Author: nepalone

इटहरी । कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षले आइतबारदेखि सप्तकोशी नदीमा पाइने डल्फिनको गणना सुरु गरेको छ । आरक्षले सप्तकोशीमा पाइने डल्फिनको गणना प्रत्येक वर्ष गर्दै आएको छ । यहाँ पाइने गंगेटिक प्रजातिको डल्फिनको गणना यस वर्ष आरक्षले सुरु गरेको हो ।

सप्तकोशीमा सन् २०२२ देखि नियमितरुपमा डल्फिनको गणना हुँदै आएको कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षका वरिष्ठ संरक्षण अधिकृत भूपेन्द्रप्रसाद यादवले जानकारी दिए ।

उनले यस वर्ष राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष, कोशी प्रदेश कार्यालय तथा काठमाडौँस्थित हिमालयन नेचर संस्थालगायतको प्राविधिक सहकार्यमा सुरु गरिएको बताए । उनले चेतनशील स्तनधारी जलचरको रूपमा चिनिने डल्फिन दुर्लभ मानिने जानकारी गराए ।

आरक्षका अनुसार गङ्गा सागरबाट कोशी नदीसम्मको यात्रा गर्ने यी डल्फिन सफा र गहिरो पानीमा विचरण गर्न मन पराउँछन् । चार दिनसम्म चल्ने गणना दुई विधिबाट सम्पन्न हुने बताइएको छ ।

सन् २०१२ मा ११ र २०१७ मा १७ डल्फिन देखिएपछि डल्फिनको संरक्षणलाई आरक्षले प्राथमिकता दिएको थियो । त्यसयता वार्षिक गणनाको अभ्यास थालिएको हो । आरक्षको तथ्याङ्कअनुसार २०२२ मा १७, २०२३ र २०२४ मा समानरुपमा १९ डल्फिन गणना गरिएको थियो ।

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषका कोशी प्रदेश संयोजक वीरेन्द्र गौतमले यस वर्ष डल्फिनको सङ्ख्या बढ्नसक्ने अनुमान व्यक्त गरे ।

डोटी । केआईसिंह गाउँपालिका–५ केदार गाउँमा जिप दुर्घटना हुँदा एक जनाको मृत्यु भएको छभने अन्य आठ जना घाइते भएका छन् ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी दीपेन्द्रकुमार पालका अनुसार आइतबार बिहान बोगटान फुड्सिलको गगुडाबाट दिपायलतर्फ आउँदै गरेको सुपप्र ०१००१ज१४६४ नम्बरको जिप दुर्घटना हुँदा बोगटान फुड्सिल गाउँपालिका–६ गगुडाका ४२ वर्षीय मीन बमको मृत्यु भएको हो ।

दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका उनलाई उपचारका लागि शैलेश्वरी अस्पताल दिपायल पुर्याउँदा चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका थिए ।

दुर्घटनामा जिप चालकसहित आठ जनाको शैलेश्वरी अस्पताल दिपायलमा उपचार भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ । घाइतेमध्ये एकको अवस्था गम्भीर, पाँचको मध्यम र दुई जनाको अवस्था सामान्य रहेको प्रहरीका सूचना अधिकारी पालले जानकारी दिए ।

गाईघाट । उदयपुरको पहाडी क्षेत्रका ग्रामीण सडक बाढी पहिरोका कारण अवरुद्ध भएको छ । सदरमुकाम गाईघाटबाट रौता–सल्ले, रौता–भुटारसहितका ग्रामीण सडक अवरुद्ध भएका रौता सल्लेका विष्णु पाठकले बताए ।

शनिबार बिहानको भीषण वर्षाका कारण यी क्षेत्रको ग्रामीण सडक भत्किएको र कतिपय पहिराले पुरिएका उनले बताए ।

रौता–नामन्त, रौता–आँपटार, नामेटार–ओख्रेनी, रामेटार–भदौरेसहित पाँबु क्षेत्रका ग्रामीण सडक पनि अवरुद्ध भएका स्थानीय डिल्लीराम मगरले बताए । रौता–मुर्कुची भएर डिल्लीबर हुँदै माझखर्क जाने सडक पनि विभिन्न स्थानमा भत्किएका र बाढीले बगाउँदा अवरुद्ध भएको स्थानीय दिव्यराज मगरले बताए ।

निरन्तरको वर्षाले जिल्लाको पहाडी क्षेत्रका ग्रामीण सडक भत्काएर खाल्डो परेको वा पहिराले पुरिएको कारण अहिले मोटरसाइकलसमेत सञ्चालन हुन नसकेको माझखर्कका जम्बु शेर्पा बताउँछन् ।

मुर्कुची–डिल्लीबर–माझखर्क भएर लिम्चुङबुङको बासबोटे बराह जाने ग्रामीण सडक पनि अवरुद्ध भएको छ ।

उदयपुरगढी गाउँपालिकाको भलायाडाँडा–बर्रे, डुम्रे–उदयपुरगढी सडक पनि भत्किएकाले यातायातका साधन सञ्चालनमा समस्या भएको डुम्रेका गङ्गा मगरले बताए ।

बेलका नगरपालिका–८ को कोठुबाट मैनामैनी जोड्ने सडक भत्किएर अवरुद्ध भएको छ । शनिबारको वर्षाको कारण जिल्लाका चार पहाडी गाउँपालिकाका सडक अवरुद्ध भएका जानकारी उनले दिए ।

पर्वत । आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आकर्षणका लागि पर्वत सदरमुकाम कुश्माबजारमा निर्माण गरिएको घण्टाघर दुई वर्षदेखि प्रयोगहीन बनेको छ ।

कुश्मा नगरपालिकाको गौरवको योजनाअन्तर्गत वडा नं ५ बञ्जिसाइडमा निर्माण गरिएका घण्टाघरले पूर्णता पाउनसमेत सकेको हो । नगरपालिकाको  ८० लाख लागतमा निर्माण घण्टाघरलाई साँचो लगाएर राखिएको छ भने बाहिरी संरचना जीर्ण बन्दै जान थालेका छन् ।

स्थानीयवासी व्यवसायी बमबहादुर पुनले पर्यटक आकर्षण गर्न बनाइएको घण्टाघर प्रयोगहीन भएकोे बताए । घण्टाघर वरिपरिका घरभन्दा पनि होचो संरचना बनाईएको छ ।

आर्थिक वर्ष २०७७/७८ को बजेटबाट निर्माण सुरु भएको उक्त संरचना बनाउनुभन्दा पहिलादेखि नै विवादित हुँदै आएको थियो ।

कुश्मा –५ का वडाध्यक्ष रामहरि चापागाईँले अघिल्लो कार्यकालमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिले निर्माण गरेको हुँदा सबै जानकारी नभएको बताए । दुई वर्ष अगाडि नै निर्माण सम्पन्न भएको भए पनि टावरमा ताला लगाएर राखिएको उनको भनाइ छ ।

कुश्मा नगरपालिकाका प्रमुख रामचन्द्र जोशीे आगामी वर्षको बजेटबाट घण्टाघरलाई पूर्णता दिने जानकारी दिइ । उपप्रमुख स्वस्थानी रिजालले नगरभित्र निर्माण भएका संरचनालाई संरक्षण गरी सञ्चालनमा ल्याउने दायित्व नगरको भएकाले समयमा सञ्चालनमा ल्याउनुपर्नेमा जोड दिइन् ।

घण्टाघर सञ्चालनका लागि नयाँ कुनै योजना नभएकाले कसरी सञ्चालन गर्ने भन्नेमा कुनै छलफलसमेत नभएको नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नेत्रप्रसाद पौडेलले बताए ।

उनका अनुसार घण्टाघरको निर्माण सम्पन्न भएर गत वर्ष नै भुक्तानी भइसकेको र त्यसमा प्रयोग हुने घडी नेपालमा नपाइने भएकाले उपयोग गर्न नसकिएको हो ।

साहसिक पर्यटनको हब बन्दै गएको कुश्मामा रहेको विश्वकै दोस्रो अग्लो बञ्जि र विश्वकै लामो सुपरम्यान शैलीको जीपलाइन नजिकै रहेको उक्त घण्टाघरलाई समयमै पूर्णता दिन सकेमा पर्यटकको आकर्षण बढ्ने स्थानीय शिशिर पौडेलले बताए ।

सङ्गीता राई, धरान ।

सानोमा सानो सिक्किमे भाले कर्दैमा जनले रेटौँ ।
दिनैमा भरि रमरसै गर्यों, छ महिनामा भेटौँ ।।
गैरी गाउँको ढोडे ना उखु, भाँचौँ ना भाँचौँ लाग्छ ।
ढोल झ्याम्टाको सुरैमा सुन्दा, नाचौँ ना नाचौँ लाग्छ ।।

साकेला थानमा परम्परागत किराती साकेला गीतहरु गुञ्जिरहेका छन्। किराती वेषभूषामा सजिएका युवायुवती गीत गाउँदै र तालमा ताल मिलाउँदै समूहमा नाचिरहेका दृश्यहरु भने लस्करै देखिन्छ।

‘साकेला मेरा लागि नाच मात्रै होइन, यो हाम्रो माटोसँग गहिरो संवाद जस्तै लाग्छ’, धरान उपमहानगरपालिका–१९ का पार्वती राई भन्छिन्, ‘जब यो साकेला नाँच नाच्न पाउँछु साह्रै खुसी महसुस हुन्छ, पहिला हामीले साकेलाबारे किताब र समाचारहरुमा मात्र पढेको थियौँ, तर अहिले प्रत्यक्ष सहभागी भएपछि बल्ल थाहा भयो साकेला केबल चाडमात्र नभएर यो हाम्रो पहिचान जोगाउने शक्ति हो।’

प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमामा किरात राई समुदायले श्रद्धा, उल्लास र सांस्कृतिक गौरवका यो पर्व मनाउँछन्। अन्नबाली रोपाइँको सुरुआतअघि गाउँगाउँमा रहेका भूमेस्थानमा राम्रोसँग काम होस् भनी मेस्थानमा पूजा गर्ने परम्परा किरात राई समुदायमा रहिआएको छ। बुढापाकाहरूको भनाइमा, पर्वले पृथ्वी, प्रकृति र कृषि चक्रसँग मानव सम्बन्धको गहिरो सम्मान प्रकट गर्छ।

उधौली पर्व सामान्यतया एक दिनमै सीमित हुने भए पनि उभौली भने एक महिनासम्म मनाइन्छ । हरेक साकेला थानमा साकेला सिली नाच्नेहरूको लस्कर देखिन्छ। धरान आधुनिक सहरका रुपमा परिचित छ जहाँ हिपहप, पप, रकजस्ता पाश्चात्य सङ्गीतको उत्तिकै प्रभाव छ। तर यहाँका नयाँ पुस्ताका युवा उभौलीजस्ता मौलिक चाडपर्वमा उत्साहजनक सहभागिता जनाइरहेका छन्।

आधुनिकताको छायाँमा पनि परम्पराको उज्यालो मर्न नदिने र संस्कृतिलाई जोगाउँदै लैजाने प्रयासमा किरात राई समुदायको यो उत्सव एउटा सशक्त उदाहरण बन्दै गएको छ।

हरेक साकेला थानहरुमा हरेकको सिरमा टोपी र शिरबन्दीले ढाकिएको छ। दौरा सुरुवालमा सजिएका युवा र गुन्युचोली, लाछा, सिरबन्दी, नौगेडी र सुन–चाँदीका गहनाले सिँगारिएकी युवतीहरु हातमा ढोल, झ्याम्टा समाउँदै गोलो घेरामा नाचिरहेका हुन्छन्। ढोलको तालमा प्रकृति र पुर्खाहरूको स्मरण गर्दै नाचिने यो दृश्य हो ,उभौली साकेलाको, जुन किरात राई समुदायको मौलिक सांस्कृतिक पर्वका रुपमा लिने गरिन्छ।

किरात राई यायोक्खा सुनसरीका अध्यक्ष राजेन्द्र राईका अनुसार, साकेला प्रकृति, संस्कृति र अस्तित्वसँग गाँसिएको चिनारी हो। उनी भन्छन्, ‘साकेला एउटा ढुङ्गा जस्तै अद्भूत शक्ति हो जुन कहिले ठूलो, कहिले सानो हुन्छ हामी प्राकृतिक पूजक भएकाले ढोल झ्याम्टा बजाउँदै प्रकृतिलाई पूजा गरेर नाच सुरु गर्छौं।’

राईका अनुसार, साकेला नृत्यको तीन वटा प्रमुखस्वरूप छन् जुन आराधनात्मक, अनुकरणात्मक र प्रतिक्रियात्मक सिली मानिन्छ। आराधनात्मक सिलीमा घाम, पानी, हावा, आकाश, जमिनलगायत प्रकृतिका तत्वको पूजा गरिने गरिन्छ। अनुकरणात्मक सिलीमा किराफट्याङ्ग्र्रा, चराचुरुङ्गी, झिँगादलगायतका जीवहरूको चालढालको अनुकरण गर्दै नाचिने गरिन्छ भने प्रतिक्रियात्मक सिली भने दैनिक जीवनका क्रियाकलाप जस्तै डोको बोक्ने, हलो जोत्ने वा नमस्कार गर्नेजस्ता हाउभाउलाई नृत्यमा उतार्ने शैली हो, यिनै तीन आधारभित्र हजारौँ सिलीहरू समेटिएको राईले बताउँछन्।

साकेला परम्परागत रूपमा विशेषगरी उधौली र उभौलीका अवसरमा नाचिने किरात समुदायको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक नृत्य हो। यो नाच विवाह, व्रतबन्ध, जात्राजात्रा र विभिन्न सामाजिक तथा सांस्कृतिक समारोहमा पनि प्रस्तुत हुन थालेको छ ।साकेला ढोल, झ्याम्टा र मौलिक लोकधुनको तालमा गोलबद्ध भएर नाचिन्छ।

‘साकेला नाच्दा म प्रकृतिसँग संवाद गरिरहे जस्तै लाग्छ”, मोरङको कानेपोखरीका सन्तोष राई भन्छन्, ‘साकेलालाई आधुनिक जीवनशैलीबीच हराउँदै गएका प्राकृतिक सम्बन्धलाई पुनःजोड्ने अवसरका रूपमा लिएको छु । साकेला नाच्दा म जमिन, हावा र पुर्खासँग एकैचोटी संवाद गरिरहेको छु जस्तो लाग्छ।’

इटहरीका पवित्रा राई साकेला आफ्ना लागि पहिचानभन्दा पनि प्रतिबद्धता भएको बताउँछन्। ‘साकेला पर्व केबल पहिचान प्रकट गर्ने माध्यम होइन, आफ्नो समुदाय र प्रकृतिप्रति जिम्मेवारी जनाउने एउटा अवसर पनि हो। म साकेला नाच्न जाँदा पुर्खाहरूको बलिदान सम्झिन्छु। उहाँहरुले जङ्गल, जमिन र प्रकृतिलाई जसरी सम्मान गर्नुभयो त्यो सम्झनु र पछ्याउनु आजको पुस्ताको कर्तव्य हो’, उनले भन्छन्।

धरान–१५ का ८१ वर्षीय विष्णु राईका अनुसार पहिले उभौली आउँदा खेतबारी लगाउने समय हुन्थ्यो। ‘त्यसैले हामी साकेलाका माध्यमबाट धर्तीलाई सम्झिन्थ्यौँ, बर्खेबाली राम्ररी फलोस् भनेर प्रकृतिलाई नाचेर धन्यवाद दिने चलन थियो’, उनी भन्छन्।

राई पहिलेको साकेलाको तुलनामा अहिले फेरिएको बताउँछन्। ‘पहिलाको साकेलामा कडा नियम थियो सिनेसुरी हाँसो होइन, भावनासँगै नाच्नुपथ्र्यो। अहिलेको साकेला पनि राम्रो त लाग्छ, तर आधुनिकता र प्रदर्शनका कारण यसको गहिरो आध्यात्मिकता अलि ओझेलमा परेजस्तो लाग्ने गरेको’, उनी भन्छन्, ‘हामी सानो हुँदा गाउँका जेठाहरू पहाडको डिलमा माङ खड्काएर साकेला सुरु गरिदिनुहुन्थ्यो हामी नाङ्गो खुट्टा धानबारीबाट सिधै नाच्न आइपुग्थ्यौँ त्यो भावना अहिलेको साकेलामा खासै देखिँदैन।’

साकेलामा थुप्रै सिली हुन्छन्, तर सबैभन्दा महत्वपूर्ण सिली भनेको (हाक्पारे सिली)लाई लिने गरिन्छ यसमा पुर्खाको सम्मान, प्रकृतिप्रति कृतज्ञता र समुदायबीचको एकता समेटिएको उनले बताए। जहाँ यो सिलीले साकेलाको मूल भावना बोकेको हुन्छ।

बुढापाकाहरूको भनाइअनुसार, पूर्वी पहाडी भेगमा उभौली नाच सुरु हुनुअघि विशेष रूपमा पितृको पूजा गर्ने चलन छ। यो परम्परा पुराना धार्मिक विश्वास र सांस्कृतिक मान्यतासँग गहिरो रूपमा गाँसिएको छ। खासगरी किरात समुदायमा उभौली नाच सुरु गर्नु अगाडि पितृलाई सम्झेर पूजा गर्ने चलन छ, जसले गर्दा पितृहरू प्रसन्न भएर सन्तति र समुदायलाई आशीर्वाद दिने विश्वास गरिँदै आएको छ।

धरान बान्तावा सिली लाक्छाम संरक्षण समितिका केन्द्रीय उपाध्यक्ष चिन्तमणि राईका अनुसार, पितृ पूजाको कार्य सम्पन्न नगरी कोसी नदी पार गरेर जानु उचित मानिँदैन भन्ने जनविश्वास अझै पनि रहेको बताउँछन्। उनी भन्छन, ‘पहिले पितृलाई सम्मानपूर्वक सम्झनु र तिनको आशीर्वाद प्राप्त गर्नु जरुरी हुन्छ, त्यसपछि मात्र अरू धार्मिक र सांस्कृतिक कार्यहरू अगाडि बढाउने चलन छ।’

पूर्वी नेपालका धरान, इटहरी, बेलबारी, विराटचोक, दमक, उर्लाबारी, पथरी, विर्तामोड, काँकडभिट्टाजस्ता क्षेत्रमा साकेलालाई उत्सवका रूपमा मनाउने चलन प्रत्येक वर्ष बढ्दै गएको छ। राई समुदायको बाक्लो उपस्थिति रहेका खोटाङ, भोजपुर, सङ्खुवासभा, उदयपुर, सोलुखुम्बु, ओखलढुङ्गा, धनकुटा, इलामजस्ता पूर्वी पहाडी जिल्लामा पनि साकेला सिलीमा सहभागी हुनेको सङ्ख्या उल्लेख्य रहन्छ। राजधानी काठमाडौँमा पूर्वी पहाडबाट बसाइँ सरेका राई समुदायको बाक्लो बस्ती रहेका ठाउँमा साकेला उल्लासपूर्वक मनाइन्छ।

चार किरात (राई, लिम्बू, सुनुवार र याख्खा) समुदायमा वैशाख शुक्ल पूर्णिमालाई बाली रोप्ने समय मानेर उभौली र मङ्सिर शुक्ल पूर्णिमालाई बाली भित्र्याउने समय मानेर उँधौली पर्व विशेष रूपमा मनाउने परम्परा छ।

लिम्बू, सुनुवार र याख्खा समुदायले उँधौलीलाई भव्य रूपमा मनाउने गरे पनि राई समुदाय भने उभौलीलाई विशेष महत्व दिन्छ। उनीहरूले वैशाख शुक्ल पूर्णिमादेखि करिब एक महिनासम्म विभिन्न टोलटोलमा झोल, झ्याम्टा बजाउँदै साकेला पर्व मनाउने चलन अहिले पनि बढ्दो छ। मङ्सिर पूर्णिमा अर्थात् उँधौलीका दिन भने राईहरूले साकेला थानमा सिली नाचेपछि पर्व समापन गर्ने चलन छ।

किराँत समुदायको विश्वासअनुसार वैशाख शुक्ल पूर्णिमापछि चराचुरुङ्गी तथा अन्य जङ्गली जनावर उँभो लाग्छन्। यसैगरी नदीका माछा पनि गर्मी छल्न तराईबाट पहाडतिर जान थाल्ने जनविश्वास छ।

मार्गशीर्ष शुक्ल पूर्णिमाको दिन बाली भित्र्याइसकेपछि चिसो छल्न तराई झरेका मानिस पनि फेरि पहाडतिर फर्कन थाल्छन्। यस ‘उँभो लाग्ने’ कार्यलाई राम्रो बाली, समृद्धि र उन्नतिको प्रतीकका रूपमा लिने चलन रहिआएको छ।

किरात समुदायको सांस्कृतिक महत्वलाई मान्यता दिँदै सरकारले २०६४ सालमा उभौली (वैशाख शुक्ल पूर्णिमा) लाई र २०५८ सालमा उँधौली (मङ्सिर शुक्ल पूर्णिमालाई ‘किरात चाड’ घोषणा गरेको थियो। त्यसयता यी पर्वमा सरकारले सार्वजनिक बिदा दिने गरेको छ। सरकारी मान्यतासँगै उभौली र उँधौली पर्वलाई झनै उत्साहपूर्वक र भव्य रूपमा मनाउने परम्परा बस्दै गएको छ।

ठाकुरबाबा । बर्दियाको पर्यटकीय सम्भावनायुक्त बढैया ताल संरक्षणको अभावमा ओझेलमा पर्दै गएको छ । यसको संरक्षणका लागि सरोकार भएकाहरूले ध्यान दिन सकेका छैनन्, जसको फाइदा उठाउँदै अतिक्रमण गर्दा तालको अस्तित्व नै संकटमा पर्न थालेको स्थानीयको बुझाइ छ ।

बढैयाताल गाउँपालिका–५ मा अवस्थित यो ताल बर्दियाको पुराना र ठूला तालहरूमध्ये एक हो । विसं २०६५ मा नापी कार्यालय बर्दियाले गरेको सीमांकनअनुसार १०७ बिघा चार कट्ठा १७.५ धुर क्षेत्रफलमा ताल फैलिएको छ । यही तालबाट गाउँपालिकाको नामकरण गरिएको हो । हाल सोही ताल सङ्कटमा पर्नु दुःखद भएको स्थानीय कर्णबहादुर थापाको भनाइ छ ।

गाउँपालिका–४ का पूर्ववडाध्यक्ष थापाका अनुसार यहाँ पछिल्ला छ-सात वर्षदेखि चराको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा घटेको छ । प्लास्टिक प्रदूषणसँगै लुकिछिपी गरिने चराचुरुङ्गीको सिकारले विदेशी चराहरूको आगमनमा कमी आएको छ ।

ताल वरपर प्लास्टिकका बोतल, सिसाका टुक्रा र अन्य फोहरजन्य सामग्री यत्रतत्र देखिन्छन् । एक समय सयौँ प्रजातिका चराचुरुङ्गीहरूको सुरक्षित बासस्थानका रूपमा चिनिने यो तालमा हाल साइबेरियादेखि आउने पाहुना चराहरू आउन छोडेका वडा नं ५ का पूर्ववडासदस्य रामकुमार विकले बताए।

वडा नं ५ का अध्यक्ष तुलाराम चौधरी ताल वरपरको सार्वजनिक जमिन भूमाफियाले अतिक्रमण गर्न थालेका र यसविरुद्ध आवाज उठाउँदा आफूहरूलाई नै मुद्दा झेल्नुपरेको गुनासो गर्छन्।

‘अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, लुम्बिनी प्रदेश सम्पर्क कार्यालय नेपालगञ्ज, नापी कार्यालय र मालपोत कार्यालय बर्दियाले संयुक्त अनुगमन गर्दा दाबी गरिएको जग्गा ताल क्षेत्रमा नरहेको प्रमाणित भइसकेको छ’, उनले भने ।

वडाध्यक्ष चौधरीले तालको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि स्थानीय, प्रदेश र सङ्घीय सरकारले स्पष्ट नीतिसहित काम गर्नुपर्ने बताए ।

‘जुन तालको नामबाट गाउँपालिकाको नामकरण भएको छ, त्यही तालको संरक्षण गर्न नसकेको भनेर जनस्तरमा आलोचना भइरहेको छ । यो हामी सबैका लागि लाजमर्दो कुरा हो । अब गाउँपालिकाले नै संरक्षणका लागि पहल गर्नुपर्छ र यसमा अरू सबै सरोकार भएका निकायले सहयोग गरी पर्यापर्यटन विकासका लागि योजना अगाडि बढाउनुपर्छ’, उनले भने।

कालिकोट । कर्णाली राजमार्ग चार दिन मर्मतका लागि बन्द हुने भएको छ । कर्णाली राजमार्गको खुलालु–लालीघाट सडकखण्ड आगामी मङ्गलबारदेखि चार दिन सवारी आवागमन पूर्णरुपमा बन्द हुने भएको हो । कालिकोट, बाजुरा र हुम्लाका नागरिकलाई असुविधा हुने भएको छ ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा शुक्रबार बसेको सरोकारवालाको बैठकले सडक स्तरोन्नतिका लागि चार दिन बन्द गर्ने निर्णय गरेको सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी जनक शर्माले बताए ।

‘यही जेठ २० गते बिहानदेखि २४ गते बेलुकीसम्म यो सडकखण्ड बन्द रहनेछ’, उनले भने, ‘कर्णाली राजमार्ग हुँदै आएका गाडी जिते हुल्ममा रोकिने छन् भने हुम्ला, बाजुरा र कालिकोटको सान्नी त्रिवेणी गाउँपालिका, रास्कोट नगरपालिका, पचालझरना गाउँपालिका र पलाता गाउँपालिकाबाट आएका गाडी लालीघाटमा रोकिएर यात्रुलाई गन्तव्यमा पठाउन सकिनेछ ।’

सडक डिभिजन कार्यालयबाट ठेक्का सम्झौता भई निर्माणाधीन खुलालु–लालीघाटसडकखण्डमा आवश्यक संरचना निर्माण र मर्मतका लागि सवारी आवागमन रोकिएको जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ ।

निर्माण कार्य सहज बनाउन करिडोरको करिब एक किलोमिटर खण्ड चार दिन बन्द गर्नुपरेको प्रशासनले जनाएको हो । उक्त ठाउँ साँघुरो र अप्ठ्यारो छ ।

सप्तरी । सप्तरीमा शनिबार बिहान जङ्गली हात्तीको आक्रमणमा परी एक किसानको मृत्यु भएको छ।

आक्रमणबाट कञ्चनरूप नगरपालिका–१२ धरमपुर टोलका ६६ वर्षीय दशरथ भनिने केदारबहादुर विष्टको मृत्यु भएको हो।

स्थानीयका अनुसार घरदेखि पाँच सय मिटर पश्चिममा रहेको मकैबारीमा विष्टलाई हात्तीले आक्रमण गरेको थियो। हात्तीको दाह्रा उनको शरीरमा गाडिएको स्थानीय स्थानीय लिलबहादुर मगरले बताए।

बँदेललगायत जनावरबाट मकै जोगाउन विष्ट राति एक्लै खेतमा जाने र कहिलेकाही खेतमा बनाएको टौवा (छाप्रो) मा नै सुत्ने गरेकामा आज हात्तीको आक्रमणमा परी मृत्यु भएको उनले जानकारी दिए।

‘राति २ बजेतिर हात्ती कराएको आवाज आएको थियो, त्यतिबेला नै विष्टलाई हात्तीले मारेको हुनुपर्छ। बिहान टौवा नजिक भुइँमा लडेको देखेपछि प्रहरीमा खबर गरेका थियौँ’, मगरले भने।

भक्तपुर । चाँगुनारायण नगरपालिका–१ सरस्वतीखेल बसपार्कस्थित १९ रोपनी १० आना सार्वजनिक जग्गा व्यक्तिको नामबाट फिर्ता ल्याएर कालभैरबको मूर्ति स्थापना गरिएको छ ।

यहाँको १९ रोपनी १० आना क्षेत्रफल रहेको ४७ नं कित्ता रहेको सार्वजनिक जग्गालाई २०४२ सालमा व्यक्तिको नाममा दर्ता गरी विभिन्न व्यक्तिमा हक हस्तान्तरण भएको थाहा पाएपछि स्थानीयले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा उजुरी दिएका थिए ।

आर्थिक वर्ष २०६०/०६१ मा थाहा भएको यस विषयमा अनुसन्धानपश्चात् आयोगले जिल्ला मालपोत कार्यालय भक्तपुरमा व्यक्तिको नाममा दर्ता खारेज गरी सार्वजनिक कायम गरिएको थियो ।

सरकारको नाममा फिर्ता आएपछि स्थानीय सरकारको पहल र नागरिकको सहभागितामा कालभैरबको विशाल मूर्ति स्थापना गरिएको चाँगुनारायण नगरपालिका–१ का वडाध्यक्ष सिजन कार्कीले जानकारी दिए ।

उनले भने, ‘व्यक्तिको नाममा दर्ता भएको सार्वजनिक जग्गा स्थानीयवासीकै पहलमा पुनः सरकारककै नाममा फिर्ता आएको छ । यसको संरक्षण गर्न स्थानीय सरकार र स्थानीयवासी लागिरहेका छौँ । यही जग्गामा ढुङ्गाबाट कालभैरबको मूर्ति स्थापना गरी प्राण प्रतिष्ठासमेत गरेका छौँ ।’

यहाँ करिब २० लाखमा अर्को एक मन्दिर निर्माण गर्ने, करिब २० लाखकै लागतमा बहुउदेश्यीय सामुदायिक भवन निर्माण र धार्मिक क्षेत्रको रूपमा विकास गरी पर्यटक भित्रयाउने लक्ष्यसहित काम अगाडि बढाइएको वडाध्यक्ष कार्कीले जानकारी दिए ।

काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले विद्यालयका छात्रछात्रा र स्थानीयवासीलाई आकस्मिक घटना व्यवस्थापनका लागि कृत्रिम अभ्यास गराइएको छ ।

कामपा वडा नम्बर ३० ले आकस्मिक घटना व्यवस्थापनका लागि कृतिम अभ्यास गराइएको वडाध्यक्ष दलबहादुर कार्की जानकारी दिए । ग्यालेक्सी स्कूलको छात्रावासमा रहेका छात्रछात्रा र वडावासीका लागि भूकम्प र आगलागीका कृतिम घटनामा व्यक्तिको भूमिका, गर्नुपर्ने काम, कामका लागि समूह निर्माण, सञ्चार, खोज तथा उद्धार र सुरक्षित रहने ठाउँको पहिचानको अभ्यास गराइएको हो ।

आकस्मिक घटनामा विज्ञ खोज्न थाल्दा पनि र उद्धारका क्रममा गलत अभ्यास गरियो भने पनि, यी दुवै अवस्थामा बचाउन सकिने ज्यान पनि गुम्न सक्छ । यसकारण यस्ता घटनामा कसको के भूमिका हुन्छ र आपसी काम कसरी गर्नुपर्छ भन्ने ज्ञान दिनका लागि अध्यास आयोजना गरिएको वडाध्यक्ष कार्कीको भनाइ छ ।
तत्काल आइलाग्ने घटनाको नजिक हुने व्यक्तिबाहेक छिटो सहयोग अरूले गर्नै सक्दैन । सकेसम्म सहयोग गर्न सक्ने, सहयोग गर्न नसके पनि अज्ञानताका कारण थप जोखिम हुन नदिने अवस्थाका लागि समुदायस्तरका कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइएको वडासदस्य मनोज डङ्गोलले बताए ।

“आपतकालमा व्यक्तिले होइन, संयन्त्रले काम गर्नुपर्छ । व्यक्तिले गरेको प्रयत्न कमजोर र अपुग हुनसक्छ । यो सन्देश प्रवाह गर्न आवश्यक छ”, वडा सचिव देवराज जोशीले भने, “टोलभित्रै विपद् व्यवस्थापनको पहिलो काम गर्ने संयन्त्र गर्ने प्रणालीको विकास गर्न खोजेका छौँ ।”

अभ्यासको क्रममा भूकम्प र आगालागीजस्ता विपतको समयका गर्नुपर्ने कामपाको बारेमा जानकारी गराइएको थियो । आगलागी नियन्त्रणबारे अभ्यास गरियो ।

आगोको प्रकार चिन्ने, प्रारम्भिक अवस्थामा आगलागी नियन्त्रण गर्न आफू नजिक भएका वस्तु सामग्रीको प्रयोग गर्ने, फायर इस्टिङ्गङवीसरको प्रकार, प्रकृतिअनुसार फायर इस्टिङ्ग्वीसरको प्रयोग छनोट, प्रयोग विधिको सिद्धान्तलाई अभ्यास गराइएको थियो ।

वडाले स्टार सेफ्टीसँगको सहकार्यका तालिम पनि आयोजना गरेको थियो । तालिमका प्रशिक्षक उमेशजङ्ग रायमाझीले, घरमा ग्यास ल्याउँदा गुडाएर नल्याउन, गुडाएर ल्याएको भए आधा घण्टासम्म रेगुलेटर नजोड्न, लाइटर बालेर ग्यास लिक गएको परीक्षण नगर्न, ग्यास सकियो भनेर सिलिण्डर लडाएर प्रयोग नगर्न सुझाव दिए ।
नयाँ ग्यास जोड्नु अघि लिकेज थाहा पाउन पानीको थोपा राखेर हेर्दा पानीमा फोका देखियो भने लिक भएको थाहा पाउन सकिने रायमाझीले जानकारी गराए ।