Author: nepalone

काठमाडौं। फागुन २१ मा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नेपालको राजनीतिक इतिहासकै महत्वपूर्ण निर्वाचनमध्ये एक हो।

जेनजी विद्रोहपछिको अस्थिरता र संवैधानिक संक्रमणका बीच पनि तोकिएकै मितिमा शान्तिपूर्ण रूपमा निर्वाचन सम्पन्न हुनु ठूलो उपलब्धि हो ।

देशभर कुनै हिंसात्मक घटना वा हवाई फायरबिनै मतदान सम्पन्न हुनु र नयाँ दलले झण्डै दुईतिहाइ बहुमत प्राप्त गर्नुले राजनीतिक स्थायित्वको अपेक्षा समेत बढाएको छ।

तर, यस सफलताभित्र निर्वाचन नै सार्ने वा रोक्ने प्रयास भएको दाबी पनि सार्वजनिक हुन थालेका छन्। स्रोतहरूका अनुसार राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, प्रमुख राजनीतिक दल, सुरक्षा निकाय र अन्य शक्ति केन्द्रबीच निर्वाचनको मिति र प्रक्रियालाई लिएर विभिन्न तहमा छलफल र मतभेद भएको थियो।

मौसम, राजनीतिक अवस्था र संवैधानिक जटिलतालाई कारण देखाउँदै निर्वाचन सार्ने विकल्पबारे समेत चर्चा भएको दाबी गरिन्छ।

यस्तै, प्रतिनिधिसभा पुनर्स्थापनाको पक्षमा अदालतमा रिट दर्ता हुनु, त्यसबारे सर्वोच्च अदालतले तत्काल सुनुवाइ नगर्नु तथा सुरक्षा निकाय, विशेषगरी नेपाली सेनाको भूमिकाबारे पनि विभिन्न विश्लेषण भइरहेका छन्।

केही स्रोतहरूले सेनाले प्रारम्भमा निर्वाचनप्रति उत्साह नदेखाएको तर अन्तिम चरणमा भने सक्रिय भूमिका खेलेको दाबी गरेका छन्।

फागुन २१ को निर्वाचन बाहिरबाट सफल र शान्तिपूर्ण देखिए पनि त्यसको तयारी र राजनीतिक पृष्ठभूमिमा शक्ति संघर्ष, रणनीतिक चलखेल र संवैधानिक बहसका अनेक पक्ष रहेको दाबी सार्वजनिक हुँदै गएका छन्।

काठमाडौं। चितवनमा सम्पन्न राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को महाधिवेशनपछि पार्टीभित्र आन्तरिक विवाद बढ्न सक्ने संकेत देखिएको छ।

एक उच्च स्रोतबाट सार्वजनिक भएको जानकारीअनुसार सभापति रवि लामिछानेले महाधिवेशनअघि केही नेताहरूलाई दिएको आश्वासन कार्यान्वयनको विषयमा मतभेद देखिएको हो।

स्रोतका अनुसार रवि लामिछानेले केही मन्त्री हेरफेरको प्रस्ताव अघि सारेका छन्। उद्योगमन्त्री गौरी कुमारीको स्थानमा गणेश पराजुली तथा महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री सीता वादीको स्थानमा समीक्षा बाँस्कोटालाई जिम्मेवारी दिनुपर्ने प्रस्ताव गरिएको बताइएको छ।

तर बालेन पक्षले पटक-पटक मन्त्री परिवर्तन गर्नु उचित नहुने भन्दै त्यसमा असहमति जनाएको दाबी गरिएको छ।

महाधिवेशनका क्रममा उम्मेदवारी फिर्ता लिएका केही नेताहरूलाई जिम्मेवारी दिने विषयमा पनि पार्टीभित्र चर्चा भइरहेको स्रोतको भनाइ छ। प्रवक्ताको जिम्मेवारी प्रमोद न्यौपानेलाई दिने तयारी रहेको दाबी गरिए पनि यसबारे पार्टीले कुनै आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छैन।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी वा सम्बन्धित नेताहरूले भने यस विषयमा औपचारिक प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।

काठमाडौं । नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले आफ्नो राजनीतिक धारणा र अभिव्यक्तिलाई लिएर बेला–बेलामा विभिन्न कोणबाट व्याख्या हुने गरेको बताएका छन्। उनले परिवर्तन र नयाँ परिस्थितिअनुसार सोच विकास गर्ने विषयलाई गलत अर्थमा नबुझ्न आग्रह गर्दै कम्युनिस्ट आन्दोलन गतिशील हुनुपर्ने धारणा राखे।

‘नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन र जननेता मदन भण्डारी’ विषयक विचार गोष्ठीलाई सम्बोधन गर्दै प्रचण्डले आफू पार्टी एकताको विषयमा हतारिएको नभई कार्यगत सहकार्य र परिस्थितिअनुसारको रूपान्तरणको पक्षमा रहेको स्पष्ट पारे।

‘म बिल्कुल हतारिएको छैन। मलाई मानिसहरूले विभिन्न कोणबाट हेरेर विभिन्न चित्र बनाउने गरेका छन्। मैले क्रमभंगको कुरा गर्‍यो भने ‘के उत्पात गर्न थाल्यो’ भन्ने गरिन्छ। तर प्रकृति, समाज र मानव समाजको नियम नै निरन्तरताभित्र क्रमभंग हो। मैले त्यही कुरा उठाउने गरेको हुँ,’ उनले भने।

उनले बदलिँदो समयअनुसार विचार र कार्यशैली परिवर्तन गर्न नसक्ने राजनीतिक नेतृत्वले गन्तव्य हासिल गर्न नसक्ने टिप्पणी पनि गरे। एउटै पुरानो सोचमा अडिग रहने प्रवृत्तिले कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई अगाडि लैजान नसक्ने उनको भनाइ थियो।

‘क्रममै बसिरहनुभयो भने कहीँ पुगिँदैन। हाम्रा धेरै साथीहरू अझै त्यहीँ बसेका छन्। बौद्ध भिक्षुले घण्टी बजाइरहेजस्तै अहिले पनि पुरानै नारामा सीमित हुनु पर्याप्त हुँदैन। अहिले परिस्थिति बदलिएको छ, त्यसअनुसार हामी पनि बदलिनुपर्छ,’ प्रचण्डले भने।

आफ्नो राजनीतिक शैलीलाई कसैले परिवर्तनको पक्षधर र कसैले फरक रूपमा मूल्याङ्कन गर्ने गरेको उल्लेख गर्दै उनले त्यसलाई स्वाभाविक रूपमा लिएको बताए।

‘मलाई कसैले परिवर्तन बुझ्ने नेता भन्नुहुन्छ भने धन्यवाद। कसैले अर्को रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुहुन्छ भने त्यसका लागि पनि धन्यवाद। तर परिस्थिति अनुसार विचारलाई परिमार्जन गर्ने क्षमता कम्युनिस्ट आन्दोलनमा हुनैपर्छ,’ उनले भने।

काठमाडौं । नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले राष्ट्रिय मुद्दामा वामपन्थी शक्तिहरूबीच सहकार्यलाई अब थप पछाडि धकेल्न नहुने बताएका छन्। उनले तत्काल पार्टी एकताको कुरा नभए पनि कार्यगत एकता र साझा पहलमा ढिलाइ गर्नु राजनीतिक रूपमा ठूलो भूल हुने धारणा राखे।

जननेता मदन भण्डारीको ७५औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा आयोजित ‘नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन र जननेता मदन भण्डारी’ विषयक विचार गोष्ठीलाई सम्बोधन गर्दै प्रचण्डले राष्ट्रिय स्वाधीनता, संविधानको रक्षा तथा बाह्य हस्तक्षेपविरुद्ध समान सोच भएका शक्तिहरू एकजुट हुनुपर्ने बताए।

‘हामी ढिलाइ नगरी भन्न चाहन्छौँ, राष्ट्रिय स्वाधीनताको पक्षमा, निरंकुशताविरुद्ध र वैदेशिक दबाब तथा हस्तक्षेपका विरुद्ध छिटोभन्दा छिटो वामपन्थी र देशभक्त शक्तिहरू एक हुनुपर्छ। यसमा ढिलाइ गर्नु गल्ती हुनेछ,’ उनले भने।

प्रचण्डले आफूले तत्काल पार्टी एकताको प्रस्ताव नराखेको स्पष्ट पार्दै सहकार्य सम्भव हुने विषयमा तत्कालै सहमति गरेर अघि बढ्नुपर्नेमा जोड दिए। विचार मिल्ने शक्तिहरूबीच सहकार्य हुन नसक्नु दुर्भाग्यपूर्ण हुने उनको भनाइ थियो।

‘केही साथीहरूले मैले आजै पार्टी एकता गरौँ भनेझैँ बुझ्नुभएको छ। मैले त्यो भनेको होइन। मेरो भनाइ यत्ति हो, सहकार्य आजै सम्भव छ भने आजै गरौँ, साँझ सम्भव छ भने साँझै गरौँ, भोलि सम्भव छ भने भोलि नै गरौँ। विचार मिल्नेहरूबीच सहकार्यमा ढिलाइ गर्नु ठूलो दुर्भाग्य हुन्छ,’ प्रचण्डले भने।

सम्बोधनका क्रममा उनले वर्तमान सरकारमाथि संविधानका आधारभूत मूल्य र व्यवस्थामाथि हस्तक्षेप गर्न खोजेको आरोप पनि लगाए। उनका अनुसार उत्पीडित समुदायका अधिकार कमजोर पार्ने र कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कमजोर बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

‘सरकार संविधानका आधारभूत विषयमै प्रहार गर्नतर्फ उन्मुख देखिएको छ। उत्पीडित समुदायमाथि पनि आक्रमण गर्ने प्रवृत्ति देखिँदै गएको छ। यसको मूल लक्ष्य कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कसरी कमजोर बनाउने भन्ने देखिन्छ,’ उनले भने।

काठमाडौं । नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का सहसंयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले कम्युनिस्ट आन्दोलनले अहिलेको अवस्थासम्म आइपुग्नुका कारणबारे इमानदारीपूर्वक आत्मसमीक्षा गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले विगतका कमजोरी स्वीकार गरेर मात्रै कम्युनिस्ट शक्तिहरूलाई पुनः सुदृढ बनाउन सकिने धारणा राखे।

जननेता मदन भण्डारीको ७५औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा आयोजित ‘नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन र जननेता मदन भण्डारी’ विषयक विचार गोष्ठीलाई सम्बोधन गर्दै नेपालले बदलिँदो जनचाहना बुझ्न नसक्नु, संगठनभित्र विकृति बढ्नु र आत्मकेन्द्रित सोच हाबी हुनुजस्ता विषयमाथि सबै वामपन्थी शक्तिले खुला समीक्षा गर्नुपर्ने बताए।

‘हामीले जनताको बदलिँदो मनोविज्ञान बुझ्न सकेनौँ कि? हामीभित्र कस्ता विकृति आए? यो एउटा पार्टीको मात्र होइन, सबै कम्युनिस्ट शक्तिले आत्ममन्थन गर्नुपर्ने विषय हो। यही समीक्षा गर्न सक्यौँ भने मात्रै फेरि एकताको आधार तयार हुन्छ,’ उनले भने।

नेपालले केवल भाषण र नाराले राजनीतिक उद्देश्य पूरा नहुने उल्लेख गर्दै व्यवहारमा सहकार्य र एकता आवश्यक रहेको बताए। उनले जननेता मदन भण्डारीको भनाइ स्मरण गर्दै अहिलेको अवस्थामा मिल्न सकिने विषयमा साझा धारणा बनाएर अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।

‘मदन भण्डारीले भन्नुहुन्थ्यो, “कुरा गरेर मात्रै चिउरा भिज्दैन।” त्यसैले अब भाषणभन्दा काम आवश्यक छ। मिल्न सक्ने विषयमा सहमति गरेर अगाडि बढ्नुपर्छ,’ उनले भने।

उनले कम्युनिस्ट आन्दोलन किन कमजोर बन्दै गयो भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्नुपर्ने समय आएको उल्लेख गर्दै विचार, नेतृत्व, व्यक्तिवाद र भ्रष्टाचारजस्ता विषयको निष्पक्ष समीक्षा अपरिहार्य रहेको बताए।

‘समाजवादी परिवर्तनको यात्रामा हामी कहाँ चुक्यौँ? यति ठूलो उचाइमा पुगेको कम्युनिस्ट आन्दोलन किन कमजोर भयो? विचारमा समस्या आयो कि, व्यक्तिवाद बढ्यो? “मै हुँ” भन्ने प्रवृत्ति हाबी भयो कि, भ्रष्टाचारले असर गर्‍यो? यी सबै विषयमा खुलेर समीक्षा गर्नुपर्छ,’ उनले भने।

नेपालले मदन भण्डारीको राजनीतिक दृष्टि, संगठनात्मक अनुशासन र यथार्थमा आधारित नेतृत्व शैली अहिले पनि सान्दर्भिक रहेको बताए। उनले भण्डारीले चुनौतीबाट नभागी समाधान खोज्ने, वास्तविकताको धरातलमा उभिएर निर्णय गर्ने र पार्टी अनुशासनलाई सर्वोच्च प्राथमिकता दिने संस्कार स्थापित गरेको उल्लेख गर्दै त्यसबाट वर्तमान पुस्ताले सिक्नुपर्ने धारणा राखे।

‘उहाँ सधैँ दूरदर्शी सोचका साथ अघि बढ्नुहुन्थ्यो। समस्यालाई पहिचान गरेर समाधान खोज्ने, यथार्थलाई स्वीकार गर्ने र पार्टी अनुशासनलाई प्राथमिकतामा राख्ने उहाँको शैली आज पनि अनुकरणीय छ। जनताको बहुदलीय जनवादका धेरै पक्ष अहिले पनि मार्गदर्शक बन्न सक्छन्,’ नेपालले भने।

काठमाडाैं । पूर्वप्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले देशका सबै कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी शक्तिहरूबीच दीर्घकालीन वामपन्थी एकताको आवश्यकता औंल्याएका छन्।

आइतबार मदन भण्डारीकाे जन्मजयन्तीकाे अवसरमा काठमाडाैंमा आयाेजित कार्यक्रममा बोल्दै खनालले विगतका विभाजन र अन्तरविरोधलाई अन्त्य गर्दै समाजवादी आन्दोलनलाई बलियो बनाउन वामपन्थी शक्तिहरू एक ठाउँमा उभिनुपर्ने बताए।

‘यो देशका कम्युनिस्ट क्रान्तिकारीहरू एकताबद्ध हुनैपर्छ,’ उनले भने, ‘वामपन्थी एकता अनेकन कालखण्डदेखि जरुरत थियो। हामी एकताबद्ध भयौँ। अब यही दिनबाट वामपन्थी एकतालाई दीर्घकालीन रूपमा अगाडि बढाऔँ।’

विश्‍व राजनीतिक परिस्थितिको चर्चा गर्दै उनले साम्राज्यवादी शक्तिहरूको चुनौती सामना गर्न पनि वामपन्थी एकता अपरिहार्य रहेको बताए।

‘साम्राज्यवादीहरूले बबण्डर मच्चाइरहेका छन्। त्यसविरुद्धको लडाइँका लागि वामपन्थी एकता आवश्यक छ,’ उनले भने। त्यसलगत्तै उनले ‘वामपन्थी एकता जिन्दावाद’ काे नारा समेत लगाए।

खनालले गत वर्षकाे २१ फागुनमा भएकाे प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा वामपन्थी शक्तिहरूले बेहोरेको पराजयको मुख्य कारण एकतामा आउन नसक्नु रहेको दाबी गरे।

‘चुनावबाट शर्मनाक ढंगले नेपालको वामपन्थी दलले हार खानुपर्‍यो,’ उनले भने, ‘कम्तीमा चुनावमा गठबन्धन गरेको भए यस्तो हुने थिएन। १०० सिट वामपन्थीकै हुने थियो।’

विगतमा वामपन्थी दलहरूसँग संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा बलियो जनमत हुँदाहुँदै पनि त्यसलाई जोगाउन नसकेको स्वीकार गर्दै उनले आत्मसमीक्षाको आवश्यकता औंल्याए।

‘यो देशका जनताले १७७ सिट दिएका थिए। राष्ट्रियसभा हाम्रो थियो। मधेसबाहेक सबै प्रदेशमा सरकारमा थियौँ। ६० प्रतिशत स्थानीय तह हाम्रो थियो,’ उनले भने, ‘आठ वर्ष नपुग्दै हामी कहाँ आइपुगेका छौँ? के कारणले पराजय बेहोर्‍यौँ? किन भूमिसुधार गर्न सकेनौँ? कसरी कृषि क्रान्ति गर्न सकेनौँ?’

कम्युनिस्ट आन्दोलनले सही कार्यदिशासहित समाजवादी रूपान्तरणको अभियान अघि बढाए मात्र जनविश्वास पुनः प्राप्त गर्न सकिने उनको भनाइ थियो।

‘आज हामी समाजवादी क्रान्ति र रूपान्तरणका लागि सही कार्यदिशा लिएर अगाडि बढ्यौँ र वैज्ञानिक समाजवादको कार्यदिशा लिएर अगाडि बढ्यौँ भने मदन भण्डारीप्रति साँचो सम्मान हुन्छ,’ उनले भने।

खनालले वामपन्थी एकतालाई क्षणिक राजनीतिक समीकरणका रूपमा नभई दीर्घकालीन वैचारिक र संगठनात्मक अभियानका रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए।