवेश मात्रै होइन, हेलिकप्टर पनि प्रवेश गर्न थालेको छ ।

कतिपयले भन्न थालेका छन् कि भारतीय सुरक्षाकर्मी नेपाली भूमिमा बारबार प्रवेश गर्नु र यता नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन र उनको सरकार मौन बस्नु सयोग होइन ।

यसले गर्दा कतै नेपाल नै नरहने त होइन ? प्रश्न उठेको छ ।

भिडियो:

भारतीय हेलिकप्टर दार्चुलामा अवतरण गरेको विषयमा नेकपाले माग्यो स्पष्टिकरण [भिडियाे]

काठमाडौं । नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) ले दार्चुलामा भारतीय हेलिकप्टर अवतरण गरेको घटनाबारे सरकारसँग स्पष्टिकरण माग गरेको छ।

सोमबार बसेको प्रतिनिधिसभा बैठकमा नेकपाका प्रमुख सचेतक युवराज दुलालले उक्त विषय उठाउँदै घटनाको वास्तविकता सार्वजनिक गर्न सरकारसँग माग गरेका हुन्।

संसद्मा बोल्दै दुलालले सीमावर्ती क्षेत्रमा विदेशी हेलिकप्टरको अवतरण जस्तो संवेदनशील विषयलाई सरकारले गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने बताए। उनले दार्चुलामा भारतीय हेलिकप्टर कुन उद्देश्यले, कसको अनुमति लिएर र कस्तो परिस्थितिमा अवतरण गरेको हो भन्ने विषयमा संसद् र जनतालाई जानकारी गराउन सरकारसँग आग्रह गरे।

दुलालले राष्ट्रिय स्वाधीनता र सीमासम्बन्धी विषयमा सरकार सजग र जवाफदेही हुनुपर्ने उल्लेख गर्दै यस्ता घटनाबारे समयमै स्पष्ट जानकारी नआउँदा विभिन्न आशंका उत्पन्न हुने बताए।

यसैबीच उनले पूर्वी नेपालका चिया उद्योगहरू समस्यामा परेको विषय पनि संसद्मा उठाए। भारतीय हस्तक्षेप तथा बजार व्यवस्थापनसम्बन्धी चुनौतीका कारण पूर्वी क्षेत्रका चिया उद्योग क्रमशः बन्द हुने अवस्थामा पुगेको भन्दै उनले सरकारको ध्यानाकर्षण गराए।

चिया क्षेत्रले हजारौँ किसान र श्रमिकको जीविकोपार्जनसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने भएकाले यसको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि तत्काल प्रभावकारी कदम चाल्न उनले सरकारसँग माग गरे। चिया उद्योगको समस्या समाधानका लागि आवश्यक कूटनीतिक पहल, बजार व्यवस्थापन तथा उद्योग संरक्षणका कार्यक्रम अघि बढाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो।

दुलालले राष्ट्रिय हितसँग जोडिएका विषयमा सरकार गम्भीर बन्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै संसद्मार्फत सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका हुन्।

सेयरमा बैंकको लगानी कति ?

काठमाडौं। वाणिज्य बैंकहरूले सेयर धितोमा प्रवाह गर्ने कर्जा उल्लेख्य रूपमा विस्तार गरेका छन् ।

पछिल्लो एक वर्षमा मात्रै बैंकहरूको सेयर कर्जा झन्डै ३६ अर्ब रुपैयाँले बढेको छ, जसले बैंकिङ क्षेत्रको पुँजी बजारप्रतिको आकर्षण झन् बलियो बनेको संकेत गरेको छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको वैशाख मसान्तसम्मको तथ्यांकअनुसार १९ वाणिज्य बैंकले सेयर धितोमा कुल १ खर्ब ३९ अर्ब ६२ करोड ५३ लाख रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेका छन् । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो रकम १ खर्ब ३ अर्ब १३ करोड ७७ लाख रुपैयाँ थियो । एक वर्षको अन्तरालमा सेयर कर्जा ३५.३८ प्रतिशतले वृद्धि भएको हो ।

सेयर धितो कर्जामा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा नबिल बैंकको रहेको छ । बैंकले वैशाखसम्म १७ अर्ब ६८ करोड ६२ लाख रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा यसको कर्जा पोर्टफोलियो २१ प्रतिशतभन्दा बढीले विस्तार भएको हो ।

ग्लोबल आइएमई बैंक सेयर कर्जा प्रवाहमा दोस्रो स्थानमा देखिएको छ । बैंकले १४ अर्ब ४६ करोड ३६ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर धितो कर्जा लगानी गरेको छ । एक वर्षअघि यस्तो कर्जा ११ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ हाराहारीमा थियो ।

कुमारी बैंक पनि सेयर कर्जा विस्तारमा अगाडि देखिएको छ । बैंकले वैशाखसम्म १० अर्ब ९१ करोड ६९ लाख रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा १४ प्रतिशतले बढी हो ।

राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले अधिकांश बैंकहरू सेयर बजारसँग जोडिएको कर्जा विस्तारमा सक्रिय देखिए पनि केही बैंकले भने सावधानी अपनाएको संकेत गरेको छ । समीक्षा अवधिमा १६ बैंकको सेयर कर्जा बढ्दा नेपाल बैंक, सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल र नेपाल एसबीआई बैंकको कर्जा घटेको छ ।

नेपाल बैंकको सेयर कर्जा १३.८९ प्रतिशतले घटेको छ भने सिटिजन्स बैंकको १४.७२ प्रतिशत र नेपाल एसबीआई बैंकको ७.३३ प्रतिशतले कमी आएको छ । स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले भने सेयर धितो शीर्षकमा कुनै कर्जा प्रवाह नगरेको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

कर्जा वृद्धिदरको हिसाबले कृषि विकास बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ । बैंकको सेयर धितो कर्जा एक वर्षमै १५६.१६ प्रतिशतले बढेको छ । यसले बैंकहरूले पुँजी बजारसम्बन्धी कर्जा विस्तारमा नयाँ रणनीति अपनाइरहेको संकेत गरेको छ ।

सेयर बजारमा लगानीकर्ताको सक्रियता बढ्दै जाँदा बैंकहरूले पनि त्यसलाई अवसरका रूपमा लिएको देखिन्छ।

पछिल्ला महिनाहरूमा बजारमा देखिएको सुधार र कारोबार वृद्धिले बैंकहरूलाई सेयर धितो कर्जा विस्तार गर्न थप उत्साहित बनाएको विश्लेषण गरिएको छ ।

कसले कति दिए सेयर लोन ?

लामिछानेलाई एमालेको प्रश्न : ‘मिचिएको नेपाली भूमि फिर्ता ल्याउन सक्दिन भन्न खोजेको हो?’

काठमाडौं । नेकपा एमालेले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले भारत भ्रमणका क्रममा दिएको अभिव्यक्तिबारे स्पष्ट पार्न आग्रह गरेको छ। प्रतिनिधिसभाको सोमबारको बैठकमा बोल्दै एमाले संसदीय दलकी उपनेता पद्मा अर्यालले लामिछानेको भनाइप्रति आपत्ति जनाउँदै राष्ट्रिय स्वाधीनता र सीमा समस्याजस्ता विषयमा रास्वपाको धारणा प्रस्ट हुनुपर्ने बताइन्।

अर्यालले भारत भ्रमणका क्रममा लामिछानेले ‘विगतका बोझ बोक्न चाहन्नौँ’ भन्ने अभिव्यक्ति दिएको उल्लेख गर्दै त्यसको आशय के हो भन्ने प्रश्न उठाइन्। उनले उक्त अभिव्यक्तिले नेपाल–भारतबीच रहेका सीमा विवाद र नेपाली भूमि फिर्ता ल्याउने विषयलाई कमजोर बनाउने संकेत गरेको हो कि भन्ने आशंका व्यक्त गरिन्।

‘रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले भारतमा गएर विगतका बोझ बोक्न चाहन्नौँ भन्नुको अर्थ के हो ? के मिचिएको नेपाली भूमि फिर्ता ल्याउन सक्दिन भन्न खोजिएको हो ?’ अर्यालले संसद्मा प्रश्न गरिन्।

उनले राष्ट्रिय हित, स्वाधीनता र भौगोलिक अखण्डताका विषयमा सबै राजनीतिक दल स्पष्ट र जिम्मेवार हुनुपर्ने धारणा राखिन्। नेपालको भूमि, सीमा र राष्ट्रिय हितसँग सम्बन्धित विषय कुनै पनि दल वा नेताको व्यक्तिगत दृष्टिकोणभन्दा माथिको विषय भएको उनको भनाइ थियो।

युद्ध अन्त्यको घोषणासँगै इरानी फुटबल टोली अमेरिकामा

काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य तथा तनाव कम गर्ने सहमति सार्वजनिक भएकै समयमा इरानको राष्ट्रिय फुटबल टोली फिफा विश्वकप प्रतियोगिताका लागि अमेरिकामा पुगेको छ। टोली लस एन्जलसमा अवतरण गरेको भोलिपल्ट नै न्युजिल्यान्डविरुद्ध आफ्नो पहिलो खेल खेल्ने तयारीमा रहेको छ।

अमेरिका–इरान सम्बन्धमा देखिएको पछिल्लो सकारात्मक विकासले थप सैन्य तनावको सम्भावना घटाएको भए पनि इरानी टोलीलाई घेरेको राजनीतिक बहस भने अझै कायम रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

इरानी राष्ट्रिय टोलीका स्ट्राइकर मेहदी तारेमीले अमेरिका–इरानबीचको तनावले विश्वकपको तयारी र टोलीको यात्रालाई सुरुदेखि नै प्रभावित पारेको बताएका छन्। उनका अनुसार मैदानभित्रको प्रतिस्पर्धाभन्दा बाहिरका घटनाक्रमले पनि खेलाडीहरूलाई निरन्तर दबाबमा राखेको छ।

राजनीतिक परिस्थितिका कारण टोलीको तयारीमा समेत असर परेको थियो। भिसासम्बन्धी जटिलताका कारण इरानले आफ्नो प्रारम्भिक प्रशिक्षण शिविर अमेरिकाबाट मेक्सिकोमा सार्नुपरेको थियो। यसले टोलीको तयारी योजनामा परिवर्तन ल्याएको बताइएको छ।

यसबीच, लस एन्जलसमा बसोबास गर्ने इरानी समुदायभित्र पनि राष्ट्रिय टोलीप्रति मिश्रित धारणा देखिएको छ। केही इरानी मूलका अमेरिकीहरूले सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिअघिको ‘सिंह र सूर्य’ झण्डामाथि लगाइएको प्रतिबन्धको विरोधमा प्रदर्शन गर्ने तयारी गरिरहेका छन्।

त्यसैगरी, केही समूहले वर्तमान राष्ट्रिय टोलीलाई इरानको विद्यमान राजनीतिक व्यवस्थासँग जोडेर हेर्ने गरेका छन्। यद्यपि खेलाडीहरूले आफूहरू राजनीतिक विवादभन्दा माथि उठेर सम्पूर्ण इरानी नागरिकलाई एकताबद्ध गर्ने र फुटबलमा मात्र केन्द्रित रहने उद्देश्यका साथ प्रतियोगितामा सहभागी भएको बताएका छन्।

तर विश्वकपको यस संस्करणमा इरानी टोलीका लागि राजनीतिबाट पूर्ण रूपमा अलग रहन सहज देखिएको छैन। मैदानमा खेलप्रति केन्द्रित रहने प्रयास गरिरहे पनि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति र भूराजनीतिक तनावले टोलीलाई निरन्तर पछ्याइरहेको छ।

प्रतिनिधिसभाको बैठक बस्दै, यस्तो छ कार्यसूची

काठमाडौं। सङ्घीय संसद्अन्तर्गत प्रतिनिधिसभाको बैठक आज बिहान ११ बजे बस्दैछ। सङ्घीय संसद् सचिवालयले सार्वजनिक गरेको कार्यसूचीअनुसार बैठकमा आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि प्रस्तुत विनियोजन विधेयकमाथिको विस्तृत छलफल सुरु गरिने भएको छ।

सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि विभिन्न मन्त्रालय तथा निकायहरूका लागि प्रस्ताव गरेको बजेटमाथि सांसदहरूले आफ्नो धारणा राख्ने तथा आवश्यक सुझाव प्रस्तुत गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। सचिवालयका अनुसार आजको बैठकमा विभिन्न मन्त्रालयका विनियोजित बजेट शीर्षकहरूलाई समूहीकृत रूपमा छलफलका लागि प्रस्तुत गरिनेछ।

आजको छलफलमा युवा तथा खेलकुद, श्रम तथा रोजगार, उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति, कृषि तथा पशुपन्छी विकास, वन तथा वातावरण, सञ्चार तथा सूचना प्रविधि, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि लगायतका मन्त्रालयका बजेटमाथि सांसदहरूले धारणा राख्नेछन्।

त्यसैगरी भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकसँग सम्बन्धित बजेट तथा सामाजिक सुरक्षाका कार्यक्रमहरू पनि छलफलको विषय बन्नेछन्। सरकारले प्रस्तुत गरेका नीति तथा कार्यक्रम र बजेटका प्राथमिकताबारे सत्ता पक्ष र प्रतिपक्षी सांसदबीच व्यापक बहस हुने अपेक्षा गरिएको छ।

विनियोजन विधेयकमाथिको छलफल संसद्को सबैभन्दा महत्वपूर्ण वार्षिक प्रक्रियामध्ये एक मानिन्छ। यस क्रममा सांसदहरूले मन्त्रालयगत बजेटको प्रभावकारिता, कार्यान्वयन क्षमता, विकासका प्राथमिकता तथा जनताका अपेक्षालाई सम्बोधन गर्ने विषयमा सरकारसँग जवाफ माग्नेछन्।

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट कार्यान्वयनको आधार तय गर्ने भएकाले आजबाट सुरु हुने प्रतिनिधिसभाको छलफललाई अर्थपूर्ण र निर्णायक रूपमा हेरिएको छ। आगामी केही दिनसम्म मन्त्रालयगत बजेट शीर्षकहरूमाथि निरन्तर छलफल जारी रहने संसद् सचिवालयले जनाएको छ।

‘ब्ल्याक होल’ बाट ‘ह्वाइट होल’ ?

काठमाडौं। नयाँ वैज्ञानिक अनुसन्धानले ब्रह्माण्ड विज्ञानका केही अत्यन्त गहिरा र रहस्यमय पत्ता लगाएको छ। 

एक अध्ययनअनुसार बिग ब्याङ्गपछि तुरुन्तै बनेका ‘प्रिमोर्डियल ब्ल्याक होल’ पहिले वैज्ञानिकहरूले अनुमान गरेभन्दा धेरै लामो समयसम्म अस्तित्वमा रहन सक्ने सम्भावना देखिएको छ। 

यसमा अझ रोचक  यी अत्यन्त साना ब्ल्याक होलहरू अन्ततः ह्वाइट होल जस्तो व्यवहार देखाउने अवस्थासम्म पुग्न सक्ने सम्भावना समेत देखाइएको छ। जसले पदार्थ र ऊर्जा बाहिर फ्याँक्ने तर भित्र केही पनि प्रवेश गर्न नदिने प्रकृतिको संकेत दिएको छ। 

‘प्रिमोर्डियल ब्ल्याक होल’हरू सामान्य स्टेलर ब्ल्याक होलभन्दा फरक हुन्छन्। स्टेलर ब्ल्याक होलहरू ठूला ताराहरूको जीवन अन्त्य भएर पतन हुँदा बन्ने गर्छन्। भने प्रिमोर्डियल ब्ल्याक होलहरू ब्रह्माण्डको सुरुवाती क्षणहरूमा अत्यन्त तातो, घना र अस्थिर अवस्थाहरूमा भएको सूक्ष्म क्वान्टम उतार–चढावबाट बनेका हुन सक्छन् भन्ने सिद्धान्त छ।

यस्ता ब्ल्याक होलहरूहरू अत्यन्त साना पनि हुन सक्छन् र अत्यन्त ठूलो संख्यामा पनि बनेका हुन सक्ने सम्भावना छ । यही कारणले वैज्ञानिकहरूले यिनलाई ‘डार्क म्याटर’को सम्भावित स्रोतका रूपमा पनि अध्ययन गरिरहेका छन्।

ब्ल्याक होलहरूको व्यवहार बुझ्न स्टीफन हकिन द्वारा प्रस्तावित हकिन विकिरण सिद्धान्त अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यस सिद्धान्तले ‘ब्ल्याक होल’ पूर्ण रूपमा कालो वस्तु होइन, बरु यसले अत्यन्त सूक्ष्म मात्रामा थर्मल विकिरण उत्सर्जन गर्छ भनेर भन्छ । र यो प्रक्रियामा ब्ल्याक होलले आफ्नो ऊर्जा गुमाउँदै जान्छ र बिस्तारै सानो हुँदै जान्छ। जसलाई बाष्पीकरण भनिन्छ।

यस नियमअनुसार साना ब्ल्याक होलहरू छिटो बाष्पीकरण हुन्छन् भने ठूला ब्ल्याक होलहरू अत्यन्त लामो समयसम्म टिक्न सक्छन्। सम्भवतः ब्रह्माण्डको वर्तमान उमेरभन्दा पनि धेरै लामो समय सम्म टिक्न सक्छन् ।

‘इबर्ली कलेज अफ साइन्स’का अनुसन्धानकर्ता ड्यानियल पाराइजो र उनका सहकर्मीहरूले गरेको गणितीय तथा सैद्धान्तिक विश्लेषणले ब्ल्याक होलहरूको अन्तिम अवस्थाबारे नयाँ दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेका छन्। उनीहरूको अनुसन्धान अनुसार, ब्ल्याक होल बाष्पीकरण हुँदै जाँदा जब यो अत्यन्त सानो द्रव्यमान अर्थात् ‘प्लाङ्क मास’को नजिक पुग्छ। तब यसको व्यवहार परम्परागत भौतिक नियमहरूबाट अलग हुन थाल्छ। 

प्लाङ्क मास करिब २० माइक्रोग्राम जति हुन्छ। जुन अत्यन्त सानो भए पनि भौतिकशास्त्रमा एक महत्वपूर्ण सीमा  बाउन्ड्री मानिन्छ ।

‘प्लाङ्क मास’लाई विशेष मानिनुको कारण के हो भने यही बिन्दुमा क्वान्टम भौतिकी र गुरुत्वाकर्षण दुवै प्रभावकारी रूपमा एकैसाथ सक्रिय हुन्छन्।

यस अवस्थालाई बुझ्न अहिलेको भौतिकशास्त्र पूर्ण रूपमा सक्षम छैन। यही कारणले यस चरणलाई ‘प्लाङ्कियन ब्ल्याक’होल भनिन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरू भन्छन्, ‘यस अवस्थामा ब्ल्याक होलको परम्परागत संरचना, विशेषगरी घटना क्षितिज, बिस्तारै कमजोर हुँदै जान सक्छ र अन्ततः हराउन पनि सक्छ।’

यस अनुसन्धानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र विवादास्पद पक्ष भने यही अन्तिम चरण हो। पाराइजोका अनुसार, जब ब्ल्याक होल प्लाङ्क मास नजिक पुग्छ। तब यसको पूर्ण बाष्पीकरण तुरुन्तै हुँदैन। बरु, यो एक स्थिर अवस्थाजस्तो व्यवहार देखाउन थाल्छ। यस अवस्थामा ब्ल्याक होलले नयाँ प्रकारको विकिरण उत्सर्जन गर्न सक्छ। जसलाई प्युरिफाइङ विकिरण भनिएको छ। यो विकिरणले ब्रह्माण्डको क्वान्टम अवस्थालाई पुनः संरचना गर्ने वा सफा गर्ने जस्तो प्रभाव देखाउन सक्छ भन्ने परिकल्पना गरिएको छ।

उक्त नयाँ अवस्थाले ब्ल्याक होललाई पूर्ण रूपमा समाप्त गर्नुको सट्टा एक नयाँ प्रकारको वस्तुमा रूपान्तरण गर्न सक्छ। जसलाई बाह्य रूपमा हेर्दा ह्वाइट होल जस्तो देखिन सक्छ। ह्वाइट होल सैद्धान्तिक रूपमा ब्ल्याक होलको उल्टो संरचना हो, जसले पदार्थ र ऊर्जा बाहिर फ्याँक्छ तर कुनै पनि कुरा भित्र प्रवेश गर्न दिँदैन। यदि यस्तो वस्तु अस्तित्वमा आयो भने यसले ब्रह्माण्डमा ऊर्जा प्रवाह र पदार्थ वितरणबारे हाम्रो बुझाइलाई नै परिवर्तन गर्न सक्छ।

तर वैज्ञानिकहरू स्वयं पनि यस निष्कर्षमा सावधानी अपनाउनुपर्ने बताउँछन्। किनभने ह्वाइट होल वा ब्ल्याक होलको यस्तो अन्तिम अवस्था बुझ्न अहिलेको भौतिकशास्त्र पर्याप्त छैन। यसका लागि क्वान्टम ग्राभिटी नामक एकीकृत सिद्धान्त आवश्यक हुन्छ। जुन अहिले पनि पूर्ण रूपमा विकास भएको छैन। 

यद्यपि यो अध्ययन अहिले प्रि–पियर रिभ्यु प्लेटफर्मअर्क्साइभमा मात्र प्रकाशित भएको छ। जसको अर्थ यो प्रारम्भिक अनुसन्धान हो। र अन्तिम वैज्ञानिक प्रमाणको रूपमा स्वीकार गरिएको छैन।

यदि भविष्यमा यी निष्कर्षहरू पुष्टि भएमा, यसले ब्रह्माण्डको प्रारम्भिक अवस्था, ब्ल्याक होलको जीवनचक्र, ऊर्जा क्षय प्रक्रिया, र डार्क म्याटरको रहस्यबारेको आम  बुझाइमा ठूलो क्रान्ति ल्याउन सक्ने दाबी गरिन्छ।

[अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूको सहयोगमा तयार गरिएको ]

विश्वकप : ट्युनिसियाविरुद्द स्विडेनको शानदार जित

काठमाडौं । फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत समूह एफको खेलमा स्विडेनले ट्युनिसियामाथि ५-१ गोलको सहज जित दर्ता गरेको छ। एस्टाडियो मोन्टेरेमा सम्पन्न खेलमा स्विडेनले सुरुदेखि नै दबाब कायम राख्दै प्रभावशाली प्रदर्शन गरेको हो।

खेलको सातौं मिनेटमै यासिन आयारीले गोल गर्दै स्विडेनलाई अग्रता दिलाएका थिए। त्यसपछि ३०औँ मिनेटमा भिक्टर ग्योकेरेसको पासमा अलेक्जान्डर इसाकले गोल गर्दै टोलीको अग्रता दोब्बर बनाए।

पहिलो हाफको अन्त्यतिर ओमर रेकिकले ट्युनिसियाका लागि एक गोल फर्काउँदै खेललाई २-१ को अवस्थामा ल्याए पनि त्यसपछि स्विडेनले खेलमा पूर्ण नियन्त्रण कायम राख्यो।

दोस्रो हाफको ५९औँ मिनेटमा भिक्टर ग्योकेरेस स्वयंले गोल गर्दै स्विडेनको अग्रता ३-१ मा पुर्‍याए। खेलको अन्तिम चरणमा माटियास स्वानबर्गले अर्को गोल थपेपछि ट्युनिसियामाथि स्विडेनको पकड अझ बलियो बनेको थियो।

इन्जुरी समयमा यासिन आयारीले व्यक्तिगत दोस्रो गोल गर्दै स्विडेनको जितलाई ५-१ मा पुर्‍याए। उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका आयारी टोलीको जितका प्रमुख नायक बने।

यो जितसँगै स्विडेन समूह एफको शीर्ष स्थानमा उक्लिएको छ। यसअघि सोही समूहको अर्को खेलमा जापान र नेदरल्यान्ड्सले २-२ गोलको रोमाञ्चक बराबरी खेलेका थिए। समूह चरणको पहिलो खेलमै प्रभावशाली प्रदर्शन गरेपछि स्विडेनले उपाधि दाबेदारीलाई थप बलियो बनाएको छ।

बालेनले त्याे जस्ताे गल्ती नदाेर्‍याउन्

काठमाडौं। प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन)ले जेठ १७ गते संसदमा ‘नेपालले पनि भारतको भूमि मिचेको रहेछ’ भन्ने अभिव्यक्तिले राजनीतिक र कुटनीतिक बहसहरु चर्काइरहेका छन्। 

प्रधानमन्त्रीकोउक्त भनाइलाई लिएर संसद् र सडक तातेको हो। राजनीतिक र कुटनीतिक वृत्तबाट शाहकाे चर्काे आलाेचना भइरहेकाे छ।

यद्यपि सत्ता पक्ष यस विषयमा अझै ढाक-छोप गर्ने प्रयासमा प्रयासरत छ भन्दा फरक नपर्ला। प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिलाई राष्ट्रिय हित र नेपालको स्थापित सीमा सम्बन्धी अडानविपरीत रहेको भन्दै विपक्षी दलहरू आन्दाेलित हुँदा समेत सत्ता पक्षको तर्फबाट उल्टै बालेनको बचाउ गर्ने कार्य भयो।  तर प्रधानमन्त्री शाहले दिएको अभिव्यक्ति गलत छ भनेर भन्ने साहस कसैलेपनि गरेन। बरु बिषयमा प्रमुख प्रतिपक्षीदल नेपाली कांग्रेसका नेता भिष्मराज आङ्ग्देम्बेले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी(रास्वपा) सांसदहरुलाई ‘मुर्दा शान्ति’को संज्ञा दिए।

आङ्ग्देम्बेले भर्खर भारत भ्रमण सकेर रास्वपा सभापति रवि लामिछानेलाई टेलिभिजनमा बाघ झैँ गर्जने र मोदीको अघि म्याउसम्म गर्न नसकेको आरोप लगाए।

र अन्य प्रतिपक्षी दलहरुले पनि सीमा जस्तो संवेदनशिल विषयमा सरकारले यस्तो खेलाचीँ गर्न नहुने चेतावनी दिए।

यतिबेला जान्नेलाई छान्ने भनेर सरकारमा पुगेको दल,उक्त दलका नेता र कार्यकर्ताहरूले इतिहास बिर्सेको झैँ जनमानसमा भान हुन् थालेको आलोचना समेत चर्किएको छ।  राष्ट्रिय अखण्डताका सम्बन्धका सम्बन्धका बिषयमा पनि एउटै मत र एउटै आवाज किन उठ्न सक्दैन ? 

सीमाका सन्दर्भमा एक शव्द,एक गलत वाक्य तथा एक गलत निर्णयले नै सिङ्गो देशले ठुलो नोक्सानीको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ। इतिहासमा सरकार प्रमुखहरुले यस्तै अभिव्यक्ति बोल्दा देश नै गुमाउनु परेको विश्व इतिहासमा थुप्रै दृष्टान्तहरू भेटिन्छन्।

नेपालवरिपरिबाट चीन र भारतसँग प्रत्यक्ष सीमा जोडिएको देश हो। यत्रा विशाल देशसँग सीमासम्बन्धमा बाँधिएको देशले झन् आफ्नो देशको सीमा रक्षाका लागि संवेदनशील हुन जरुरी छ।  

अहिले बनेको नयाँ सरकारले पुराना समस्याहरु र ३५ वर्षसम्म देश लुट्नेहरुको जिम्मा हामी लिदैनौँ भनेर जिम्मेवारीबाट पन्छिन मिल्दैन। सरकारमा भएपछी यस अघि भएका कमि-कमजोरीलाई फेरि दोहोरिन नदिन पहल गर्नुपर्ने राजनीतिक जमातको तर्क छ। 

राष्ट्रियहितका विषयमा एक राजनितिक दलहरुबीच नै बिमति देखियो भने अर्को महाकाली सन्धि जस्तो सन्धि फेरी नदोहोरिएला भन्न सकिन्न। 

महाकाली सन्धिमा भएको जस्तो गल्ति दोहोर्‍याउन प्रधानमन्त्री बालेननेतृत्वको सरकारलाई छुट भने छैन। 

आखिर भएको थियो महाकाली सन्धिमा ?

नेपाल सरकार र भारत सरकार बीच महाकाली नदीको जलाधार विकास सम्बन्धी सम्झौता बहेको थियो। बि.सं. ४ असोज २०५३ सालमा सन्धिमा हस्ताक्षर भएको भएको उक्त सम्झौताले संवेदनशील विषयमा अपेक्षित लाभ दिन नसकेको भन्ने धारणा व्यापक रूपमा उठ्ने गरेको छ।  

भारतसँग भएको उक्त सन्धि पारित गर्ने प्रक्रियादेखि त्यसपछि उत्पन्न राजनीतिक विभाजनसम्मले तत्कालीन नेकपा एमालेभित्र गहिरो दरार पैदा गरेको थियो ।

सन्धि पारित गराउन तत्कालीन राजनीतिक प्रक्रियामा भारतका लागि नेपाली राजदूत के.भी. राजनको भूमिकाबारे पनि विभिन्न राजनीतिक वृत्तमा चर्चा हुने गर्छ ।

सन्धि अनुमोदनपछि साढे एक वर्षभित्रै एमालेभित्र गम्भीर विवाद चुलिँदै पार्टी विभाजनसम्म पुगेको थियो ।

सन्धिको समर्थन र विरोधलाई लिएर एमाले स्पष्ट रूपमा दुई धारमा विभाजित भयो । एक पक्षले यसलाई राष्ट्रहितअनुकूल भन्दै समर्थन गर्‍यो भने अर्को पक्षले असमान र राष्ट्रघाती प्रकृतिको भन्दै कडा विरोध जनायो । 

विरोधी धारको नेतृत्व वामदेव गौतमले गरेका थिए भने तत्कालीन नेतृत्वमा रहेका केपी शर्मा ओली र माधव नेपाल समर्थक पक्ष सन्धिको पक्षमा उभिएका थिए ।

पार्टीभित्र सन्धि संशोधनसहित पारित गर्नुपर्ने मत पनि बलियो रूपमा उठेको थियो । तर नेतृत्व तहमा सन्धि पारित गर्नैपर्ने अडान बलियो देखिएपछि विवाद झन् गहिरिएको बताइन्छ । यही विवाद व्यवस्थापन गर्न एमालेले ओलीको संयोजकत्वमा अध्ययन कार्यदल गठन गरेको थियो ।

कार्यदलले २०५३ साल भदौ १४ गते सन्धि अनुमोदनका लागि १३ बुँदे सुझावसहित प्रतिवेदन बुझाएको थियो । प्रतिवेदनपछि शारदा बाँध, टनकपुर बाँध र पञ्चेश्वर परियोजना जस्ता विषयलाई समेत समेटेर सन्धिको व्याख्या गर्ने विषयमा पार्टीभित्र गम्भीर मतभेद देखिएको थियो ।

महाकाली सन्धि केवल राजनीतिक दलभित्र मात्र होइन, त्यस समयको पत्रकारिता क्षेत्रमा पनि दुई धारमा विभाजन ल्याउने विषय बनेको थियो । एक पक्षले यसलाई विकास र कूटनीतिक उपलब्धि भन्दै समर्थन गर्‍यो भने अर्को पक्षले राष्ट्रिय हितविपरीतको सम्झौता भन्दै आलोचना गरेको थियो ।

तत्कालीन समयमा एमालेको आन्तरिक बैठकमा सन्धि अनुमोदन नहुने प्रारम्भिक संकेतहरू देखिए पनि पछि निर्णय बदलिँदै सन्धिको पक्षमा जाने अवस्था बनेको उल्लेख गरिन्छ । त्यस क्रममा पार्टी नेतृत्वले सन्धिलाई विकाससँग जोडेर प्रस्तुत गरेको र विपक्षी धारले त्यसलाई अस्वीकार गरेको थियो ।

सन्धिको व्याख्या र भारतसँगको पत्राचारलाई लिएर समेत पार्टीभित्र गम्भीर मतभेद देखिएको थियो । भारत सरकारले संसद्बाट सन्धि पारित भएमा मात्र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) चरणमा सहकार्य गर्न सकिने संकेत दिएको पत्रलाई एक पक्षले सकारात्मक आश्वासनका रूपमा व्याख्या गरेको थियो भने अर्को पक्षले त्यसलाई स्पष्ट प्रतिबद्धता नभएको भन्दै अस्वीकार गरेको थियो ।

त्यसपछि एमालेभित्र आन्तरिक छलफल झन् तीव्र बनेको थियो । एक समूहले सन्धिलाई विकासको अवसरका रूपमा लिएर समर्थन गर्‍यो भने अर्को समूहले यसलाई असमान सम्झौता भन्दै कडा आपत्ति जनाएको थियो । यसै विवादका कारण पार्टीभित्र विभाजनको वातावरण बनेको विश्लेषण गरिन्छ ।

त्यसबेलाका केही पत्रकार तथा बौद्धिक वृत्तले सन्धिको आलोचना गर्दै विशेष प्रकाशन, लेख र विश्लेषण सार्वजनिक गरेका थिए । ती सामग्री संसद्भित्र समेत वितरण गरिएको र सांसदहरूलाई प्रभाव पार्ने प्रयास भएको चर्चा पनि त्यस समय व्यापक थियो ।

सन्धि पारित भएपछि विभिन्न सञ्चारमाध्यमले सम्पादकीयमार्फत आलोचना गरेका थिए । कतिपय पत्रिकाले विरोधस्वरूप प्रतीकात्मक रूपमा कालो पृष्ठसमेत प्रकाशित गरेका थिए ।

महाकाली सन्धिको मूल विवाद यसको प्रस्तावनामा नै देखिन्छ, जहाँ ‘महाकाली नदीको अधिकांश भाग दुई देशबीचको सीमा नदी भएको स्वीकार गर्दै’ भन्ने भाषा प्रयोग गरिएको थियो । यही व्याख्यालाई लिएर पानी बाँडफाँटदेखि सीमाको परिभाषासम्म प्रश्न उठाइएको थियो ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार सन्धिमा नदीको मुहान स्पष्ट रूपमा टुंगो नलगाइएको विषय आजसम्म पनि सीमासम्बन्धी विवादको आधारमध्ये एक मानिन्छ । कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्रको विवाद पनि यही ऐतिहासिक प्रसंगसँग जोडेर विश्लेषण गरिन्छ ।

यद्यपि सन्धि तत्कालीन समयमा शारदा र टनकपुर बाँध तथा पश्चिमी जलस्रोत उपयोगसँग सम्बन्धित मुद्दामा केन्द्रित भए पनि दीर्घकालीन रूपमा यसले नेपाल–भारत सीमा राजनीति र जलस्रोत कूटनीतिमा गहिरो प्रभाव पारेको मानिन्छ ।

महाकाली सन्धि केवल जलस्रोत सम्झौता मात्र नभई नेपालको आन्तरिक राजनीतिक शक्ति-सन्तुलन, पार्टी विभाजन र वैचारिक संघर्षको एउटा निर्णायक मोडका रूपमा पनि लिइन्छ ।

अन्तत:संवेदनशिल विषयमा संयमित भएर निर्यणमा पुग्न आवश्यक हुन्छ। याद रहोस् यस नयाँ उर्जाका साथ् सत्तामा आएको दल र व्यक्तिले इतिहासमा भएका गल्ति नदोहोर्‍याउन्।

नेदरल्यान्ड्ससँग जापानको २-२ को रोमाञ्चक बराबरी

काठमाडौं । फिफा विश्वकप फुटबलमा एसियाली पावरहाउस जापानले बलियो युरोपियन टोली नेदरल्यान्ड्ससँग २-२ गोलको रोमाञ्चक बराबरी खेलेको छ। अमेरिकाको डलासमा सम्पन्न समूह चरणको खेलमा जापानले अन्तिम समयमा गोल गर्दै महत्वपूर्ण एक अंक सुरक्षित गरेको हो।

प्रतिस्पर्धात्मक मानिएको यस खेलको पहिलो हाफ गोलरहित बराबरीमा सकिए पनि दोस्रो हाफमा दुवै टोलीले आक्रामक खेल प्रस्तुत गर्दा चार गोल सम्भव बने। रोनाल्ड कोएमानको प्रशिक्षणमा रहेको नेदरल्यान्ड्सले दुई पटक अग्रता बनाए पनि जापानले दुवै अवसरमा उत्कृष्ट पुनरागमन गर्दै हार टारेको थियो।

दोस्रो हाफ सुरु भएको छैटौं मिनेटमै नेदरल्यान्ड्सले अग्रता लियो। रायन ग्राभेनबर्खको आकर्षक क्रसमा कप्तान भर्जिल भान डाइकले सटीक हेडमार्फत गोल गर्दै टोलीलाई १-० ले अघि बढाए।

तर जापानले केही मिनेटमै खेल बराबरीमा ल्यायो। ५७औँ मिनेटमा केइतो नाकामुराको शक्तिशाली प्रहारलाई डच गोलरक्षक बार्ट फेर्ब्रुगेनले नियन्त्रण गर्न नसक्दा बल जालीमा पुग्यो र खेल १-१ को अवस्थामा आयो।

नेदरल्यान्ड्सले पुनः ६४औँ मिनेटमा अग्रता बनायो। वेस्ट ह्याम युनाइटेडका फरवार्ड क्रिसेन्सियो समरभिलले पेनाल्टी क्षेत्रभित्रबाट गरेको उत्कृष्ट प्रहार जापानी गोलरक्षक जियोन सुजुकीको पहुँच बाहिर रहँदा डच टोली २-१ ले अघि बढ्यो।

तर त्यसपछि जापानले लगातार दबाब सिर्जना गरिरह्यो। खेल सकिन दुई मिनेट बाँकी रहँदा कोकी ओगावाको प्रहारलाई दाइची कामादाले चलाखीपूर्ण हेडमार्फत जाली चुमाउँदै खेल २-२ को बराबरीमा पुर्‍याए।

कामादाको उक्त निर्णायक गोलसँगै जापानले दुई पटक पछि परेको अवस्थाबाट शानदार पुनरागमन गर्दै बलियो डच टोलीविरुद्ध महत्वपूर्ण एक अंक बटुल्न सफल भयो। प्रतियोगिताको सुरुवाती खेलमै देखाएको संघर्षपूर्ण प्रदर्शनले जापानलाई आगामी खेलहरूका लागि थप आत्मविश्वास प्रदान गरेको छ।

इरान-अमेरिका वार्ता : केमा मिलेको छैन कुरो ?

काठमाडौं। मध्यपूर्वमा लामो समयदेखि जारी तनाव अन्त्य गर्ने उद्देश्यसहित अमेरिका र इरानबीच भइरहेको कूटनीतिक वार्ता निर्णायक मोडमा पुगेको छ।

दुवै पक्षले सम्झौता नजिक पुगेको संकेत दिएका छन् भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार नै सम्झौतामा हस्ताक्षर हुन सक्ने दाबी गरेका छन् । यता इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले भने समयसीमा अझै निश्चित नभए पनि सहमतिको सम्भावना बढेको बताएका छन् ।

सम्झौताको मुख्य केन्द्रमा इरानविरुद्ध लगाइएको अमेरिकी नाकाबन्दी, होर्मुज जलमार्गको व्यवस्थापन, क्षेत्रीय युद्धको अन्त्य र इरानको आणविक कार्यक्रम रहेका छन् । यी विषयमा सहमति भए मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलनमा ठूलो परिवर्तन आउने अनुमान गरिएको छ ।

अमेरिकी पक्षले प्रस्तुत गरेको प्रारम्भिक विवरणअनुसार इरानले आफ्ना जिम्मेवारी पूरा गरेपछि मात्र आर्थिक लाभ प्राप्त गर्नेछ । प्रतिबन्ध हटाउने प्रक्रिया चरणबद्ध हुने र त्यसपछि इरानलाई विश्व अर्थतन्त्रमा पुनः एकीकृत गर्ने योजना रहेको बताइएको छ ।

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले सम्झौतामा इजरायल र लेबननको हेजबुल्लाहबीचको तनाव अन्त्य गर्ने विषय पनि समावेश रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार होर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालन गर्ने र इरानमाथिको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने सहमति पनि प्रस्तावित सम्झौतामा छ । तर आणविक कार्यक्रमका विषयमा भने विस्तृत वार्ता पछि हुने उनको भनाइ छ ।

यता इरानले होर्मुज जलमार्गको व्यवस्थापन पहिले जस्तो नहुने स्पष्ट संकेत दिएको छ । यो जलमार्ग विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल तथा ग्यास ढुवानी मार्ग मानिन्छ ।

युद्ध चर्किएपछि इरानले यस क्षेत्रमा नियन्त्रण कडा बनाउँदै जहाज आवतजावतमा अनुमति र शुल्क प्रणाली लागू गरेको थियो । त्यसको विपरीत अमेरिकाले सबै जहाजलाई स्वतन्त्र आवागमन सुनिश्चित गर्नुपर्ने अडान राख्दै आएको छ ।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार प्रस्तावित सम्झौतामा नाकाबन्दी हटाइने र होर्मुज जलमार्ग पुनः खुला गरिने विषय समेटिएको छ । साथै सम्झौता लागू भएको ६० दिनपछि इरानको उच्च संवर्धित युरेनियम भण्डारसम्बन्धी विषयमा विस्तृत वार्ता सुरु हुने उल्लेख छ । सो युरेनियम आणविक हतियार निर्माणका लागि प्रयोग हुन सक्ने भएकाले यो विषय सबैभन्दा संवेदनशील मानिएको छ ।

इरानले भने आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि भएको दाबी गर्दै आएको छ । इरानी पक्षले युरेनियमलाई देशभित्रै कम घनत्वमा रूपान्तरण गर्ने विकल्पलाई उपयुक्त उपायका रूपमा अघि सारेको बताइएको छ । तर अमेरिकाले भने आवश्यक परेमा युरेनियम नष्ट गरी देश बाहिर लैजानुपर्ने अडान राखेको छ ।

यसैबीच हेजबुल्लाहलगायत इरान समर्थित क्षेत्रीय समूहहरूलाई वित्तीय सहयोग बन्द गर्नुपर्ने विषय पनि सम्झौतामा समावेश गरिएको बताइएको छ । अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार यो सम्झौता विश्वासमा होइन, कडाइका साथ कार्यान्वयन हुने संरचनामा आधारित हुनेछ । इरानले गरेका प्रतिबद्धता पूरा भए मात्र उसले आर्थिक राहत पाउनेछ ।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले पनि सम्झौता नजिक पुगेको संकेत गर्दै आगामी २४ घण्टाभित्र औपचारिक रूप लिन सक्ने बताएका छन् । कतारलगायत मध्यस्थकर्ताहरूले पनि सहमतिको सम्भावना पहिलेभन्दा बलियो भएको बताएका छन् ।

तर वार्ता प्रक्रिया अझै पूर्ण रूपमा सहज छैन । इजरायलले भने कुनै पनि अन्तिम सम्झौतामा आफू सहभागी नभएको स्पष्ट गर्दै इरानको आणविक कार्यक्रम, युरेनियम भण्डारण, क्षेप्यास्त्र उत्पादन र क्षेत्रीय सशस्त्र समूहलाई दिइने सहयोग पूर्ण रूपमा रोक्नुपर्ने अडान दोहोर्‍याएको छ ।

यसैबीच इरानभित्र पनि सम्झौताप्रति मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ। केही राजनीतिक वृत्तले वार्ताको समर्थन गरेका छन् भने केहीले विदेशी दबाबमा सम्झौता गर्न नहुने भन्दै विरोध प्रदर्शनसमेत गरेका छन् ।

यसअघि अप्रिलमा युद्धविराम भए पनि त्यसपछि पुनः तनाव बढ्दै गएको थियो । पछिल्ला महिनाहरूमा दुई देशबीच आक्रमण र प्रतिआक्रमणका घटनाले मध्यपूर्व पुनः अस्थिर बनेको छ । अबको सम्झौताले दीर्घकालीन शान्ति स्थापना गर्ने कि नयाँ विवाद जन्माउने भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले भने सम्झौता सफल भएपछि ‘आणविक धुलो हटाउने’ र क्षेत्रलाई स्थायित्वतर्फ लैजाने दाबी गरेका छन् । तर इरानले भने अन्तिम निर्णय सर्वोच्च सुरक्षा निकायबाट मात्र हुने स्पष्ट गरेको छ ।

 

स्किन वाकर : जनावरको भेषमा खतरनाक मानिसहरू, के वास्तवमै छन् ?

काठमाडौं। सन् १९९६ मा युटामा रहेको एक फार्ममा बस्ने शेरम्यान परिवारले करिब ५१२ एकड जमिनमा विभिन्न अनौठा घटनाहरू अनुभव गरेको दाबी गरे। त्यहाँ युएफओ देखिने, पशु हराउने र रहस्यमय क्षति हुने घटनाहरू घटे।
त्यहाँ गाईहरू अचानक मर्ने वा हराउने, र केही शवहरूमा असामान्य चोटहरू देखिएको दाबी गरियो। 

केही अवस्थामा, शव वरिपरि अचम्मको गन्ध पनि महसुस गरियो।

टेरी शेरम्यानका अनुसार, एक पटक हिउँमा एउटा गाईका पाइला अचानक बीचमै हराएको थियो, जसले कुनै स्पष्ट ट्रेस नछोडी जनावर गायब भए।

सबैभन्दा डरलाग्दो घटना राति कुकुरहरू घुमाउने क्रममा भएको बताइन्छ, जहाँ अनौठा आवाजहरू सुनिए तर कुनै दृश्य वस्तु देखिएन। कुकुरहरू अत्यन्त डराएर भागेका थिए।

पछि पनि फार्ममा यस्ता घटनाहरू जारी रहेको बताइन्छ।

आखिर यो किन भयो ? के कारणले भयो भन्ने पत्ता लागेन। तर उक्त घटनापछि एक अनौठो अवधारणाले भने चर्चा पायो, त्यो अवधारणा हो ‘स्कीन वाकर’।

स्किनवाकर मूल अमेरिकी (नाभाजो) लोककथाको एक रहस्यमय र अलौकिक पात्र हो। यो एक प्रकारको खतरनाक जादू मानिन्छ। जसले कालो जादू  प्रयोग गरेर कुनै पनि जनावर जस्तै ब्वाँसो,भालु वा स्यालको रूप धारण गर्ने क्षमता राख्छ। 

स्कीन वाकर भन्ने अवधारणा नाभाजो आदिवासी समुदायको परम्परागत विश्वास प्रणालीभित्र पाइने अत्यन्त जटिल, रहस्यमय र सांस्कृतिक रूपमा संवेदनशील धारणा पनि हो।

नाभाजो भाषामा यसलाई ‘यी नाल्द्लुशी’ भनिन्छ। जसको शाब्दिक अर्थ जनावरको रूपमा चार खुट्टामा हिँड्ने वा जनावरको रूप धारण गरेर चल्ने भन्ने भावसँग सम्बन्धित छ।

यो अवधारणा नाभाजो समाजको नैतिक मूल्य, आध्यात्मिक विश्वास र सामाजिक अनुशासनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको मौखिक परम्परा हो।

नाभाजो संस्कृतिमा स्कीन वाकर अवधारणा नकारात्मक आध्यात्मिक शक्तिसँग सम्बन्धित मानिन्छ।
यसलाई नाभाजो नेसनको परम्परागत विश्वास प्रणालीमा बोक्सीविद्याको सबैभन्दा खतरनाक र निषेधित रूपमध्ये एकका रूपमा बुझिन्छ।

नाभाजो समाजमा ‘मेडिसिन पिपल’ को भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ, जसले उपचार, संरक्षण र आध्यात्मिक सन्तुलन कायम राख्ने काम गर्छन्। यसको ठीक विपरीत स्कीन वाकरहरूलाई समुदायको लागि हानिकारक, विनाशकारी र नैतिक रूपमा पतित शक्ति मानिन्छ।

परम्परागत विश्वास अनुसार, स्कीन वाकर बन्ने प्रक्रिया अत्यन्त गम्भीर र निषेधित कार्यहरूसँग जोडिएको हुन्छ।
यसमा पारिवारिक सम्बन्धविरुद्धको हिंसा, हत्या, समाधि लुट्ने वा गम्भीर सामाजिक र धार्मिक निषेधहरूको उल्लंघन जस्ता कार्यहरू उल्लेख गरिन्छ। यस्तो चरम दुष्कर्मले व्यक्तिलाई मानव समाजबाट नैतिक रूपमा अलग बनाउँछ र उसलाई अलौकिक दुष्ट शक्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।

नाभाजो मौखिक परम्परामा यसलाई पूर्ण रूपमा भ्रष्ट अवस्थामा पुगेको मानवको रूप भनेर वर्णन गरिन्छ। यद्यपि यी विश्वासहरू सांस्कृतिक कथामा आधारित छन्, कुनै वैज्ञानिक प्रमाणमा आधारित छैनन्।

लोककथाहरूमा स्कीन वाकरलाई अत्यन्त शक्तिशाली, चलाख र खतरनाक अस्तित्वको रूपमा चित्रण गरिएको पाइन्छ।

उनीहरूले ब्वाँसो, कोयोट, फक्स, उल्लु, भालु जस्ता जनावरहरूको रूप लिन सक्ने, रातको समयमा सक्रिय हुने, र मानिसको आवाज वा जनावरको आवाज नक्कल गरेर भ्रम सिर्जना गर्न सक्ने क्षमता भएको भनिन्छ।

केही कथाहरूमा उनीहरूले मानिस वा जनावरको शरीर कब्जा गर्न सक्छन् भन्ने डर पनि उल्लेख गरिएको हुन्छ।
यस्ता वर्णनहरू नाभाजो मौखिक कथाहरूमा चेतावनी, डर र नैतिक शिक्षा दिने उद्देश्यले प्रयोग गरिन्छ।

यो अवधारणा केवल नाभाजो समुदायमा मात्र सीमित छैन। दक्षिण पश्चिमी अमेरिकाका अन्य आदिवासी समुदायहरू जस्तै होपी, पुएब्लो, अपाची र युट परम्पराहरूमा पनि यस्तै प्रकारका बोक्सी, रूपान्तरण गर्ने शक्ति वा दुष्ट आत्मासम्बन्धी कथाहरू पाइन्छन्।

तर प्रत्येक समुदायको आफ्नै सांस्कृतिक सन्दर्भ, व्याख्या र आध्यात्मिक दृष्टिकोण रहेको हुन्छ, जसले यी कथाहरूलाई फरक फरक अर्थ दिन्छ।

इतिहासकार र मानवशास्त्रीय अध्ययनहरूले देखाएअनुसार, नाभाजो विद्या सम्बन्धी विश्वासहरू उन्नाइसौँ र बीसौँ शताब्दीका अनुसन्धानहरूमा पनि उल्लेख गरिएको छ।

उदाहरणका लागि, मानवशास्त्री क्लाइड क्लकहोन्ले नाभाजो समाजको बोक्सीविद्या सम्बन्धी विश्वासहरूलाई सामाजिक संरचना र तनाव व्यवस्थापनसँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्।

आधुनिक समयमा स्कीन वाकर अवधारणा इन्टरनेट संस्कृति, सामाजिक सञ्जाल, टेलिभिजन, पुस्तक र चलचित्रहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग भएको छ।

विशेष गरी स्किनवाकर रान्च जस्ता स्थानसँग जोडेर पारानर्मल गतिविधि, युएफओ देखिएको घटना र रहस्यमय अनुभवहरूको भ्रम फैलाइएका छन्। उक्त १९९६ कै घटना  युटा स्थित शेरम्यान परिवारसँग सम्बन्धित घटनाहरूको बारेमा स्किन वाकर सँग जोडेपनि केहि तथ्य फेला पर्न सकेको छैन। 

जस्तै पशु हराउनु, असामान्य मृत्युका दाबी, युएफओ देखिनु र रातको समयमा भएको रहस्यमय अनुभव आजसम्म पनि पूर्ण रूपमा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित हुन सकेका छैनन्। 

तर यिनै घटनाहरू पछि स्किन-वाकरको अवधारणासँग जोडिएर व्यापक चर्चा र लोकप्रियता पाएको देखिन्छ। 

यद्यपि,यी घटनाहरू आजसम्म विश्वास र आधुनिक रहस्यवादको बीचमा रहेका विवादित र अपुष्ट विषयका रूपमा नै रहँदै आएका छन्। 

विश्वकपमा हिजो, आज र भोलि

काठमाडाैं। फिफा विश्वकप-२०२६ मा आज भएका खेलहरूमा केही आश्चर्यजनक परिणामहरू देखिएका छन् भने केही टोलीहरूले आफ्नो स्थिति सुदृढ पारेका छन्। आधिकारिक म्याच ड्यासबोर्डको नतिजा र तालिका अनुसार, आगामी दिनहरूमा हुने खेलहरू अझै रोमाञ्चक छन् ।

हिजो राती भएको खेलमा ब्राजिल र मोरक्कोबीचको खेल १-१ को बराबरीमा रोकियो । ब्राजिलिएन टोलीले मोरक्कोको बलियो डिफेन्सको सामना गर्न सकेन र दुवै टोलीले एक-एक अंक बाँडे। 

समूह ‘सी’ को खेलमा स्कटल्याण्डले हाइटीलाई १-० ले पराजित गर्दै महत्त्वपूर्ण तीन अंक जोडेको छ। यो जीतले स्कटल्याण्डलाई अर्को चरणको सम्भावना कायम राख्न मद्दत पुर्याएको छ। 

समूह ‘डी’ मा, अस्ट्रेलियाले टर्की माथि उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै २-० को जीत हासिल गरेको छ। अस्ट्रेलियाले खेलको सुरुवातदेखि नै नियन्त्रण कायम राख्दै सहज जीत प्राप्त गरेको हो।

आज हुने विश्वकपको समूह ‘ई’ मा पावरहाउस टोली जर्मनी र कुराकाओबीच भिडन्त हुनेछ। यो खेल साँझ २२:४५ मा सुरु हुने तालिका छ। यो खेलले प्राविधिक रूपमा सशक्त जर्मनी र अंडरडग टोली कुराकाओबीचको रोमाञ्चक प्रतिस्पर्धा हुने विश्वास गरिएको छ। सबैको ध्यान कुराकाओले ऐतिहासिक उथलपुथल ल्याउन सक्छ कि जर्मनीले आफ्नो परम्परागत बलियो खेल प्रदर्शन गर्नेछ भन्नेमा केन्द्रित छ।

विश्वकपा भोलि थुप्रै चासोका खेलहरू रहेका छन् । समूह ‘एफ’ मा नेदरल्याण्ड्स र जापानबीच भिडन्त हुनेछ। यो खेल भोलि बिहान ०१:४५ बजे सुरु हुन्छ। यो प्रतिस्पर्धा निकै प्राविधिक हुने अपेक्षा गरिएको छ, जहाँ दुवै टोलीले रचनात्मक मिडफिल्ड र बल पजेसनमा आधारित खेल प्रस्तुत गर्ने छन्। 

त्यसपछि भोलि बिहान ०४:४५ मा समूह ‘ई’ को खेलमा आइभोरी कोस्ट र इक्वेडरबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ। दुवै टोलीको लागि यो खेल निकै निर्णायक हुने देखिन्छ किनकि अर्को चरणको बाटो खुला राख्न उनीहरूलाई अंकको अत्यन्त खाँचो छ।

बिहान ०७:४५ बजे स्वीडेन र ट्युनिसियाबीच खेल हुनेछ, जसमा स्वीडेनको फिजिकल स्टाइलको सामना ट्युनिसियाको अनुशासित डिफेन्सले गर्नेछ। भोलि राति नै २१:४५ बजे समूह ‘एच’ को खेलमा स्पेनले काबो भर्डेको सामना गर्नेछ। स्पेन यस खेलको प्रबल दावेदार मानिन्छ, तर काबो भर्डेले पनि प्रतियोगितामा प्रतिभाशाली खेलको झलक देखाइसकेको छ।

 

अर्जेन्टिनाको जर्सी विश्वकै सबैभन्दा महँगो जर्सी कसरी बन्यो ?

एजेन्सी । फुटबल इतिहासमा केही कथा यस्ता छन्, जुन मैदानभित्रको प्रदर्शनभन्दा पनि मैदानबाहिरका घटनाले अमर बनाएका छन्। सन् १९८६ को विश्वकपमा डिएगो म्याराडोनाले लगाएको अर्जेन्टिनाको प्रसिद्ध नीलो जर्सी पनि त्यस्तै एउटा कथा हो। विश्वकप क्वार्टरफाइनलमा इङ्गल्याण्डविरुद्ध लगाइएको यही जर्सी पछि खेलकुद इतिहासकै सबैभन्दा महँगो लिलामी वस्तु बनेको थियो।

विश्वकपको त्यो ऐतिहासिक खेल हुन तीन दिनअघि अर्जेन्टिनी टोली जर्सी संकटमा परेको थियो। फिफाको नियमअनुसार अर्जेन्टिनाले आफ्नो पारम्परिक सेतो ‘होम’ जर्सी लगाउन नपाउने भयो। उपलब्ध गाढा नीलो ‘अवे’ जर्सी भने मेक्सिको सिटीको गर्मी र उचाइमा खेल्न असहज मानिएको थियो।

त्यसपछि प्रशिक्षक कार्लोस बिलार्डोको निर्देशनमा टोलीका सदस्यहरू मेक्सिको सिटीको चर्चित ‘टेपिटो’ सडक बजार पुगे। त्यहाँ विभिन्न विकल्प खोज्ने क्रममा उनीहरूले हल्का र आरामदायी नीलो जर्सी फेला पारे। स्थानीय बजारबाट किनिएको यही जर्सीलाई अर्जेन्टिनाले इङ्गल्याण्डविरुद्ध प्रयोग गर्ने निर्णय गर्‍यो।

अर्जेन्टिनाका कप्तान डिएगो म्याराडोनाले जर्सी देखेपछि भनेका थिए, ‘यो जर्सी राम्रो छ, हामी यसैमा इङ्गल्याण्डलाई हराउनेछौँ।’

२२ जुन १९८६ मा एस्टाडियो एज्टेकामा भएको क्वार्टरफाइनल खेलमा म्याराडोनाले यही जर्सी लगाएर फुटबल इतिहासका दुई चर्चित गोल गरे। पहिलो गोल ‘ह्यान्ड अफ गड’ नामले चर्चित बन्यो भने दोस्रो गोलमा उनले आधा मैदानबाट बल लिएर इङ्गल्याण्डका पाँच खेलाडी र गोलकिपरलाई छक्याउँदै गोल गरे। उक्त गोललाई पछि फिफाले ‘शताब्दीकै उत्कृष्ट गोल’ घोषणा गरेको थियो।

अर्जेन्टिनाले खेल २–१ ले जित्दै सेमिफाइनल प्रवेश गर्‍यो। खेलपछि इङ्गल्याण्डका मिडफिल्डर स्टिभ हजले म्याराडोनासँग जर्सी साटेका थिए। त्यतिबेला सामान्य सम्झना जस्तो देखिएको त्यो जर्सी भविष्यमा ऐतिहासिक सम्पत्ति बन्ने कसैले कल्पना गरेको थिएन।

हजले करिब दुई दशकसम्म जर्सी आफ्नै संग्रहमा राखे। पछि त्यो जर्सी इङ्गल्याण्डको राष्ट्रिय फुटबल सङ्ग्रहालयमा प्रदर्शनीका लागि राखियो। सन् २०२२ मा प्रसिद्ध लिलामी संस्था सोथबिजमार्फत उक्त जर्सी बिक्रीमा राखियो।

लिलामीमा जर्सी ७.१ मिलियन पाउण्ड अर्थात् करिब ९.३ मिलियन अमेरिकी डलरमा बिक्री भयो। नेपाली रुपैयाँमा यसको मूल्य झन्डै १ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँ बराबर पर्छ। यो रकम खेलकुद सम्झनासम्बन्धी वस्तुका लागि तिरिएको अहिलेसम्मकै उच्च मूल्य मानिन्छ।

जर्सीको मूल्य बढ्नुका पछाडि केवल म्याराडोनाको नाम मात्र कारण होइन। यसको उत्पत्ति, विश्वकपको ऐतिहासिक खेलसँगको सम्बन्ध, ‘ह्यान्ड अफ गड’ र ‘गोल अफ द सेन्चुरी’ जस्ता अमर क्षणसँग जोडिएको इतिहासले यसलाई अद्वितीय बनाएको छ।

यसबाहेक, अर्जेन्टिनाको त्यतिबेलाको किट निर्माता ‘ले कक स्पोर्टिफ’ कम्पनीले सन् २०२५ मा दिवालियापन घोषणा गरेपछि त्यस अवधिका मौलिक जर्सीहरूको दुर्लभता अझ बढेको छ।

सन् २०२६ को विश्वकप फेरि अमेरिका, मेक्सिको र क्यानडामा आयोजना हुँदैछ। एस्टाडियो एज्टेका पुनः विश्वकपको केन्द्र बन्ने भएकाले म्याराडोनाको १९८६ को कथा र त्यो ऐतिहासिक जर्सीप्रति विश्वभरका फुटबल समर्थक र सङ्कलकहरूको चासो झन् बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सडक बजारको एउटा साधारण स्टलबाट सुरु भएको यो जर्सीको यात्रा आज फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित र मूल्यवान् खेलकुद सम्पत्तिको रूपमा दर्ज भएको छ।

 

प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिले एसएसबी नेपाल पसेको वैज्ञानिक समाजवादी विद्यार्थी संगठनको आरोप[तस्बिरहरु]

काठमाडौं । वैज्ञानिक समाजवादी निकट विद्यार्थी संगठनले आइतबार माइतीघर मण्डलामा विरोध प्रदर्शन गरेको छ। प्रदर्शनकारीहरूले प्रधानमन्त्रीले संसद्मा दिएको अभिव्यक्तिप्रति आपत्ति जनाउँदै त्यसले नेपालको सीमासम्बन्धी विषयमा भ्रम सिर्जना गरेको आरोप लगाएका छन्।

प्रदर्शनका क्रममा विद्यार्थीहरूले प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिलाई “साउथ फिल्मको दृश्यझैँ अचानक सदनमा प्रकट भएर दिइएको अभिव्यक्ति” भन्दै आलोचना गरे। उनीहरूले उक्त अभिव्यक्तिका कारण भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी) नेपालभित्र प्रवेश गरेको भन्ने सन्देश गएको दाबी गरेका छन्।

प्रदर्शनकारीहरूले राष्ट्रिय स्वाधीनता, सीमा सुरक्षालगायत विषयमा सरकार स्पष्ट हुनुपर्ने माग गर्दै सीमासम्बन्धी संवेदनशील विषयमा गैरजिम्मेवार अभिव्यक्ति नदिन चेतावनी दिएका छन्।

माइतीघरमा आयोजित प्रदर्शनका क्रममा सहभागीहरूले विभिन्न नाराबाजी गर्दै सरकारसँग सीमा अतिक्रमण तथा राष्ट्रिय हितका विषयमा स्पष्ट धारणा सार्वजनिक गर्न माग गरेका थिए। प्रहरीले प्रदर्शनलाई शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न गराएको जनाएको छ।

 

विश्वकप हेर्न खोज्दा १ लाख ४५ हजार झ्वाम्

काठमाडाैं। विश्वकप हेर्ने सम्बन्धी सामाजिक सञ्जालमा आएको विज्ञापनको लिंकमार्फत एउटा एप डाउनलोड गर्दा एक व्यक्ति ठगीको सिकार बनेका छन्। सो घटनामा उनको बैंक खाताबाट करिब १ लाख ४५ हजार रुपैयाँ चोरी भएको पीडितले बताएका छन्।

पीडितका अनुसार विज्ञापनमा देखिएको लिंक क्लिक गरेर एप डाउनलोड गरेपछि मोबाइल फोन असामान्य रूपमा ह्याङ हुन थालेको थियो। केही समयपछि बैंकको नाममा आएको जस्तो देखिने सन्देश मार्फत पासवर्ड हाल्न आग्रह गरिएको र सोही क्रममा उनी ठगीमा परेका हुन्।

पासवर्ड प्रविष्ट गरेपछि केही मिनेटमै उनको बैंक खाताबाट दुई पटक गरी ठूलो रकम निकालिएको उनले जानकारी दिएका छन्।

साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले यस्ता अनौपचारिक लिंक, शंकास्पद एप तथा सामाजिक सञ्जालमा आउने विज्ञापनप्रति सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्। बैंक वा आधिकारिक संस्थाले कहिल्यै पनि एसएमएस वा लिंकमार्फत पासवर्ड माग्दैनन् भन्ने कुरामा विशेष ध्यान दिन पनि सुझाव दिइएको छ।

अधिकारिहरूले अनजान लिंक क्लिक नगर्न, आधिकारिक एप स्टोरबाट मात्र एप डाउनलोड गर्न र कुनै पनि व्यक्तिगत बैंक विवरण कसैसँग पनि शेयर नगर्न चेतावनी दिएका छन्।

कटारी अस्पताल विवाद : ‘लापरवाही’ को हल्लादेखि मेसुको पलायनसम्म

काठमाडौं । उदयपुरको कटारी अस्पतालमा केही साताअघि भएको विवादले सामाजिक सञ्जालदेखि राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमसम्म व्यापक चर्चा पायो ।

अस्पतालको मर्चुरी फ्रिज बिग्रिएको, शव गन्हाएर राखिएको र अस्पताल प्रशासनले बेवास्ता गरेको आरोपबीच अस्पतालका मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट (मेसु) डा. गौरव साह विवादको केन्द्रमा तानिए । तर डा. साहले घटनाको वास्तविकता आफूविरुद्ध फैलाइएको प्रचारभन्दा फरक रहेको दाबी गरेका छन् ।

उनका अनुसार २०८३ जेठ ११ गते सौगात एकेडेमीको बसबाट खसेर कटारी नगरपालिका निवासी सहचालक उत्तम थापाको मृत्यु भएपछि बिहान करिब ९ बजे शव कटारी अस्पताल ल्याइएको थियो । चिकित्सकले मृत घोषणा गरेपछि बिहान १०:३० बजे शव पोस्टमार्टम कक्षमा लगिएको थियो ।

त्यही क्रममा अस्पतालका प्राविधिक विनोद कुँवरले हालै जडान गरिएको मर्चुरी फ्रिजमा शव राखेर सञ्चालन गर्ने प्रयास गरेका थिए । तर मेसिन अन गर्दा फ्रिजबाट अस्वाभाविक आवाज आएपछि प्राविधिक समस्या देखियो र तत्काल मर्मत कार्य सुरु गरिएको थियो ।

डा. साहका अनुसार मृतकका आफन्तले फ्रिज बिग्रिएको विषयमा अस्पताल प्रशासनलाई गुनासो गरेपछि प्रशासन प्रमुख नवीन बस्नेतले प्राविधिकसँग समन्वय गरेर मर्मत भइरहेको जानकारी परिवारलाई दिएका थिए । तर त्यसपछि सामाजिक सञ्जालमा अस्पतालविरुद्ध विभिन्न आरोपहरू फैलिन थाले ।

उनको दाबीअनुसार फ्रिज बिग्रिएको, शव केही घण्टामै गन्हाएको, अस्पताल प्रशासनले बेवास्ता गरेको र मेसु डा. साहले गैरजिम्मेवार अभिव्यक्ति दिएको जस्ता आरोपहरू तथ्यमा आधारित थिएनन् । उनी भन्छन्, ‘त्यतिबेला म अस्पतालमै पुगेको पनि थिइनँ ।’

घटनाले मोड तब लियो जब एक स्थानीय व्यक्तिले दिउँसो सामाजिक सञ्जालमा अस्पतालको व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाउँदै पोस्ट गरे । त्यसपछि स्थानीय रेडियोले अस्पतालसँग कुनै आधिकारिक प्रतिक्रिया नलिई ‘चरम लापरवाही’ भएको आशयको समाचार प्रसारण गर्‍यो । त्यसपछि अस्पतालमा मानिसहरूको भीड बढ्न थालेको डा. साहको भनाइ छ ।

उनका अनुसार त्यसपछि केही व्यक्तिहरूले प्रहरीको अनुमति बिना नै शवलाई पोस्टमार्टम कक्षबाट निकालेर आकस्मिक कक्षको गेट अगाडि राखे । आफू अस्पताल पुग्दा इमर्जेन्सीको प्रवेशद्वारमै शव राखिएको अवस्था देखेको उनले बताएका छन् ।

भीडलाई सम्झाउने प्रयास गर्दा अवस्था झन् तनावपूर्ण बनेको उनी बताउँछन् । मृतकका आफन्तसँग छुट्टै कुरा गर्न खोज्दा अस्वीकार गरिएको र अस्पतालको नियमित सेवा प्रभावित हुने भएकाले आकस्मिक कक्ष अगाडि शव नराख्न आग्रह गरेको उनको भनाइ छ ।

‘मैले आकस्मिक कक्ष अगाडि शव राख्न नमिल्ने मात्र भनेको थिएँ । तर त्यसलाई अस्पतालमा शव राख्नै नदिएको जस्तो बनाइयो,’ उनले भनेका छन् ।

त्यसपछि अवस्था झन् बिग्रँदै गएको डा. साहको दाबी छ । केही व्यक्तिहरूले आफूलाई लक्षित गर्दै अपमानजनक शब्द प्रयोग गरेको, गालीगलौज गरेको र आक्रामक व्यवहार देखाएको उनले बताएका छन् ।

स्थिति नियन्त्रणबाहिर जाने संकेत देखिएपछि उनी पोस्टमार्टम कक्षतर्फ गएका थिए । तर त्यहाँसम्म पनि आक्रोशित समूह पुगेपछि आफूले संयमता अपनाउँदै संवाद गर्ने प्रयास गरेको उनको भनाइ छ ।

उनका अनुसार तनाव उत्कर्षमा पुगेपछि अस्पताल परिसरमा ‘राजीनामा दे’, ‘मुर्दाबाद’, ‘अस्पतालमा आगो लगाऊ’ जस्ता नाराहरू समेत लगाइएका थिए । परिस्थिति थप असुरक्षित बनेपछि उनी पोस्टमार्टम कक्षको पछाडिको ढोका हुँदै पर्खाल नाघेर बाहिर निस्किएका थिए ।

अस्पतालका कर्मचारीहरूले पनि तत्काल अस्पताल नफर्किन सुझाव दिएपछि उनी कटारीबाट बाहिरिएका थिए । उता आन्दोलनकारीहरूले पोस्टमार्टम प्रक्रिया नै रोक्ने अडान लिएपछि त्यस दिन शव परीक्षण हुन सकेन ।

यसबीच डा. साहसँगको भनाभनको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा तीव्र रूपमा भाइरल बन्यो । उनले आफूविरुद्ध योजनाबद्ध रूपमा मानहानि हुने सामग्री फैलाइएको दाबी गर्दै सामाजिक सञ्जालमार्फत अस्पताल नफर्किने घोषणा समेत गरेका थिए ।

घटनापछि अस्पताल विकास समितिले नेपाल चिकित्सक सङ्घ, स्वास्थ्य मन्त्रालय, स्थानीय प्रशासन, जनप्रतिनिधि, राजनीतिक दल, पीडित परिवार तथा सरोकारवालाहरूको सहभागितामा सर्वपक्षीय बैठक आयोजना गरेको थियो ।

जेठ २० गते भएको उक्त बैठकमा नेपाल चिकित्सक सङ्घका प्रतिनिधिहरूले चिकित्सकको सुरक्षाको विषय उठाएका थिए भने डा. साहले घटनाबारे आफ्नो पक्ष विस्तारमा राखेका थिए ।

बैठकमा सहभागी विभिन्न पक्षहरूले घटनाको वास्तविकता बुझ्ने अवसर पाएको र प्रारम्भिक रूपमा सार्वजनिक भएको विवरणभन्दा फरक पक्ष पनि रहेको निष्कर्ष निस्किएको डा. साहको भनाइ छ ।

उनका अनुसार छलफलका क्रममा जनप्रतिनिधिहरूले कटारी अस्पताललाई स्थानीय स्वास्थ्य सेवाको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा उल्लेख गर्दै घटनाबाट सिर्जित अवस्थाप्रति दुःख व्यक्त गरेका थिए ।

डा. साहले सम्पूर्ण घटनाले स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित समाचार सम्प्रेषण गर्दा तथ्य पुष्टि, सन्तुलन र संवेदनशीलताको आवश्यकता झन् स्पष्ट बनाएको बताएका छन् । उनका अनुसार अपुष्ट सूचना, एकपक्षीय प्रस्तुति र सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अफवाहहरूले स्वास्थ्यकर्मीको मनोबल मात्र होइन, समग्र सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवामाथि पनि नकारात्मक असर पार्न सक्छ ।

उनले जिम्मेवार पत्रकारिता, तथ्यमा आधारित रिपोर्टिङ र संवेदनशील विषयमा सावधानीपूर्वक सूचना सम्प्रेषणको अभ्यास आवश्यक रहेको बताएका छन् ।

‘छ माया छपक्कै २’ : को-को हुन् लुकेका कलाकार ?

काठमाडौं । दीपकराज गिरी र दीपाश्री निरौलाको टिमले निर्माण गरिरहेको बहुप्रतीक्षित चलचित्र ‘छ माया छपक्कै २’ को छायांकन अन्तिम चरणमा पुगेको छ ।

निर्माण स्रोतका अनुसार करिब ५० दिनको सेड्युलसहित सुरु गरिएको छायांकनको ९० प्रतिशतभन्दा बढी काम सम्पन्न भइसकेको छ ।

आमा सरस्वती मुभिज र रोहित अधिकारी फिल्मको प्रस्तुति रहेको यो चलचित्रको निर्देशन दीपेन्द्र लामाले गरिरहेका छन् । सात वर्षअघि प्रदर्शन भएको सुपरहिट चलचित्र ‘छ माया छपक्कै’ को सिक्वेलका रूपमा निर्माण भइरहेको यस फिल्मप्रति दर्शकमाझ सुरुदेखि नै उत्सुकता देखिएको छ ।

निर्माण पक्षले हालसम्म कलाकारहरूको पूर्ण सूची सार्वजनिक नगरे पनि दीपकराज गिरी, केकी अधिकारी र सनिशा भट्टराईको नाम आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिसकेको छ । तर छायांकनस्थलबाट प्राप्त जानकारीअनुसार चलचित्रमा अन्य चर्चित कलाकारहरूको पनि महत्वपूर्ण भूमिका रहनेछ ।

स्रोतका अनुसार चलचित्रमा अभिनेता कार्म, रिहान गिरी तथा रविन्द्र झाको पनि अभिनय रहनेछ । कार्म र रविन्द्र झा नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा स्थापित नाम हुन् भने रिहान गिरीले हालै चलचित्र ‘होस्टेल ३’ मार्फत चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए । रिहानले ‘छ माया छपक्कै २’ को छायांकनस्थलमा खिचिएको भिडियो सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राममार्फत सार्वजनिक गरिसकेका छन्, जसले उनको सहभागितालाई थप बलियो संकेत दिएको छ ।

यद्यपि निर्माण पक्षले यी कलाकारहरूको सहभागिताबारे औपचारिक घोषणा भने अझै गरेको छैन । यसअघि पनि दीपकराज–दीपाश्रीको टिमले ‘छक्का पञ्जा ५’ मा केही कलाकारको नाम प्रदर्शन मिति नजिकिँदै जाँदा मात्र सार्वजनिक गरेको थियो । त्यसैले यसपटक पनि केही कलाकारलाई अन्तिम समयसम्म गोप्य राख्ने रणनीति अपनाइएको अनुमान गरिएको छ ।

सार्वजनिक गरिएका कलाकारबाहेक थप चर्चित अनुहारहरूको उपस्थितिले ‘छ माया छपक्कै २’ को कलाकार टोली झन् बलियो र आकर्षक बनेको देखिन्छ । पहिलो भागमा मुख्य भूमिकामा रहेका दीपकराज गिरी र केकी अधिकारी दोस्रो भागमा पनि दोहोरिएका छन् भने सनिशा भट्टराई नयाँ कलाकारका रूपमा भित्रिएकी छन् ।

यता पहिलो भागका प्रमुख कलाकार केदार घिमिरे र जितु नेपाल भने यस सिक्वेलमा नदेखिने बताइएको छ । उनीहरूको अनुपस्थितिमा नयाँ कलाकारहरूले कथालाई कसरी अगाडि बढाउँछन् भन्ने विषय पनि दर्शकका लागि चासोको विषय बनेको छ ।

निर्माण टिमका अनुसार चलचित्रले सामाजिक तथा राजनीतिक विषयवस्तुलाई मनोरञ्जनात्मक शैलीमा प्रस्तुत गर्नेछ । दीपकराज गिरी र दीपाश्री निरौलाको टिम सामाजिक यथार्थ र समसामयिक विषयलाई व्यंग्यात्मक शैलीमा पर्दामा उतार्न सफल मानिने भएकाले यस चलचित्रबाट पनि त्यस्तै अपेक्षा गरिएको छ ।

रोहित अधिकारी निर्माता रहेको ‘छ माया छपक्कै २’ आगामी दसैंको अवसर पारेर फूलपातीदेखि प्रदर्शनमा आउने तयारीमा छ । छायांकन अन्तिम चरणमा पुगेसँगै अब निर्माण पक्ष पोस्ट–प्रोडक्सनको काममा केन्द्रित हुने भएको छ ।

चलचित्रको प्रदर्शन मिति नजिकिँदै जाँदा कलाकार, कथा र अन्य पक्षबारे थप जानकारी सार्वजनिक गरिने अपेक्षा गरिएको छ ।

मिस्टर बिस्टले बनाएको नयाँ रेकर्ड के हो ?

काठमाडाैं। अमेरिकी युट्युबर जिमी डोनाल्डसन, जसलाई मिस्टर बिस्ट भनेर चिनिन्छ, युट्युब इतिहासमै पहिलो पटक ५० करोड (५०० मिलियन) सब्सक्राइबर पुग्ने क्रिएटर बनेका छन्। शुक्रबार उनले यो ऐतिहासिक आँकडा पार गर्दै विश्वकै सबैभन्दा धेरै सब्सक्राइबर भएको युट्युबरको कीर्तिमान कायम गरेका हुन्।

मिस्टर बिस्ट सन् २०२२ नोभेम्बरमै सबैभन्दा धेरै सब्सक्राइबर भएका व्यक्तिगत क्रिएटर बनेका थिए भने २०२४ जुनमा उनी युट्युबको सबैभन्दा ठूलो च्यानलको रूपमा स्थापित भएका थिए। उनका लोकप्रिय भिडियोहरूमा ‘स्क्विड गेम इन रियल लाइफ’ जस्ता ठूला प्रोजेक्टहरू छन्, जसले अर्बौँ भ्युज नजिक पुगेर ठूलो चर्चा बटुलेका छन्। साथै, ‘५० युट्युबरबिच १० लाख डलरको प्रतिस्पर्धा’ जस्ता भव्य भिडियोहरूले उनको कन्टेन्टलाई नयाँ स्तरमा पुर्‍याएका छन्।

५० करोड सब्सक्राइबर नजिकिँदै गर्दा उनले लाइभ स्ट्रिम समेत गरेका थिए, जसमा ६ लाखभन्दा बढी दर्शकले प्रत्यक्ष हेरेका थिए। उक्त ऐतिहासिक क्षणमा उनका फ्यानहरूले रमाइलो गर्दै अनसब्सक्राइब र फेरि सब्सक्राइब गरेर उत्सव मनाएका थिए।

लक्ष्य पूरा भएपछि भावुक बनेका मिस्टर बिस्टले आफ्नो संघर्षपूर्ण विगत स्मरण गरेका छन्। सन् २००८ को आर्थिक संकटमा आफ्नो परिवारले कठिनाइ भोगेको र सुरुवाती दिनमा युट्युबबाट आएको सानो आम्दानी (एडसेन्स) बचाएर उपकरण किन्ने गरेको उनले बताए। उनले कुनै क्षेत्रमा निपुण हुन हजार होइन, लाखौँ घण्टाको अभ्यास आवश्यक हुने भन्दै आफूले ६०–७० हजार घण्टाभन्दा बढी समय भिडियो निर्माणमा खर्च गरेको दाबी पनि गरे। उनले युवाहरूलाई आफ्नो सपना पछ्याउन र निरन्तर मेहनत गर्न प्रेरित गरेका छन्।

उनले ५०० मिलियन सब्सक्राइबर विशेष भिडियो छिट्टै सार्वजनिक गर्ने घोषणा पनि गरेका छन्। भविष्यमा भिडियो निर्माणलाई अझ सिनेम्याटिक बनाउने, परोपकारी काम विस्तार गर्ने तथा आफ्नो ब्रान्ड ‘फिस्टेबल’ मार्फत व्यवसाय विस्तार गर्ने योजना रहेको उनले बताएका छन्।

मिस्टर बिस्टले परोपकारलाई आफ्नो प्रमुख मिसनका रूपमा अघि बढाएका छन्। यसअघिका अभियानहरू ह्याजट्याग टिम ट्रीज, ह्याजट्याग टिमसिज  र ह्याजट्याग वाटर’ मार्फत उनले करोडौँ डलर संकलन गरी विश्वभर वृक्षरोपण, समुद्री सफाइ र स्वच्छ खानेपानी परियोजनामा योगदान गरेका छन्।

 

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको फिल्म फेस्टिभल आयोजना गर्ने तयारीमा काठमाडौं महानगर

काठमाडाैं। काठमाडौं महानगरपालिकाले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको काठमाडौं फिल्म फेस्टिभल आयोजना गर्ने घोषणा गरेको छ। आइतबार आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै कार्यवाहक नगरप्रमुख सुनिता डंगोलले यो जानकारी दिएकी हुन्।

उनका अनुसार विदेशी पाहुनासमेतलाई आमन्त्रण गरी फिल्म फेस्टिभललाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा विकास गरिनेछ। महानगरपालिका युनेस्कोको चलचित्र सहरको रूपमा समेत मान्यता प्राप्त रहेको र हालै डंगोल फ्रान्सको कान्स फिल्म फेस्टिभलमा सहभागी भएको पनि उल्लेख गरिएको छ। साथै महानगरले टोल–टोलमा फिल्म कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना अघि सारेको छ।

नीति तथा कार्यक्रममा मौलिक तथा परम्परागत कला–संस्कृति, पाककला, भेषभूषा, शिल्प, जात्रा–पर्व, साहित्य–संगीत तथा प्राकृतिक सम्पदालाई चलचित्रमार्फत उजागर गर्दै रचनात्मक उद्योगका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यसअन्तर्गत फिल्म महोत्सव, खाना महोत्सव, एक्स्पो र विभिन्न प्रदर्शनीहरू सञ्चालन गरिने जनाइएको छ।

महानगरले निर्माण गरेको ‘येँ देय् सांस्कृतिक छेँ’ सञ्चालनमा ल्याइने र काठमाडौंलाई सांस्कृतिक सहरका रूपमा विकसित गर्दै “खुला तथा जीवन्त सङ्ग्रहालय” बनाउने परिकल्पना अघि सारिएको छ।

ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेका मठ–मन्दिर, पोखरी, गुम्बा, स्तूपा, चोक तथा अन्य सम्पदा स्थलहरूको संरक्षण, डिजिटल अभिलेखीकरण, नक्सांकन र पुनर्निर्माण गरिने नीति पनि समावेश गरिएको छ।

त्यस्तै, परम्परागत सीप र ज्ञानको जगेर्ना गर्दै सम्पदा बस्ती संरक्षण, होमस्टे प्रवर्द्धन तथा जात्रा–संस्कृतिलाई युनेस्कोको अभौतिक सांस्कृतिक सम्पदामा सूचीकृत गर्न पहल गरिने उल्लेख छ।

इन्द्रजात्रा लगायतका ऐतिहासिक जात्रामा सम्पदामैत्री भवन डिजाइनलाई प्रोत्साहन गर्ने र प्रमुख देवगणका लागि आवश्यक आवास व्यवस्था मिलाउने योजना पनि नीति तथा कार्यक्रममा समेटिएको छ।

नयाँ पार्टी गठनको तयारीमा धवल-दुर्गा(तस्बिरहरु)

काठमाडाैं। राप्रपा परित्याग गरेका धवलशमशेर राणा र मेडिकल व्यवसायी तथा ‘नागरिक बचाउ महाअभियान’ का संयोजक दुर्गा प्रसाईं मिलेर नयाँ राष्ट्रवादी राजनीतिक दल घोषणा गर्ने तयारीमा जुटेका छन्।

दुवै पक्षबीच भएको सहमतिपछि पार्टी निर्माणको प्रारम्भिक गृहकार्य अन्तिम चरणमा पुगेको छ। पार्टीको नाम, चुनाव चिन्ह र विधान टुंगो लगाउन छुट्टाछुट्टै कार्यदल गठन गरिएको छ। धवलशमशेर राणा नेतृत्वमा मुख्य राजनीतिक संरचना अघि बढाइने र दुर्गा प्रसाईंलाई ‘केन्द्रीय/सर्वमान्य नेतृत्व’ भूमिकामा प्रस्तुत गरिने समझदारी बनेको बताइन्छ ।

आन्तरिक तयारी अनुसार हाल संगठन विस्तार, असन्तुष्ट नेताहरूलाई समेट्ने र विभिन्न समूहसँग वार्ता गर्ने काम भइरहेको छ। नयाँ दलमा युवा तथा महिला सहभागिता उच्च राख्ने योजना पनि बनाइएको छ ।

तर पार्टी घोषणा तत्काल हुने भनिए पनि पछिल्ला दिनमा धार्मिक/ज्योतिषीय कारण (मलमास अवधि) लाई कारण देखाउँदै औपचारिक घोषणा केही समयका लागि स्थगित गरिएको चर्चा छ ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यो पहलले राप्रपाभित्रको विभाजन, वैकल्पिक राष्ट्रवादी शक्ति निर्माणको प्रयास, र आगामी राजनीतिक समीकरणमा नयाँ ध्रुवीकरण निम्त्याउने सम्भावना देखिएको छ।

 

‘हु इज असिम शाह ?’

काठमाडौं।  यतिबेला सामाजिक सञ्जालमा ‘हु इज असिम शाह ?’ भन्ने प्रश्न व्यापक रूपमा ट्रेन्डमा छ। सुरुमा सामान्य जिज्ञासाजस्तो देखिएको यो अभियान राजनीति, डिजिटल संस्कृति र सार्वजनिक व्यक्तित्वप्रतिको धारणा निर्माणसँग जोडिएको चर्चाको विषय बनेको छ।

सुरुमा ‘हु इज असिम शाह ?’ भन्दै आसिफ शाहले फेसबुकमा पोस्ट गरेका थिए, जो उनका भाइ हुन्। त्यसपछि यो ट्रेन्ड नै बन्यो। सञ्जोग कोइराला, वर्षा राउत, विशाल भण्डारीलगायतका सेलिब्रेटीहरूले पनि ‘हु इज असिम शाह ?’ भन्दै पोस्ट गरेको देखिन्छ। त्यसपछि रास्वपा सांसद अमरेशकुमार सिंहले एक सार्वजनिक कार्यक्रममा ‘हु इज असिम शाह ?’ भन्दै प्रश्न सोधेपछि यो ट्रेन्ड झन् चर्चामा आयो।

आउनुस्, जानौँ को हुन् असिम शाह ?

शाह अहिले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’का प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार हुन्। साथै, उनी संविधान संशोधन कार्यदलका संयोजक पनि हुन्। संविधान संशोधन कार्यदलले संविधान संशोधनका लागि देशका विभिन्न प्राज्ञिक समूह, उच्चस्तरीय सरकारी व्यक्तित्व तथा अन्य सरोकारवालाहरूसँग छलफल गर्दै आएको छ।

त्यसभन्दा पहिले २०७९ मा शाह राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका तर्फबाट प्रतिनिधिसभा सदस्य थिए।

शाह नेपाली चलचित्र क्षेत्रका निर्माता तथा निर्देशकसमेत हुन्। उनले ‘दुई रुपैयाँ’ र ‘कर्कश’ जस्ता चलचित्र निर्माण तथा निर्देशन गरेका छन्। चलचित्र क्षेत्रबाट राजनीतिमा प्रवेश गरेका शाह सन् २०२२ मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए।

सामाजिक सञ्जालमा भने यो ट्रेन्डप्रति मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ। केही प्रयोगकर्ताले असिम शाहको व्यक्तित्व, स्पष्टता र सार्वजनिक भूमिकाको प्रशंसा गरेका छन् भने केही व्यङ्ग्यात्मक पृष्ठहरूले उनलाई केन्द्रमा राखेर विभिन्न व्यङ्ग्य सामग्री प्रकाशित गरिरहेका छन्। प्रविधिको प्रयोगमार्फत व्यक्तिको पृष्ठभूमि खोज्ने प्रवृत्तिसमेत यस ट्रेन्डमा देखिएको छ।

 

रास्वपाले माग्न थाल्यो रकम नै तोकेर चन्दा[भिडियाे]

काठमाडाैं। चन्दा माग्नेलाई भ्रष्टाचारी भन्दै उदाएको राष्ट्रिय स्तन्त्र पार्टीले अहिले आफैले चन्दा माग्न थालेको छ। सुदूरपश्चिम प्रदेश अधिवेशन तथा केन्द्रीय महाधिवेशनका लागि रकम तोकेर चन्दा मागेको पत्र सार्वजनिक भएपछि त्यसले राजनीतिक वृत्तमा चर्चा पाइरहेको छ ।

कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगरपालिका-१ वडा समितिका तर्फबाट एक निर्माण व्यवसायीसँग ३० हजार रुपैयाँ सहयोग मागिएको पत्र सार्वजनिक भएको हो। रास्वपाका कृष्णपुर–१ का वडा सभापति सुरेन्द्र बोहराको हस्ताक्षर रहेको उक्त पत्र जलजला कन्स्ट्रक्सन कम्पनीका प्रबन्ध निर्देशकलाई सम्बोधन गरिएको छ।

पत्रमा निर्माण कम्पनीले विगतदेखि वडाभित्र विभिन्न विकास निर्माणका काम गर्दै आएको तथा स्थानीय समुदायसँग सहकार्य पनि गरिरहेको उल्लेख गरिएको छ। साथै, पार्टीको असार १ गतेदेखि सुरु हुने सुदूरपश्चिम प्रदेश अधिवेशन र असार ७, ८ तथा ९ गते आयोजना हुने केन्द्रीय महाधिवेशन सफल बनाउन आर्थिक स्रोत आवश्यक परेको जनाइएको छ।

सोही प्रयोजनका लागि कम्पनीसँग ३० हजार रुपैयाँ आर्थिक सहयोगको अपेक्षा गरिएको पत्रमा उल्लेख छ।

छोरीलाई आत्महत्या गर्न प्रोत्साहित गरेको आरोप,ओपनएआई र साम अल्टम्यानविरुद्ध मुद्दा

एजेन्सी। आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कम्पनी ओपनएआई र यसका मुख्य कार्यकारी अधिकृत साम अल्टम्यानविरुद्ध अमेरिकाको सान फ्रान्सिस्को राज्य अदालतमा मुद्दा दायर गरिएको छ ।

क्यानडाकी एक महिलाले च्याटजीपीटीले आफ्नी छोरीलाई आत्महत्या गर्न प्रोत्साहित गरेको आरोप लगाउँदै बिहीबार मुद्दा दायर गरेकी हुन् ।

क्रिस्टी क्यारियरद्वारा दायर गरिएको उक्त मुद्दामा उनकी छोरी एलिसले मृत्यु हुनुअघि दर्जनौँ पटक च्याटजीपीटीसँग आत्मघाती सोचबारे संवाद गरेको उल्लेख गरिएको छ ।

मुद्दामा ओपनएआईको सुरक्षा प्रणालीले ती संवेदनशील कुराकानीलाई रोक्न वा मानवीय समीक्षाका लागि पठाउन असफल भएको दाबी गरिएको छ ।

आरोपअनुसार च्याटजीपीटीले एलिसको आत्मघाती सोचलाई सही ठहर्‍याउँदै उनलाई सहयोग गर्ने हटलाइन सेवाहरू तथा साथीहरूको आलोचना गरेको थियो । साथै, च्याटबटले उनलाई लगातार आफूसँगै कुरा गरिरहन प्रेरित गरेको र त्यसकै परिणामस्वरूप २४ वर्षको उमेरमा एलिसले आत्महत्या गरेको दाबी गरिएको छ ।

क्रिस्टी क्यारियरले भनेकी छन्, ‘च्याटजीपीटी कहिले विश्वासपात्र, कहिले मिल्ने साथी त कहिले थेरापिस्टजस्तै बन्यो, तर यसले मेरो बच्चालाई सुरक्षित रूपमा सम्हाल्न सकेन ।’

ओपनएआईका प्रवक्ताले यस घटनालाई अत्यन्त दुःखद र हृदयविदारक भन्दै एलिसले प्रयोग गरेको पुरानो संस्करणको च्याटजीपीटी अहिले उपलब्ध नरहेको बताएका छन् ।

उनका अनुसार च्याटजीपीटी चिकित्सा वा मानसिक स्वास्थ्य उपचारको विकल्प होइन। तर कम्पनीले संवेदनशील अवस्थाका प्रयोगकर्ताका लागि सुरक्षा प्रणाली थप मजबुत बनाउँदै लगेको छ ।

मुद्दामा ओपनएआईमाथि डिजाइन लापरबाही गरेको र प्रयोगकर्तालाई पर्याप्त चेतावनी नदिएको आरोप पनि लगाइएको छ । पीडित परिवारले क्षतिपूर्तिको माग गर्दै आत्म–हानिसम्बन्धी कुराकानी स्वतः रोक्ने व्यवस्था र स्पष्ट चेतावनी प्रणाली लागू गर्न अदालतसँग माग गरेका छन् ।

वकिलहरूका अनुसार ओपनएआईले हाल यस्तै प्रकृतिका अन्य १८ वटा मुद्दाको सामना गरिरहेको छ । यस्तै, फ्लोरिडा राज्यले पनि बालबालिकालाई हानि पुर्‍याएको र आपराधिक गतिविधिमा सहयोग पुग्ने सूचना दिएको आरोपमा कम्पनीविरुद्ध छुट्टै मुद्दा दायर गरेको छ ।

मुद्दामा उल्लेख भएअनुसार एलिसले सन् २०२३ मा प्राविधिक समस्या समाधानका लागि च्याटजीपीटी प्रयोग गर्न थालेकी थिइन् । पछि च्याटजीपीटीको प्रतिक्रिया बढी मानवीय जस्तो हुन थालेपछि उनले आफ्नो व्यक्तिगत समस्या र मानसिक पीडाबारे संवाद गर्न थालेकी थिइन् ।

आरोपमा च्याटजीपीटीले एक पटक उनलाई ‘सायद यो नै अन्त्य हो’ भनेको समेत उल्लेख गरिएको छ ।

तर ओपनएआईले भने आफ्ना मोडेलहरूलाई आत्म-हानि जोखिममा रहेका प्रयोगकर्तालाई सहयोगतर्फ मार्गदर्शन गर्न प्रशिक्षण दिइएको दाबी गर्दै आएको छ ।

जमदार फुडको कारोबार दिन दुई गुणा रात चौगुना 

काठमाडौं । सन् २०१९ मा स्थापना भएको जमदार फुडले छोटो समयमै नेपाली खाद्य बजारमा आफ्नो उपस्थिति तीव्र रूपमा विस्तार गरेको छ । 

कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा २ अर्ब ४ करोड ६० लाख रुपैयाँको कारोबार गर्दै ठूलो व्यापारिक वृद्धि देखाएको छ ।

चामल, गहुँ, चिनी, पिठो, तेल, गेडागुडी, मसला, कोदो, दाल, ड्राई फ्रुट लगायतका खाद्य सामग्री उत्पादन गर्दै आएको कम्पनीको बजार विस्तार मुख्यतः स्वदेशी सुपरमार्केट तथा स्थानीय आउटलेटमार्फत भएको देखिन्छ ।

तर कारोबार वृद्धिको उत्साहजनक तथ्यसँगै कम्पनीको वित्तीय संरचनामा भने केही दबाब देखिएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा बिक्री तीव्र रूपमा बढे पनि नाफा मार्जिन घट्दै गएको तथ्यले कम्पनीको लागत व्यवस्थापन र ऋण संरचनामाथि प्रश्न उठाएको छ ।

सन् २०२३ मा २० करोड रुपैयाँको कारोबार गरेको कम्पनीले सन् २०२४ मा ६० करोड ५० लाख रुपैयाँ पुर्‍याएको थियो । त्यसपछि एकै वर्षमा कारोबार २ अर्बभन्दा माथि पुग्नु कम्पनीको तीव्र विस्तारको संकेत हो । चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनामै कम्पनीले १ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ कारोबार गरिसकेको छ ।

यद्यपि नाफा दर भने दबाबमा देखिन्छ । गत आर्थिक वर्षमा नाफा मार्जिन ३.२३ प्रतिशतमा झरेको छ, जुन सन् २०२४ मा ५.०६ प्रतिशत थियो । खुद नाफा मार्जिन केवल ०.७७ प्रतिशत रहनु कम्पनीका लागि दीर्घकालीन चुनौतीको संकेत मानिएको छ ।

वित्तीय सूचकहरूमा पनि ऋणभार उच्च रहेको देखिन्छ । कम्पनीको गियरिङ अनुपात २.६५ गुणा रहेको छ, जसले ऋणको भार अझै उल्लेखनीय रहेको संकेत गर्छ । यद्यपि अघिल्लो वर्षको २.९८ गुणाबाट केही सुधार भए पनि कम्पनी अझै उच्च लिभरेजको अवस्थामा छ ।

ब्याज भुक्तानी क्षमता मध्यम स्तरमा रहेर १.७० गुणामा झरेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष १.७६ गुणा थियो । यसले कम्पनीको आम्दानी वृद्धि भए पनि वित्तीय दबाब कायम रहेको देखाउँछ ।

नगद सञ्चिति अनुपात २१.६२ गुणामा घटेको छ। जुन सन् २०२४ मा ३५.८५ गुणा थियो । यद्यपि यसलाई अझै उच्च स्तरको तर घट्दो ट्रेन्डका रूपमा हेरिएको छ ।

कम्पनीले दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन कर्जाका लागि १ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ बराबरको रेटिङ गराएको छ, जसले यसको विस्तार योजनासँगै वित्तीय जोखिम पनि जोडिएको संकेत दिन्छ । 

 

टेम्पो भीरबाट खसेको घटनाको यथार्थ के हो ?

काठमाडौं। गोदावरी नगरपालिका-४ स्थित गाईमारे चुरे क्षेत्रमा अतिक्रमण हटाउने क्रममा टेम्पो भीरबाट खसेको घटना यतिबेला सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक बहससम्म चर्चाको विषय बनेको छ।

जेठ २९ गते डिभिजन वन कार्यालय धनगढीको टोलीले अतिक्रमित वन क्षेत्र खाली गराउने अभियान सञ्चालन गर्दा उक्त घटना भएको थियो। धेरै जनाले अहिले यो घटनाको सामाजिक संजालमा तिव्र विरोध जनाइरहेका छन्।

स्थानीय स्तरमा वन कर्मचारीहरूले खानेकुरा बेच्न प्रयोग भइरहेको टेम्पोलाई जानाजान भीरबाट धकेलेर भिरमा खसालीदिएपछि यो घटनाले व्यापक चर्चा पाएको हो। तर डिभिजन वन कार्यालयका कर्मचारीहरूले भने यस्तो आरोप अस्वीकार गरेका छन्।

कर्मचारीहरूले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै टेम्पो भीरबाट खस्नु नियोजित नभई जमिनको असन्तुलित बनावटका कारण भएको दाबी गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार उक्त जीएसए टेम्पो चल्ने अवस्थामा थिएन। टेम्पोको चक्का र इन्जिन पूर्ण रूपमा बिग्रिएको तथा धकेल्नसमेत कठिन हुने अवस्था रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ।

वन कार्यालयका अनुसार उक्त टेम्पोलाई सवारी साधनका रूपमा नभई अतिक्रमित वन क्षेत्रमा टहरा तथा पसल सञ्चालन गर्न प्रयोग गरिएको थियो। अतिक्रमण हटाउने अभियानअन्तर्गत करिब एक महिनाअघि नै सञ्चालक घनश्याम धामीलाई संरचना हटाउन मौखिक तथा लिखित निर्देशन दिइएको बताइएको छ।

वन कर्मचारीहरूको भनाइअनुसार सोही क्षेत्रमा रहेका अन्य १० वटा अस्थायी संरचना हटाइए पनि सम्बन्धित पक्षले टेम्पो नहटाएपछि अतिक्रमण हटाउने क्रममा उक्त घटना भएको हो।

वन कार्यालयले घटनाबारे फैलिएका भ्रमपूर्ण सूचनामा विश्वास नगर्न समेत आग्रह गरेको छ।

सुकुम्बासीलाई राहत बाँडेर पुन:स्थापनाकाे जिम्मेवारी टार्दै बालेन सरकार

काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्‍न स्थानबाट डोजर लगाएर हटाइएका सुकुम्बासी परिवारलाई स्थायी आवासको व्यवस्था नगरी बालेन सरकारले अस्थायी आश्रयस्थलबाट समेत बाहिर पठाउने तयारी थालेको छ।

पुनःस्थापनाको स्पष्ट योजना सार्वजनिक नगरी राहत रकम वितरण गरेर होल्डिङ सेन्टर खाली गराउन लागिएपछि विस्थापितहरू फेरि आवासविहीन बन्‍ने चिन्तामा परेका छन्।

सरकारका प्रतिनिधिहरूले व्यवस्थापन प्रक्रियामा समय लाग्ने बताइरहेका बेला आश्रयस्थलबाट बिदा गर्ने तयारी अघि बढ्नुले सुकुम्बासी समस्या समाधानभन्दा पनि राज्यको दायित्व पन्छाउने प्रयास भइरहेको आरोपसमेत उठ्न थालेको छ।

वैशाख १२ गतेदेखि काठमाडौं उपत्यकाका नदी किनार र सार्वजनिक जग्गामा रहेका सुकुम्बासी बस्तीमा डोजर चलाउने अभियान सुरु गरिएको थियो।

सरकारले त्यसबेला सार्वजनिक सम्पत्ति संरक्षण र दीर्घकालीन रूपमा भूमिहीन तथा अव्यवस्थित बसोबासीको समस्या समाधान गर्ने दाबी गरेको थियो।

तर, डेढ महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि पुनःस्थापनाको ठोस मोडालिटी सार्वजनिक भएको छैन।

बरु अहिले सरकारको ध्यान विस्थापितहरूलाई राहत रकम उपलब्ध गराएर अस्थायी आश्रयस्थल खाली गराउनतर्फ केन्द्रित भएको देखिएको छ। यसले घरबारविहीन बनेका हजारौँ नागरिकको भविष्य थप अन्योलमा परेको छ।

गत शुक्रबार गोंगबु क्षेत्रका होटलहरूमा आश्रय लिएर बसेका विस्थापितहरूसँग भेट्दै गृहमन्त्री सुधन गुरुङले सरकारको कमजोरी स्वीकार गरेका थिए। उनले विस्थापितहरूसँग माफी माग्दै व्यवस्थापन नीतिगत रूपमा गरिने र त्यसका लागि केही समय आवश्यक पर्ने बताएका थिए।

तर विस्थापितहरूको सबैभन्दा ठूलो चासो रहेको स्थायी पुनःस्थापनाबारे भने उनले कुनै स्पष्ट समयसीमा दिन सकेनन्। सरकारले कहिले, कहाँ र कसरी पुनःस्थापना गर्छ भन्ने विषय अझै अनिश्चित छ।

कीर्तिपुरस्थित राधास्वामी आश्रममा सञ्चालित होल्डिङ सेन्टरमा बस्दै आएकी विस्थापित प्रमिला राई सरकारका आश्वासनभन्दा व्यवहारिक समाधानको प्रतीक्षामा छिन्। डोजर अभियानपछि घर गुमाएकी उनी आफ्नी छोरीको स्वास्थ्य अवस्थालाई लिएर समेत चिन्तित छिन्।

‘हामीलाई माफी मागेर मात्रै हुँदैन, बस्ने ठाउँ चाहियो,’ उनले भनिन्, ‘छोरी कलेजोको रोगबाट पीडित छे। उपचारको समस्या छ। यहाँबाट पनि निकालियो भने कहाँ जाने हो भन्ने चिन्ता छ।’

प्रमिलाजस्तै सयौँ परिवार अहिले अस्थायी आश्रयस्थलमा आश्रित छन्। उनीहरूले आफ्नो पुरानो बसोबास गुमाइसकेका छन्। तर नयाँ बसोबासको कुनै सुनिश्चितता पाएका छैनन्।

सरकारले विस्थापितहरूलाई तीन महिनासम्म प्रतिमहिना १५ हजार रुपैयाँका दरले ४५ हजार रुपैयाँ र पुनःस्थापनाका लागि थप २५ हजार रुपैयाँ गरी कुल ७० हजार रुपैयाँ उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ।

यसका लागि बैंकका कर्मचारीहरू विभिन्न आश्रयस्थलमा पुगेर खाता खोल्ने काम गरिरहेका छन्। तर राहत रकम वितरणको प्रक्रियासँगै होल्डिङ सेन्टर खाली गराउने तयारी भइरहेको खुलासा भएपछि विस्थापितहरू थप त्रसित बनेका छन्।

अधिकारसम्पन्न बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिका समाजशास्त्री खगेन्द्र विष्टले राहत रकम वितरण भएपछि आश्रयस्थलमा रहेका विस्थापितहरूलाई बिदा गरिने बताएका छन्।

‘बैंकका कर्मचारीहरू खाता खोल्न गइरहनुभएको छ। खाता खुलेपछि राहत रकम जम्मा हुन्छ र उहाँहरूको बिदाइ गर्नेछौँ,’ विष्ट भन्छन् ।

उनको भनाइले सरकारको प्राथमिकता दीर्घकालीन पुनःस्थापनाभन्दा अस्थायी व्यवस्थापनको बोझ हटाउनतर्फ केन्द्रित रहेको देखाउँछ। किनभने राहत रकम पाएपछि ती परिवार कहाँ जानेछन् भन्ने विषयमा कुनै स्पष्ट सरकारी योजना सार्वजनिक गरिएको छैन।

सरकारले होल्डिङ सेन्टरका रूपमा प्रयोग गरिरहेको नागार्जुन अपार्टमेन्टसमेत स्थायी बसोबासका लागि नभएको स्पष्ट पारेको छ। हाल त्यहाँ १०७ जना विस्थापित बसिरहेका छन्। उनीहरूलाई पनि राहत रकम उपलब्ध गराइएपछि अपार्टमेन्ट खाली गराइने तयारी छ।

अर्थात्, राज्यले उपलब्ध गराएको आश्रयसमेत अस्थायी मात्रै हो। राहत रकम सकिएपछि उनीहरू पुनः भाडाको घर खोज्न, आफन्तकहाँ आश्रय लिन वा अर्को असुरक्षित स्थानमा बस्न बाध्य हुन सक्ने अवस्था देखिएको छ।

विस्थापनाको असर बसोबासमा मात्रै सीमित छैन। धेरै परिवारको आयआर्जन प्रभावित भएको छ। दैनिक ज्यालादारी गरेर जीवन धान्नेहरू कामबाट टाढिएका छन्। कतिपयले रोजगारी नै गुमाएका छन्।

बालबालिकाको शिक्षामा पनि गम्भीर असर परेको छ। वैशाखको मध्यतिर बस्ती हटाइएका कारण धेरै विद्यार्थी विद्यालय भर्नाबाट वञ्चित भएका छन्। कतिपयको पढाइ नै रोकिएको छ।

स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षाजस्ता आधारभूत विषयमा विस्थापितहरू अनेक समस्या झेलिरहेका छन्। तर सरकारको प्राथमिकतामा पुनःस्थापनाभन्दा आश्रयस्थल व्यवस्थापन रहेको आरोप उठ्न थालेको छ।

डोजर अभियान सुरु गर्दा सरकारका प्रवक्ता सस्मित पोखरेलले १५ दिनभित्र वास्तविक भूमिहीनको पहिचान गरी व्यवस्थापन प्रक्रिया अघि बढाइने बताएका थिए। तर डेढ महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि त्यो प्रतिबद्धता पूरा भएको छैन।

सरकारी निकायहरूबीच तथ्यांकमै एकरूपता नहुनुले पनि समस्या समाधानको प्रक्रिया अन्योलपूर्ण रहेको देखिन्छ।

बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिका अनुसार हालसम्म २ हजार ६ सय ११ घरधुरीका ११ हजार १ सय ५ जना विस्थापित सम्पर्कमा आएका छन्। तीमध्ये विभिन्न होटल, होल्डिङ सेन्टर, तालिम केन्द्र र नागार्जुन अपार्टमेन्टमा आश्रित छन्।

तर प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयको तथ्यांकमा भने ६ वटा सेन्टरमा जम्मा १ हजार ४ सय ८८ जना मात्रै रहेको उल्लेख छ।

एउटै सरकारका दुई निकायबीच यति ठूलो तथ्यांक अन्तर हुनु आफैंमा सरकारी तयारी र अभिलेख व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाउने विषय बनेको छ।

प्रधानमन्त्री कार्यालयले ९५ प्रतिशतभन्दा बढी विस्थापितको डिजिटल लगत संकलन सम्पन्न भएको दाबी गरिरहेको छ। तर भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयका अधिकारीहरू भने त्यो तथ्यांक अझै मन्त्रालयमा नआएको बताउँछन्।

आइतबार इरानसँगको युद्ध अन्त्य सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने ट्रम्पको दाबी

काठमाडाैं। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको प्रारम्भिक सम्झौतामा आइतबार हस्ताक्षर हुने दाबी गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत उक्त जानकारी सार्वजनिक गरेका हुन्।

शनिबार राति गरिएको पोस्टमा ट्रम्पले अमेरिकी समयअनुसार आइतबार सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने तालिका रहेको उल्लेख गर्दै हस्ताक्षरपछि हर्मुज जलमार्ग सबैका लागि खुला हुने बताएका छन्।

ट्रम्पका अनुसार इरानले अब आणविक हतियार विकास गर्ने चाहना त्यागेको छ र भविष्यमा कुनै पनि माध्यमबाट त्यस्तो क्षमता हासिल गर्न नपाउने व्यवस्था गरिनेछ। उनले अमेरिका–इरान सम्बन्ध अघिल्ला प्रशासनहरूको तुलनामा सुधारिएको दाबी पनि गरेका छन्।

उनले पूर्वराष्ट्रपति बराक ओबामाको कार्यकालमा जस्तो इरानलाई ठूलो परिमाणमा नगद सहायता नदिइने स्पष्ट पार्दै सम्झौता अन्तर्गत कुनै आर्थिक आदानप्रदान नहुने बताएका छन्।

ट्रम्पले इरानका बाँकी रहेका आणविक भट्टीहरू अमेरिकी बी–२ बमवर्षक विमानमार्फत ध्वस्त पारिने र इरानसँग रहेको करिब ४०० किलो उच्च प्रशोधित युरेनियम पनि नष्ट गरिने दाबी गरेका छन्।

उनले उक्त उच्च प्रशोधित युरेनियमलाई “आणविक धुलो” को संज्ञा दिँदै सबै प्रक्रिया शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएपछि पहाडमुनि गाडिएको सामग्री निकालेर इरान वा अमेरिकामा नष्ट गरिने बताएका छन्।

ट्रम्पले अमेरिका इरान तथा समग्र मध्यपूर्वसँग सहकार्य गर्न इच्छुक रहेको बताउँदै सम्झौता छिट्टै टुंग्याउन चाहेको बताए । उनले सम्झौता हुन नसके पनि अमेरिकासँग अन्य विकल्प रहेको संकेत गर्दै आशा व्यक्त गरेका छन् कि त्यस्तो विकल्प प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था अब नआओस्।

यसैबीच, अमेरिका–इरान तनाव अन्त्यका लागि मध्यस्थताको भूमिका खेलिरहेको पाकिस्तानले आगामी २४ घण्टाभित्र सम्झौता हुने दाबी गरेको छ। पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरिफले शनिबार सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत दुवै पक्षबीच विद्युतीय माध्यमबाट सम्झौतामा हस्ताक्षर हुने सम्भावना रहेको बताएका थिए।

यद्यपि, इरानले भने सम्झौताको समयसीमाबारे स्पष्ट धारणा सार्वजनिक गरेको छैन। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघेईले रोयटर्ससँग कुरा गर्दै सम्झौता छिट्टै हुन सक्ने सम्भावना रहे पनि ठ्याक्कै मिति तय भइनसकेको बताएका छन्।

रोयटर्सका अनुसार प्रस्तावित समझदारीपत्रमा स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः सञ्चालनमा ल्याउने र इरानी बन्दरगाहमाथि लगाइएका अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने विषय समावेश छन्। युद्धपश्चात इरानले हर्मुज जलमार्ग बन्द गरेपछि अमेरिकाले उक्त क्षेत्रमा नौसैनिक उपस्थिति बढाउँदै इरानी बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी लगाएको थियो।

सम्झौतामा आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी विषयमा भने छुट्टै वार्ता गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। अमेरिकाले इरानले भविष्यमा परमाणु हतियार विकास गर्न नपाउने सर्त राखेको छ भने इरान त्यसमा सहमत भएको छैन। त्यस्तै, इरानसँग रहेको करिब ४०० किलो उच्च समृद्ध युरेनियमको व्यवस्थापनबारे पनि दुवै देशबीच मतभेद कायम छ।

प्रस्तावअनुसार अमेरिकाले इरानका अर्बौं डलर बराबरका रोक्का सम्पत्ति क्रमशः फुकुवा गर्ने तथा तेल निर्यातसम्बन्धी केही प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउनेछ। बदलामा इरानले हर्मुज जलमार्ग अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवागमनका लागि खुला गर्नेछ।

स्रोतहरूका अनुसार प्रस्तावित समझदारीमा तेहरानका लागि सम्भावित युद्ध क्षतिपूर्ति तथा इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रममाथि अमेरिकाले लामो समयदेखि राख्दै आएको केही प्रतिबन्धात्मक माग पुनरावलोकन गर्ने विषय पनि समावेश गरिएको छ।

देशका यी ठाउँमा पर्दैछ पानी

काठमाडौं । देशका केही स्थानमा आइतबार पानी परिरहेको छ ।

वाग्मती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका थोरै स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित मध्यम वर्षा भइरहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ ।

महाशाखाका अनुसार ती क्षेत्रमा केही समयसम्म वर्षा जारी रहने सम्भावना रहेको छ । काठमाडौं उपत्यकाका केही भागमा पनि हल्का वर्षा भएको छ ।

पछिल्लो एक घण्टामा मकवानपुरगढीमा सबैभन्दा बढी १७ मिलिमिटर वर्षा मापन गरिएको महाशाखाले जनाएको छ ।

महाशाखाका अनुसार हाल नेपालमा उपल्लो वायुमण्डलमा पश्चिमी न्यूनचापीय रेखा (ट्रफ), स्थानीय वायु प्रणाली तथा पूर्वीय वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ ।

एमालेले ‘डिजिटल वार रुम’ सञ्चालन गर्ने(भिडियाे)

काठमाडाैं। नेकपा एमालेले पार्टीमाथि सामाजिक सञ्जालमार्फत बढ्दो आलोचना र डिजिटल आक्रमणको सामना गर्न २४ सै घण्टा सक्रिय रहने ‘डिजिटल वार रुम’ सञ्चालन गर्ने योजना अघि सारेको छ। पार्टीको ‘मिसन जागरण अभियान’ सम्बन्धी सर्कुलरमा अबको राजनीतिक प्रतिस्पर्धा केवल निर्वाचन क्षेत्र वा सार्वजनिक सभामा मात्र सीमित नरही ‘एटेन्सन इकोनोमी’ अर्थात् जनताको मोबाइल स्क्रिन र ध्यान केन्द्रित हुने डिजिटल क्षेत्रमा हुने निष्कर्ष एमालेले निकालेको हो ।

एमालेले आफू परम्परागत रूपमा ग्राउन्ड पोलिटिक्समा बलियो भए पनि सामाजिक सञ्जाल केन्द्रित ‘फिड पोलिटिक्स’मा अपेक्षाकृत कमजोर रहेको पनि स्वीकार गरेको छ। पार्टीका अनुसार अघिल्लो निर्वाचनमा अपेक्षित सफलता हासिल गर्न नसक्नुमा डिजिटल माध्यमको प्रभावकारी प्रयोग गर्न नसक्नु, ढिलो प्रतिक्रिया दिनु तथा युवा पुस्तासँगको दूरी प्रमुख कारण थिए।

यही कमजोरी सुधार्न एमालेले र्‍यापिड रेस्पोन्स र एनालिटिक्स टिमसहितको डिजिटल वार रुम स्थापना गर्ने भएको हो। यसले सामाजिक सञ्जालमा उठ्ने विषयहरूको निगरानी, विश्लेषण तथा तत्काल प्रतिक्रिया दिने काम गर्नेछ। साथै युवामुखी सामग्री निर्माण, नेताहरूको मानवीय पक्ष उजागर गर्ने तथा स्थानीय तहका सफलताका कथालाई डिजिटल माध्यमबाट प्रचार गर्ने योजना पनि अघि सारिएको छ।

दस्तावेजमा एल्गोरिदम, पर्सेप्सन म्यानेजमेन्ट, इको च्याम्बर, रिपिटिसन, इमोसनल ट्रिगर र माइक्रो–टार्गेटिङ जस्ता डिजिटल रणनीतिहरू प्रयोग गर्ने उल्लेख छ। साथै सदस्यता वितरण, डाटाबेस व्यवस्थापन, प्रशिक्षण र जनसम्पर्कका कामलाई समेत पूर्ण रूपमा डिजिटल प्रणालीमा रूपान्तरण गर्ने तयारी एमालेले गरेको छ।

घुससहित रंगेहात पक्राउ परे नासु कण्डेल

काठमाडौं । भूमि प्रशासन कार्यालय, मनाङमा कार्यरत नायब सुब्बा (नासु) ज्ञानराज कण्डेललाई अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले शनिबार घुससहित रंगेहात पक्राउ गरेको छ ।

जग्गा रोक्का गर्ने काममा सहजीकरण गरिदिने भन्दै सेवाग्राहीसँग घुस मागेको सूचना प्राप्त भएपछि पोखरास्थित अख्तियारको कार्यालयबाट खटिएको टोलीले उनलाई निगरानीमा राखेको थियो ।

निगरानीकै क्रममा सेवाग्राहीबाट ४० हजार रुपैयाँ घुस लिइसकेको अवस्थामा उनलाई उक्त रकमसहित पक्राउ गरिएको अख्तियारले जनाएको छ ।

पक्राउपछि गरिएको खानतलासीका क्रममा स्रोत नखुलेको थप २१ हजार ७० रुपैयाँ पनि फेला परेको आयोगले जनाएको छ ।

अख्तियारका अनुसार उनीमाथि हाल थप अनुसन्धान भइरहेको छ ।

ट्रम्प प्रशासनले किन बन्द गरायो एन्थ्रोपिकका एआई मोडेल ?

एजेन्सी। अमेजन कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत एन्डी जसी यसै साता एन्थ्रोपिकका अत्याधुनिक एआई मोडेलहरूमा देखिएका सुरक्षा जोखिमबारे ट्रम्प प्रशासनका वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई सचेत गराउने प्रविधि क्षेत्रका नेतामध्ये एक रहेको बताइएको छ ।

यो विषयसँग परिचित एक व्यक्तिका अनुसार जसीको संलग्नतापछि राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्प नेतृत्वको प्रशासनले जारी गरेको राष्ट्रिय सुरक्षा आदेशका कारण एन्थ्रोपिकले आफ्ना पछिल्ला एआई मोडेलहरू विश्वभर बन्द गर्ने असाधारण निर्णय गरेको हो ।

सान फ्रान्सिस्कोस्थित एआई स्टार्टअप एन्थ्रोपिकले यसअघि नै आफ्नो ‘मिथोस’ मोडेलमा ह्याकिङ क्षमतासम्बन्धी सुरक्षा जोखिम रहेको चेतावनी दिएको थियो र त्यसलाई व्यापक सार्वजनिक प्रयोगबाट सीमित राखेको थियो । तर यसै हप्ताको सुरुमा कम्पनीले साइबर सुरक्षासम्बन्धी अतिरिक्त सुरक्षा उपायसहित ‘फेबल’ नामक सार्वजनिक संस्करण जारी गरेको थियो ।

तर उक्त मोडेलको सार्वजनिक पहुँच निकै छोटो समयमै समाप्त भएको छ । कम्पनीले आफ्नो ब्लग पोस्टमार्फत अमेरिकी सरकारबाट आएको सुरक्षा चिन्तापछि मोडेलको सुरक्षा प्रणाली बाइपास हुन सक्ने जोखिम देखिएको जनाएको छ ।

एन्थ्रोपिकका अनुसार उक्त बाइपासले सामान्य साइबर कमजोरीहरू पत्ता लगाउन सक्ने क्षमता मात्र देखाए पनि सुरक्षा दृष्टिले जोखिमपूर्ण मानिएको छ । त्यसपछि कम्पनीले ‘फेबल ५’ र ‘मिथोस ५’ मोडेलहरूमा विश्वभरका प्रयोगकर्ताको पहुँच बन्द गरेको हो ।

अमेजनले एन्थ्रोपिकका मोडेलबारे सरकारी अधिकारीहरूसँग छलफल भएको वा नभएको स्पष्ट पुष्टि गरेको छैन । अमेजनका प्रवक्ताले भने ठूला क्लाउड सेवा प्रदायकका रूपमा सम्भावित सुरक्षा जोखिमबारे सरकारसँग परामर्श हुनु असामान्य नभएको तर त्यस्ता छलफलको विवरण सार्वजनिक नगरिने बताएका छन् ।

यसैबीच अमेरिकी सरकारले यस विषयलाई निर्यात नियन्त्रणको रूपमा अघि बढाएको बताइएको छ । वाणिज्य विभागअन्तर्गतको ब्युरो अफ इन्डस्ट्री एन्ड सेक्युरिटीले भने यसबारे तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन ।

ह्वाइट हाउसका एआई सल्लाहकार डेभिड स्याक्सका अनुसार एन्थ्रोपिकका सीईओ डारियो अमोदेईले सुरक्षा समस्या समाधान गर्न अस्वीकार गरेपछि निर्यात नियन्त्रण लागू गरिएको हो । उनले सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै प्रशासनको अपेक्षा एन्थ्रोपिकले सुरक्षा समस्या समाधान गरोस् र मोडेल पुनः सार्वजनिक होस् भन्ने बताएका छन् ।

कतिपय विज्ञहरूले यो कदमलाई अचम्मको रूपमा लिएका छन्, किनकि यसले प्रतिद्वन्द्वी राष्ट्र मात्र होइन, मित्र राष्ट्रहरूलाई समेत असर पार्ने देखिन्छ । युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्नियाका अनुसन्धानकर्ता जिमी गुडरिचका अनुसार यस्तो निर्णयले अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान र विकास प्रक्रियामा समेत बाधा पुर्‍याउन सक्छ ।

अमेरिका सरकार, ठूला प्रविधि कम्पनी र एआई स्टार्टअपबीच सुरक्षा र नियमनबारे बढ्दो तनावका बीच एन्थ्रोपिकको यो निर्णयलाई एआई उद्योगमै महत्वपूर्ण मोडका रूपमा हेरिएको छ ।

विश्वकप : नयाँले चकित पार्दै

काठमाडौं । फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत समूह ‘ई’ को खेलमा चारपटकको विश्व च्याम्पियन जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली ले नवप्रवेशी कुराकाओ राष्ट्रिय फुटबल टोली विरुद्ध आफ्नो अभियान सुरु गर्दैछ ।

विश्वकप इतिहासकै सबैभन्दा सफल टोलीमध्ये एक जर्मनीका लागि यो खेल आत्मविश्वास पुनःस्थापित गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।

कुराकाओ यसपटकको विश्वकपमा सहभागी टोलीहरूमध्ये सबैभन्दा सानो राष्ट्र मात्र होइन, पहिलोपटक विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठूलो मञ्चमा पुगेको टोली पनि हो । त्यसैले कागजमा जर्मनी स्पष्ट रूपमा बलियो देखिए पनि विश्वकपजस्तो प्रतियोगितामा कुनै पनि टोलीलाई हल्का रूपमा लिन नसकिने विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

जर्मनी पछिल्ला दुई विश्वकपका तीतो सम्झना बिर्सन चाहन्छ । सन् २०१८ मा फिफा विश्वकप २०१८ र सन् २०२२ मा फिफा विश्वकप २०२२ मा समूह चरणबाटै बाहिरिएपछि जर्मन फुटबलमाथि व्यापक प्रश्न उठेको थियो । लगातार दुई संस्करणमा प्रारम्भिक चरणमै घर फर्किनुपरेको अनुभव जर्मनीका लागि ठूलो धक्का बनेको थियो ।

यद्यपि पछिल्ला वर्षमा टोलीले सुधारका संकेत देखाएको छ । घरेलु मैदानमा आयोजित युइएफए युरो २०२४ मा जर्मनी क्वार्टरफाइनलसम्म पुगेको थियो । त्यहाँ अन्तिम विजेता स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली सँग २–१ ले पराजित भए पनि टोलीको प्रदर्शन प्रभावशाली मानिएको थियो ।

मुख्य प्रशिक्षक जुलियन नागेल्सम्यान को नेतृत्वमा जर्मनीले विश्वकप छनोट चरणमा पनि बलियो पुनरागमन गरेको थियो । अवे खेलमा स्लोभाकियासँग २–० ले पराजित भएको जर्मनीले घरेलु मैदानमा ६–० को शानदार जित निकाल्दै बदला मात्र लिएन, लगातार १९औँ पटक विश्वकपमा स्थान पनि सुरक्षित गर्‍यो ।

उता कुराकाओका लागि भने विश्वकपमा उपस्थिति नै ऐतिहासिक उपलब्धि हो । क्यारिबियन राष्ट्रले विश्वकप छनोटको समूह ‘बी’ मा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै पहिलोपटक अन्तिम चरणमा स्थान बनाएको थियो । यद्यपि पछिल्ला ठूला अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूमा टोलीले अपेक्षित नतिजा निकाल्न सकेको छैन ।

कुराकाओ चीनसँग २–०, अस्ट्रेलियासँग ५–१ तथा स्कटल्यान्डसँग ४–१ ले पराजित भएको थियो । यद्यपि स्कटल्यान्डविरुद्धको खेलमा टाहिथ चोङले सुरुआती अग्रता दिलाउँदै टोलीको क्षमता देखाएका थिए ।

विश्व फुटबलका स्थापित शक्ति जर्मनी र पहिलोपटक विश्वकप खेल्दै गरेको कुराकाओबीचको यो भेट समूह ‘ई’ को सबैभन्दा रोचक कथामध्ये एक बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

जर्मनी जितसहित प्रतियोगिताको सुरुआत गर्न चाहन्छ भने कुराकाओ विश्व फुटबललाई चकित पार्ने सपना बोकेर मैदान उत्रनेछ ।

भारतीय अवरोधले संकटमा नेपाली चिया किसान, उद्योग बन्दको चेतावनी

काठमाडौं। नेपाली चिया उद्योग फेरि एकपटक भारतीय नीतिगत अवरोधको मारमा परेको छ।

भारतले हालै लागू गरेको नयाँ ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिजर’ (एसओपी) का कारण नेपालबाट निर्यात भइसकेको ठूलो परिमाणको चिया भारतीय गोदाममै रोकिएको छ भने नेपालका उद्योगहरूमा लाखौं किलो तयारी चिया थन्किएको छ।

यसको प्रत्यक्ष असर उद्योगीभन्दा बढी चिया किसानमाथि पर्न थालेको भन्दै सरोकारवालाहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

पूर्वी नेपालको इलाम, पाँचथर, धनकुटा र तेह्रथुमका हजारौं किसान चिया खेतीमा निर्भर छन्। उद्योगहरूमा चिया बिक्री हुन नसक्दा किसानबाट खरिद गरिएको हरियो पत्तीको भुक्तानी रोकिने र आगामी दिनमा पत्ती खरिद नै प्रभावित हुने जोखिम बढेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

सूर्योदय अर्थोडक्स टी प्रोड्युसर्स एसोसिएसन नेपालले जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तिमा भारतीय चिया बोर्डको नयाँ प्रक्रियाले नेपाली चियाको निर्यात ठप्प भएको जनाएको छ।

एसोसिएसनका अनुसार हाल भारतमा पुगिसकेको करिब दुई लाख किलोभन्दा बढी चिया विभिन्न गोदाममा रोकिएको छ भने नेपालका उद्योगहरूमा १० लाख किलोभन्दा बढी चिया मौज्दात रहेको छ।

भारतीय चिया बोर्डले आयातित चियाको प्रत्येक खेपमा अनिवार्य प्रयोगशाला परीक्षण गर्नुपर्ने व्यवस्था लागू गरेको छ।

परीक्षणका लागि पठाइएको नमुनाको रिपोर्ट आउन हप्तौं र कतिपय अवस्थामा महिनौंसम्म लाग्ने गरेको उद्योगीहरूको गुनासो छ। अझ रिपोर्ट नआएसम्म चिया बिक्री-वितरण गर्न नपाइने र गुणस्तरमा समस्या देखिए गोदाममै चिया नष्ट गर्नुपर्ने प्रावधानले निर्यात व्यापार थप जटिल बनेको छ।

उद्योगीहरूका अनुसार यसले नेपाली चियाको बजार पहुँचमा प्रत्यक्ष अवरोध सिर्जना गरेको छ। परिणामस्वरूप उद्योगहरूमा नगद प्रवाह रोकिएको छ र किसानलाई भुक्तानी दिन कठिन हुन थालेको छ।

सूर्योदयस्थित तारागाउँ टी उद्योगका सञ्चालक उत्तमकुमार प्रधानले भारतीय कदमलाई सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया मात्र नभई नेपाली चियालाई बजारबाट विस्थापित गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरे।

‘अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट अर्गानिक प्रमाणीकरण भएर तेस्रो मुलुकमा निर्यात भइरहेको चियामा समेत दोष देखाइएको छ,’ प्रधानले भने, ‘यदि त्यस्तो चियाको रिपोर्ट नै नकारात्मक आउँछ भने सामान्य उद्योगको चियाको अवस्था के होला ?’

उनका अनुसार भारतीय पक्षले गुणस्तर परीक्षणको नाममा नेपाली चियाको प्रवेशलाई निरुत्साहित गर्ने वातावरण बनाएको छ।

‘यो गुणस्तरको विषयभन्दा पनि नेपाली चिया भारत जान नदिने रणनीति जस्तो देखिएको छ,’ उनले भने।

नेपालबाट भारत पुगेको चिया बिक्री हुन नसक्दा उद्योगीहरूले रकम प्राप्त गर्न सकेका छैनन्।

भारतीय आयातकर्ताले चिया बिक्री भएपछि मात्रै नेपाली निर्यातकर्तालाई भुक्तानी दिने प्रचलन रहेकाले अहिलेको अवस्थाले उद्योगहरूमा वित्तीय संकट गहिरिँदै गएको छ।

चिया व्यवसायी ज्ञानी लिम्बूका अनुसार नेपाली चिया कोलकाता र सिलिगुढीका गोदाममा रोकिएको छ।

‘करिब २० दिनभन्दा बढी समयदेखि रिपोर्ट आएको छैन,’ उनले भने, ‘बिक्री कहिले हुन्छ भन्ने टुंगो छैन। यस्तो अवस्था लामो समय रह्यो भने उद्योग सञ्चालन गर्नै सकिँदैन।’

उनका अनुसार उद्योगीहरू उद्योग बन्द गर्ने विकल्पसम्म पुग्न बाध्य भएका छन्।

उद्योगहरू आर्थिक दबाबमा पर्दै जाँदा यसको असर किसानसम्म पुगिसकेको छ। उद्योगले बिक्रीबाट रकम प्राप्त नगरेपछि किसानबाट खरिद गरिएको हरियो चियापत्तीको भुक्तानी ढिलो हुने वा रोकिने जोखिम बढेको छ।

चिया खेती पूर्वी पहाडी जिल्लाका हजारौं परिवारको मुख्य आम्दानीको स्रोत हो। धेरै किसानले दैनिक खर्च, छोराछोरीको शिक्षा र कृषि लगानीको व्यवस्था चिया बिक्रीबाट प्राप्त आम्दानीबाट गर्दै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा उद्योग संकटमा पर्दा किसानको आर्थिक अवस्था पनि कमजोर बन्ने निश्चित देखिन्छ।

नेपाल चिया उत्पादक संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष तथा चिया निर्यातकर्ता शिवकुमार गुप्ताले भारतीय पक्षले प्रत्यक्ष प्रतिबन्ध नलगाए पनि व्यवहारमा आयात निरुत्साहित गर्ने नीति अवलम्बन गरेको आरोप लगाए।

‘नेपाल र भारत दुवैतर्फका भन्सारबाट जाँचपास भइसकेपछि चिया भारतीय आयातकर्ताको गोदाममा पुग्छ’ उनले भने, ‘त्यसपछि पनि लामो समयसम्म बिक्री रोक्ने व्यवस्था व्यापारमैत्री देखिँदैन।’

उनका अनुसार नेपाली चिया बजारमा प्रवेश रोकिए किसानदेखि उद्योगीसम्म सबै तह प्रभावित हुनेछन्।

चिया क्षेत्रका सरोकारवालाहरूले भारतको पछिल्लो कदमलाई नयाँ भने पनि नेपाली चिया उद्योगका लागि भारतीय अवरोध नयाँ विषय होइन। विगतमा पनि विभिन्न समयमा भारतले गैरभन्सार अवरोधमार्फत नेपाली चियाको निर्यातमा समस्या सिर्जना गरेको उद्योगीहरूको दाबी छ।

उद्योगीहरूका अनुसार भारत नेपाली चियाको प्रमुख बजार हो। नेपालबाट उत्पादित अर्थोडक्स चियाको ठूलो हिस्सा भारतीय बजार हुँदै तेस्रो मुलुकमा समेत पुग्ने गर्छ। यस्तो अवस्थामा भारतीय पक्षले अपनाएको कडाइले समग्र निर्यात शृंखलामै असर पारेको छ।

राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डले भने हालसम्म भारतीय निकायबाट औपचारिक जानकारी प्राप्त नभएको जनाएको छ। बोर्डका प्रवक्ता डा. दीपक खनालका अनुसार भारतीय पक्षसँग आवश्यक विवरण माग गरिएको भए पनि स्पष्ट जवाफ प्राप्त भएको छैन।

‘अनौपचारिक रूपमा करिब ५० हजार किलोभन्दा बढी चिया परीक्षणका लागि रोकिएको जानकारी छ,’ उनले भने, ‘तर कुन मापदण्डका आधारमा परीक्षण भइरहेको छ भन्ने स्पष्ट भएको छैन।’

उनले समस्या समाधानका लागि सरकारी तहबाट पहल आवश्यक रहेको बताए।

पूर्वी नेपालको इलाम, पाँचथर, धनकुटा र तेह्रथुम क्षेत्रमा उत्पादन हुने अर्थोडक्स चियाले पछिल्ला वर्षहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा छुट्टै पहिचान बनाएको छ।

उच्च पहाडी भूगोल, अनुकूल हावापानी र उत्पादन प्रक्रियाका कारण नेपाली चियालाई गुणस्तरीय उत्पादनका रूपमा हेरिन्छ। धेरै अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्ताले नेपाली चियालाई दार्जिलिङ चियाको प्रतिस्पर्धी उत्पादनका रूपमा समेत लिने गरेका छन्।

यही प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताका कारण भारतीय उत्पादकहरू नेपाली चियाप्रति संवेदनशील बनेको उद्योगीहरूको बुझाइ छ। उनीहरूका अनुसार गुणस्तरीय नेपाली चियाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्थान विस्तार गरिरहेका बेला आएको नयाँ अवरोधले प्रतिस्पर्धालाई प्रभावित गर्ने उद्देश्य बोकेको देखिन्छ।

सूर्योदय अर्थोडक्स टी प्रोड्युसर्स एसोसिएसनले सरकारले तत्काल कूटनीतिक तथा व्यापारिक पहल नगरे असार १ गतेदेखि उद्योग बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आउने चेतावनी दिएको छ।

उद्योग बन्द भए हजारौं श्रमिकको रोजगारी प्रभावित हुने मात्र होइन, किसानले उत्पादन गरेको हरियो पत्ती बिक्री गर्ने बाटोसमेत बन्द हुन सक्छ।

चिया किसान, श्रमिक, उद्योगी र निर्यातकर्ताहरू अहिले सरकारको पहलको प्रतीक्षामा छन्। उनीहरूका अनुसार भारतीय अवरोध हटाउन नसकिए नेपालको प्रमुख नगदे बालीमध्ये एक चिया क्षेत्र गम्भीर संकटमा फस्नेछ, जसको सबैभन्दा ठूलो मार किसानले नै व्यहोर्नुपर्नेछ।

एचआईभीको लाञ्छना अझै गम्भीर

काठमाडौं। एचआईभी तथा टीबीसँग सम्बन्धित लाञ्छना र विभेद अझै पनि समाज, स्वास्थ्य प्रणाली र संस्थागत व्यवहारमा गम्भीर रूपमा कायम रहेको सरोकारवालाले बताएका छन् ।

रोकथाम, परीक्षण र उपचार सेवामा उल्लेखनीय सुधार भए पनि सामाजिक धारणा, गलत सूचना, संस्थागत व्यवहार तथा संरचनागत कमजोरीका कारण प्रभावित समुदायले अझै समान र सम्मानजनक सेवा पाउन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ ।

स्वास्थ्य लाइभ मिडियाले आयोजना गरेको सातै प्रदेशका पत्रकारका लागि एचआईभी, मलेरिया र टीबीसँग सम्बन्धित लाञ्छना तथा विभेद अन्त्यका लागि मानवअधिकारमुखी उत्तरदायी रिपोर्टिङ तालिम कार्यक्रममा सरोकारवालाले यस्तो धारणा राखेका हुन् ।

राष्ट्रिय एड्स तथा यौनरोग नियन्त्रण केन्द्रका निर्देशक डा। सर्वेश शर्माका अनुसार नेपालमा एचआईभी नियन्त्रण तथा उपचारमा उल्लेखनीय सुधार भए पनि चुनौती कायमै छ ।

उनका अनुसार नेपालमा करिब ३४ हजारभन्दा बढी एचआईभी संक्रमित रहेको अनुमान छ । तीमध्ये पुरुष १९ हजार ८२१, महिला १४ हजार ५१६ तथा १४ वर्षमुनिका १ हजार ५८ बालबालिका रहेका छन् ।

वार्षिक रूपमा करिब ६१४ नयाँ संक्रमण हुने र ५६८ जनाको मृत्यु एचआईभीका कारण हुने गरेको तथ्याङ्क पनि उनले प्रस्तुत गरे ।

सन् २०२५ मा मात्र ५ लाख १६ हजार ३५१ गर्भवती महिलाको एचआईभी परीक्षण गरिएकोमा १३४ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको र समयमै उपचार सुरु भएकाले ४ जना बच्चामा मात्र संक्रमण देखिएको जानकारी दिइयो ।

डा। शर्माका अनुसार एचआईभी नियन्त्रणका लागि तय गरिएको ‘९५–९५–९५’ लक्ष्यअन्तर्गत पहिलो दुई चरणमा प्रगति भए पनि तेस्रो चरण अर्थात् भाइरल लोड सप्रेसन अझै चुनौतीपूर्ण छ ।

उनका अनुसार एचआईभी संक्रमित व्यक्तिले नियमित औषधि सेवन गरे सामान्य व्यक्तिसरह लामो र स्वस्थ जीवन बाँच्न सक्छन् ।

उनले भने, ‘डायबेटिज र हाइपोटेन्सनभन्दा अहिले एचआईभी संक्रमितहरू बढी समय बाँच्छन्। नियमित औषधि सेवन गरेका संक्रमितहरू ७४ वर्षभन्दा बढी बाँचिरहेका छन् ।’

तर समाजमा अझै कायम गलत धारणा, डर र लाञ्छनाका कारण समस्या पूर्ण रूपमा समाधान हुन नसकेको उनले बताए ।

रिकभरिङ नेपालका कार्यकारी निर्देशक विष्णु शर्माका अनुसार पहिलेको तुलनामा उपचार र परीक्षण सेवामा सुधार भए पनि सामाजिक दृष्टिकोण अझै परिवर्तन हुन सकेको छैन ।

उनका अनुसार एचआईभी संक्रमण अब मृत्युको सजाय होइन, नियमित उपचारले दीर्घ जीवन सम्भव छ ।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका प्रतिनिधि लोकनाथ बास्तोलाले संविधान र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनले सुनिश्चित गरेका अधिकार व्यवहारिक रूपमा पूर्ण रूपमा लागू हुन नसकेको बताए ।

स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, रोजगारी र सार्वजनिक सेवामा अझै पूर्वाग्रह र गोपनीयता उल्लङ्घनका घटना देखिने गरेको उनको भनाइ छ ।

क्रुजएड्स नेपालकी कार्यक्रम संयोजक समता बमका अनुसार बाह्य लाञ्छनाका कारण प्रभावित व्यक्तिहरूमा आत्म–लाञ्छना विकास हुने अवस्था छ, जसले उपचारमा ढिलाइ र सेवा पहुँचमा अवरोध सिर्जना गर्छ ।

सार्वजनिक शौचालय प्रयोगदेखि स्वास्थ्य संस्थामा सेवा लिँदा समेत विभेद भोग्नुपर्ने अवस्था अझै रहेको समुदायका प्रतिनिधिहरूले बताएका छन् ।

राष्ट्रिय एड्स तथा यौनरोग नियन्त्रण केन्द्रका अनुसार एचआईभी, हेपाटाइटिस र यौनरोगसँग सम्बन्धित कार्यक्रम कार्यान्वयनमा अझै संरचनागत, व्यवस्थापकीय र प्राविधिक समस्या छन् ।

औषधि तथा किट आपूर्ति, बहुवर्षीय खरिद योजना अभाव र भाइरल लोड सप्रेसन लक्ष्य हासिल गर्न कठिनाइ प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएका छन् ।

सरोकारवालाले एचआईभी तथा टीबीसँग सम्बन्धित लाञ्छना र विभेद अन्त्य गर्न नीति, सेवा प्रणाली र सामाजिक सोचमा परिवर्तन आवश्यक रहेको बताएका छन् । उनीहरूले पत्रकारितामा तथ्यमा आधारित, संवेदनशील र विभेदरहित भाषा प्रयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

निरन्तर उकालोमा सुनको मूल्य

काठमाडौं । नेपाली बजारमा आइतबार सुनको मूल्यमा वृद्धि भएको छ। अघिल्लो दिनको तुलनामा प्रतितोला एक हजार दुई सय रुपैयाँले बढेसँगै सुनको भाउ नयाँ उचाइमा पुगेको हो।

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आइतबार छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ९३ हजार २ सय रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ। शनिबार यही सुन प्रतितोला २ लाख ९२ हजार रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बहुमूल्य धातुको मूल्यमा देखिएको उतारचढाव तथा विनिमय दरको प्रभावका कारण नेपाली बजारमा पनि सुनको मूल्य दैनिक रूपमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। पछिल्ला दिनहरूमा सुनको भाउ निरन्तर उच्च विन्दुतर्फ उन्मुख देखिएको छ, जसले लगानीकर्ता तथा उपभोक्ता दुवैको चासो बढाएको छ।

यता चाँदीको मूल्य भने स्थिर रहेको छ। महासंघले आइतबार चाँदीको मूल्य प्रतितोला ४ हजार ८९५ रुपैयाँ कायम गरेको जनाएको छ।

सुनको मूल्यमा भएको वृद्धिसँगै विवाह, ब्रतबन्ध तथा अन्य सामाजिक समारोहका लागि गहना खरिद गर्ने उपभोक्तामाथि थप आर्थिक भार पर्ने देखिएको छ। व्यवसायीहरूका अनुसार उच्च मूल्यका कारण बजारमा सुनको कारोबार अपेक्षाकृत सुस्त रहे पनि लगानीका रूपमा सुनप्रतिको आकर्षण भने कायम रहेको छ।

दुई भाेटले जित निकाल्दै उत्सव बने रास्वपाकाे बागमती प्रदेश सभापति

काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को बागमती प्रदेश सभापतिमा उत्सव अर्याल निर्वाचित भएका छन्। अत्यन्त प्रतिस्पर्धात्मक निर्वाचनमा उनले निकटतम प्रतिद्वन्द्वी डा. अचुतम लामिछानेलाई मात्र दुई मतको झिनो अन्तरले पराजित गर्दै नेतृत्व हात पारेका हुन्।

बागमती प्रदेश अधिवेशनअन्तर्गत सम्पन्न निर्वाचनको अन्तिम मतपरिणामअनुसार अर्यालले ४१८ मत प्राप्त गरे भने लामिछानेले ४१६ मत हासिल गरेका थिए। निर्वाचनको परिणाम सार्वजनिक भएपछि अधिवेशनस्थलमा उत्साह र चर्चा दुवै देखिएको थियो।

रास्वपाको बागमती प्रदेश नेतृत्वका लागि भएको प्रतिस्पर्धालाई पार्टीभित्र निकै चासोका साथ हेरिएको थियो। मतदानमा प्रतिनिधिहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको बताइएको छ। अन्तिम परिणामले उम्मेदवारहरूबीचको प्रतिस्पर्धा कति कडा थियो भन्ने स्पष्ट पारेको छ।

निर्वाचन परिणामबारे जानकारी दिँदै रास्वपाका केन्द्रीय सदस्य मधुसुधन ढकालले उत्सव अर्याल विजयी भएको पुष्टि गरेका हुन्। उनका अनुसार मतगणना सम्पन्न भएपछि आधिकारिक रूपमा नतिजा घोषणा गरिएको थियो।

नवनिर्वाचित सभापति अर्यालले बागमती प्रदेशमा पार्टी संगठनलाई थप सुदृढ बनाउने, कार्यकर्ताबीचको एकता कायम राख्ने तथा पार्टीको राजनीतिक एजेन्डालाई जनस्तरसम्म प्रभावकारी रूपमा पुर्‍याउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

प्रदेश नेतृत्व चयनसँगै रास्वपाले आगामी राजनीतिक कार्यक्रम, संगठन विस्तार तथा प्रदेशस्तरीय गतिविधिलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। बागमती प्रदेशलाई पार्टीको महत्वपूर्ण आधार क्षेत्रका रूपमा हेरिने भएकाले नयाँ नेतृत्वको भूमिका अर्थपूर्ण रहने राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

इसेवाको झुर सर्भिस : विश्वकप हेर्न पैसा तिरे, हेर्न पाएनन् !

काठमाडौं । फिफा विश्वकप २०२६ को रोमाञ्चक माहोलबीच डिजिटल भुक्तानी सेवा इसेवाप्रति ग्राहकहरूको असन्तुष्टि बढ्दै गएको छ।

इसेवामार्फत ‘डिगो’को विश्वकप प्याकेज खरिद गरेका धेरै प्रयोगकर्ताले पैसा काटिए पनि सेवा सक्रिय नभएको गुनासो गरेका हुन् ।

विश्वकपका खेल हेर्नका लागि इसेवाबाट डिगोको मोबाइल प्याकेज खरिद गरेका ग्राहकहरूले भुक्तानी गरेको चार दिन बित्दासमेत खेल हेर्न नपाएको बताएका छन् । सामाजिक सञ्जालमा यस्ता गुनासाहरू उल्लेख्य रूपमा देखिन थालेका छन् ।

एक प्रयोगकर्ता विपी अनमोलले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो गुनासो सार्वजनिक गर्दै लेखेका छन्, ‘इसेवाबाट डिगो एपमार्फत विश्वकप हेर्न ५४९ रुपैयाँको मोबाइल प्याकेज किनेको आज चार दिन भयो । खाताबाट पैसा काटिसक्यो तर सेवा अझै सक्रिय भएको छैन । मेरो पैसा फिर्ता गर्ने कि प्याकेज अपडेट गर्ने ?’

उनका अनुसार समस्याबारे इसेवा र डिशहोमलाई समेत जानकारी गराइसकिएको छ । तर हालसम्म समाधान नआएको गुनासो छ ।

यस्ता समस्या भोग्ने उनी एक्ला होइनन् । सामाजिक सञ्जालमा धेरै प्रयोगकर्ताले इसेवाबाट प्याकेज खरिद गर्दा सेवा सक्रिय हुन ढिलाइ भएको, भुक्तानी सफल देखिए पनि विश्वकपका खेल हेर्न नपाएको तथा ग्राहक सहायता सेवाबाट समेत तत्काल समाधान नपाएको गुनासो गरिरहेका छन् ।

प्रयोगकर्ताहरूका अनुसार कनेक्ट आईपीएस लगायत अन्य डिजिटल माध्यमबाट प्याकेज खरिद गर्दा सेवा तत्काल सक्रिय हुने गरेको छ । तर इसेवाबाट भुक्तानी गर्दा भने लामो समयसम्म पहुँच नपाउँदा विश्वकपका महत्वपूर्ण खेलहरू नै छुटेको उनीहरूको भनाइ छ ।

विश्वकपजस्तो समय–संवेदनशील प्रतियोगिताका बेला भुक्तानी भइसकेपछि पनि सेवा उपलब्ध नहुँदा ग्राहकहरू थप आक्रोशित बनेका छन् । कतिपयले पैसा पनि गुमेको र खेल पनि हेर्न नपाएको भन्दै इसेवाको सेवा गुणस्तरमाथि प्रश्न उठाएका छन् ।

हालसम्म यस विषयमा इसेवा वा डिगोको तर्फबाट विस्तृत आधिकारिक प्रतिक्रिया सार्वजनिक भएको छैन । तर सामाजिक सञ्जालमा बढ्दो गुनासोले डिजिटल सेवा प्रदायकहरूको ग्राहक सहायता प्रणाली, प्राविधिक क्षमता र सेवा व्यवस्थापनमाथि प्रश्न उठाएको छ ।

विश्वकप : टर्कीमाथि अष्ट्रेलियाको २-० को शानदार जित

काठमाडौं। फिफा विश्वकप २०२६ अन्तर्गत समूह ‘डी’ को खेलमा अष्ट्रेलियाले टर्कीलाई २–० ले पराजित गर्दै प्रतियोगितामा महत्वपूर्ण तीन अंक हासिल गरेको छ।

बीसी प्लेस स्टेडियममा सम्पन्न खेलमा अष्ट्रेलियाले दुवै हाफमा एक–एक गोल गर्दै प्रभावशाली जित दर्ता गर्यो। टोलीको जितमा नेस्टोरी इरानकुन्डा र कन्नर मेटकाल्फले गोल गरे।

अष्ट्रेलियाले २७औँ मिनेटमा खेलको पहिलो गोल गरेको थियो। पाउल ओकोन–एङ्स्टलरको लामो पासमा नेस्टोरी इरानकुन्डाले उत्कृष्ट नियन्त्रणसहित गोल गर्दै टोलीलाई अग्रता दिलाए। तीव्र काउन्टर अट्याकबाट आएको उक्त गोलले खेलको लय अष्ट्रेलियातर्फ मोड्यो।

पहिलो हाफमा बल नियन्त्रणमा टर्की हावी देखिए पनि गोल गर्ने अवसरलाई सदुपयोग गर्न सकेन। कप्तान हाकान चाल्हानोग्लु र युवा स्टार अर्दा गुलरको नेतृत्वमा टर्कीले लगातार आक्रमण बुन्ने प्रयास गरेको थियो। तर अष्ट्रेलियाको संगठित रक्षापंक्तिले उनीहरूको प्रयास विफल बनायो।

दोस्रो हाफमा बराबरी गोलको खोजीमा टर्कीले थप आक्रामक खेल प्रस्तुत गरे पनि अष्ट्रेलियाले काउन्टर अट्याकको रणनीतिलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गरिरह्यो। त्यसकै परिणामस्वरूप ७५औँ मिनेटमा कन्नर मेटकाल्फले गोल गर्दै अष्ट्रेलियाको अग्रता दोब्बर बनाए।

बाँकी समयमा टर्कीले खेलमा फर्कने प्रयास गरे पनि अष्ट्रेलियाको रक्षा र गोलकिपरको उत्कृष्ट प्रदर्शनका कारण गोल गर्न सकेन। अन्ततः अष्ट्रेलियाले २–० को सहज जित निकाल्दै समूह चरणमा सुखद सुरुआत गरेको हो।

यो जितसँगै अष्ट्रेलियाले समूह ‘डी’ मा महत्वपूर्ण तीन अंक जोडेको छ भने टर्की पहिलो खेलमै अंकविहीन बनेको छ।

काठमाडाैंमा चिनियाँ चलचित्र महोत्सव

काठमाडौं।  बेइजिङ अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवअन्तर्गतको ‘तियानतान अवार्ड प्यानोरामा’ कार्यक्रम काठमाडौंमा सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। तीन दिनसम्म चलेको यस कार्यक्रममा बेइजिङ अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा उत्कृष्ट ठहरिएका तथा प्रतिस्पर्धामा सहभागी भएका ६ चिनियाँ चलचित्र प्रदर्शन गरिएको थियो।

ठमेलस्थित छाया सेन्टरमा आयोजित महोत्सव चीन चलचित्र प्रशासन र बेइजिङ अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव आयोजक समितिको सचिवालयले नेपाल चलचित्र तथा सांस्कृतिक प्रतिष्ठानसँगको सहकार्यमा आयोजना गरेको थियो। कार्यक्रममा नेपालस्थित चिनियाँ सांस्कृतिक केन्द्र, काठमाडौँ विश्वविद्यालयको कन्फ्युशियस इन्स्टिच्युट तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको कन्फ्युशियस इन्स्टिच्युटले पनि सहयोग गरेका थिए।

आयोजकका अनुसार तीन दिनमा सञ्चालन भएका ९ वटा शोमा करिब १ हजार ४ सय दर्शकले सहभागिता जनाएका थिए। प्रदर्शन गरिएका चलचित्रप्रति दर्शकको सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त भएको र यस्ता चिनियाँ फिल्महरू नेपालमा नियमित व्यावसायिक रूपमा प्रदर्शन हुनुपर्ने अपेक्षा समेत व्यक्त गरिएको छ।

नेपाल चलचित्र तथा सांस्कृतिक प्रतिष्ठानका अध्यक्ष केपी पाठकले कार्यक्रमले नेपाल र चीनबीचको चलचित्र आदानप्रदानलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको बताए। उनका अनुसार चिनियाँ चलचित्रहरू नेपाली बजारमा र नेपाली चलचित्रहरू चिनियाँ बजारमा प्रवेश गर्ने वातावरण निर्माण गर्न यस्ता कार्यक्रम महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छन्।

महोत्सवको उद्घाटन चलचित्र ‘ट्र्याप्ड’ प्रदर्शनअघि नेपालका लागि चिनियाँ दूतावासका डेपुटी चिफ अफ मिसन तथा मिनिस्टर काउन्सिलर चोउ पानले चलचित्रलाई भाषा र सीमाभन्दा माथि उठेर मानिसहरूलाई जोड्ने सार्वभौमिक माध्यमका रूपमा व्याख्या गरेका थिए। उनले चलचित्रले दुई देशबीचको सांस्कृतिक सम्बन्ध सुदृढ बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गरे।

उद्घाटन कार्यक्रममा ‘ट्र्याप्ड’का निर्देशक सागर झाङ स्वयं उपस्थित भएर दर्शकसँग अन्तरक्रिया गरेका थिए। प्रश्नोत्तरका क्रममा उनले चलचित्रको विशिष्ट दृश्य शैली इटालियन वेस्टर्न सिनेमाबाट प्रभावित रहेको बताए। उक्त संवादले नेपाली र चिनियाँ चलचित्रकर्मीबीच अनुभव आदानप्रदानको अवसर प्रदान गरेको थियो।

महोत्सवमा प्रदर्शन भएका चलचित्रहरूले विभिन्न विषयवस्तु समेटेका थिए। ‘बियोन्ड द स्काइज’ले चिनियाँ गृहयुद्धकालीन साहसिक अभियानको कथा प्रस्तुत गरेको थियो भने ‘समर डायरी’ले मरुभूमिमा आमाको खोजीमा निस्किएका बालकको जीवनयात्रालाई चित्रण गरेको थियो।

त्यसैगरी ‘द स्याडोलेस टावर’ले जीवनका असफलतासँग संघर्षरत एक वृत्तचित्र निर्माताको कथा प्रस्तुत गरेको थियो भने ‘जर्नी टु द वेस्ट’ले एलियनको खोजीमा लागेका पत्रिका सम्पादकको रोचक यात्रालाई हास्य शैलीमा देखाएको थियो। सस्पेन्स र अपराध कथामा आधारित ‘लस्ट इन द स्टार्स’ले पनि दर्शकको विशेष ध्यान आकर्षित गरेको थियो।

आयोजकका अनुसार चिनियाँ चलचित्रहरूले पारिवारिक मूल्य, आस्था, प्रेम, संघर्ष र स्वतन्त्रताजस्ता साझा मानवीय भावनालाई विश्वभरका दर्शकमाझ पुर्‍याइरहेका छन्। आगामी दिनमा ‘तियानतान अवार्ड प्यानोरामा’ विश्वका अन्य सहरहरूमा पनि आयोजना गरिने र यसले चीन–नेपालबीचको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।